Giàn giáo tre Hong Kong: Nghệ thuật cổ truyền hay "cái bẫy" nguy hiểm chết người?

Tre đã được sử dụng làm giàn giáo từ khi nào?

Theo SCMP, trong suốt lịch sử Trung Quốc, tre đã được sử dụng rộng rãi trong xây dựng. Giàn giáo tre còn được mô tả trong một trong những tác phẩm nghệ thuật quý giá nhất của Trung Quốc, Thanh Minh Thượng Hà Đồ.

Tác phẩm này, của họa sĩ triều đại Bắc Tống Zhang Zeduan - Trương Trạch Doan (1085-1145). Bức tranh được xem là một quốc bảo của Trung Quốc với danh tiếng và sức hấp dẫn ở châu Á tương đương bức “Mona Lisa” ở châu Âu.

Tre được chọn làm giàn giáo không phải loại nào cũng được. Chỉ những cây tre thẳng, chắc, không nứt nẻ mới được dùng. Sau đó, các thanh tre được cắt và buộc lại bằng dây nylon hoặc dây mây, thay vì dùng đinh hay ốc vít. Phương pháp này giúp giàn giáo vừa vững chắc vừa linh hoạt, chịu được gió bão và rung lắc khi xây dựng ở các tòa nhà cao tầng.

Một nhóm thợ giàn giáo lành nghề có thể dựng một khung giàn phủ kín cả tòa nhà chỉ trong vài giờ, nhờ kinh nghiệm truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Việc buộc các thanh tre theo hình lưới giúp phân tán trọng lượng đều, đồng thời dễ tháo lắp khi cần di chuyển hoặc tái sử dụng.

Tại Hong Kong, những người dựng giàn giáo tre không chỉ là công nhân xây dựng mà còn được xem như nghệ nhân. Họ nắm vững kỹ thuật hàng trăm năm, biết cách chọn tre, đo đạc, cắt và buộc sao cho giàn giáo vừa an toàn, vừa hiệu quả. Sự khéo léo và kinh nghiệm của họ quyết định phần lớn độ bền và tính ổn định của giàn giáo.

Các nghệ nhân thường được đào tạo từ khi còn trẻ, học nghề từ cha ông hoặc thợ lớn, và trải qua nhiều năm tích lũy kinh nghiệm trước khi có thể dẫn dắt một đội dựng giàn cho các công trình cao tầng.

Vì sao Hong Kong vẫn giữ phương pháp này?

Mặc dù thép và nhôm phổ biến hơn ở nhiều nơi khác, Hong Kong vẫn giữ giàn giáo tre vì một số lý do như:

- Chi phí thấp: Tre rẻ hơn nhiều so với kim loại, đặc biệt là cho những công trình lớn.

- Linh hoạt: Tre mềm dẻo, dễ uốn theo hình dạng tòa nhà, điều mà giàn thép cứng khó làm được.

- Nhanh chóng: Các nghệ nhân có thể dựng giàn nhanh hơn nhiều so với giàn kim loại, tiết kiệm thời gian thi công.

- Truyền thống: Dựng giàn giáo tre đã trở thành một phần văn hóa và nghề thủ công đặc trưng của Hong Kong, gắn liền với các thế hệ thợ giàn.

Dù nghề này nguy hiểm, những người thợ phải làm việc trên cao, đối mặt với gió mạnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nhưng họ vẫn tiếp tục duy trì phương pháp truyền thống vì niềm tự hào nghề nghiệp và giá trị văn hóa, theo SCMP.

Sở Xây dựng và Sở Lao động Hong Kong cũng đã công bố hướng dẫn rõ ràng về thiết kế và xây dựng giàn giáo tre.

Tuy nhiên, vụ hỏa hoạn lớn đặc biệt nghiêm trọng bao trùm một khu chung cư ở quận Tai Po, Hong Kong hôm 26/11, khiến ít nhất 44 người đã thiệt mạng và hơn 270 người mất tích đang dấy lên câu hỏi về an toàn cháy nổ, cũng như khi nào và ở đâu nên sử dụng giàn giáo tre.

Rủi ro chết người từ giàn giáo tre

Các tòa chung cư bị cháy cao 31 tầng, khai trương năm 1983, đang trong quá trình cải tạo khi vụ cháy xảy ra, và được bao phủ bởi giàn giáo tre và lưới bảo vệ màu xanh. Cảnh sát Hong Kong đã bắt giữ ba giám đốc công ty xây dựng vì nghi ngờ tội ngộ sát, theo The Conversation.

Có hai rủi ro chính với giàn giáo tre:

- Dễ cháy: Tre khô dễ cháy, và lưới nhựa xanh thường phủ trên giàn cũng cháy nhanh. Trong vụ cháy Tai Po, hình ảnh và báo cáo cho thấy lửa lan nhanh theo giàn giáo và lưới, tràn qua mặt tiền tòa nhà. Do đó, có những yêu cầu sử dụng vật liệu chống cháy tạm thời trên các tòa nhà đang sử dụng - hoặc ít nhất là lưới chống cháy, tre xử lý chống cháy, và các khoảng gián cách để lửa không lan từ giàn này sang giàn khác.

-Biến động và thời tiết: Tre là vật liệu tự nhiên, nên độ bền phụ thuộc vào loài, tuổi và độ ẩm. Dây buộc có thể lỏng ra và bão tố là rủi ro phổ biến. Hướng dẫn và quy chuẩn mới của Hong Kong quản lý điều này bằng các quy định về vật liệu (tuổi, đường kính, phơi khô), buộc cố định vào kết cấu, giá đỡ và neo thép, và kiểm tra thường xuyên - đặc biệt trước thời tiết xấu.

Tháng 3/2025, Cục Phát triển Hong Kong đã yêu cầu sử dụng giàn giáo kim loại ít nhất 50% trong các dự án công trình công mới, đồng thời khuyến khích dùng kim loại trong bảo trì khi khả thi. Các phản hồi sau đó cho Hội đồng Lập pháp nhắc lại yêu cầu 50% và mô tả lộ trình chuyển đổi dựa trên tính khả thi của dự án.

Dự án tư nhân vẫn có thể dùng tre theo quy định hiện hành, nhưng các công trình công cơ bản nay là kim loại, đánh dấu bước hướng tới hệ thống không cháy.

Theo The Conversation, bài học từ Hong Kong không phải tre “tốt” hay “xấu” cho giàn giáo, mà là phụ thuộc bối cảnh. Tre có lợi cho công trình quy mô nhỏ, thời gian ngắn, trên mặt đất, nơi phố hẹp và ngân sách hạn hẹp.

Nhưng với các tòa nhà cao, có người ở, đặc biệt khi bọc lưới, rủi ro cháy và biến động của tre đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ hơn. Khoa học về cháy và thực tế sống ở nhà cao tầng giờ đòi hỏi một nguyên tắc chặt chẽ: dùng đúng công cụ cho công việc, và khi rủi ro tăng, chuyển sang hệ thống không cháy.

Như vậy, thành phố vừa tôn vinh nghề thủ công truyền thống, vừa bảo vệ an toàn cho cư dân sống xung quanh các giàn giáo.

×