GS.TS Nguyễn Bảo Vệ, Nhà khoa học của nhà nông 2025 được nông dân ĐBSCL gọi bằng "thầy Vệ"

Ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nơi cây lúa trở thành sinh kế của hàng triệu nông dân, có một người thầy gắn bó sâu sắc với ruộng đồng. Đó là GS.TS Nguyễn Bảo Vệ – nguyên Trưởng Khoa Nông nghiệp, Trường Đại học Cần Thơ (từ 15/7/2025 là Đại học Cần Thơ).

Ông không chỉ là nhà khoa học uyên bác, mà còn là “người bạn đồng hành” của nông dân, người luôn kiên trì gieo mầm tri thức để làm giàu cho đất và no ấm cho người.

Người thầy của nhiều nông dân

Sinh ra và lớn lên ở miền Tây sông nước, ông Vệ sớm thấm thía nỗi nhọc nhằn của người nông dân quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Khi lựa chọn theo học ngành nông nghiệp, chàng trai trẻ khi ấy chỉ có một suy nghĩ giản dị, phải tìm cách giúp bà con bớt cực, ruộng đồng bớt phụ thuộc vào “trời cho”.

Sự nghiệp của ông bắt đầu từ năm 1973, khi trở thành giảng viên của Viện Đại học Cần Thơ. Sau năm 1975, Viện Đại học Cần Thơ đổi tên thành Trường Đại học Cần Thơ. Và cũng trong thời gian công tác ở đây, GS.TS Vệ đã có hai lần ra nước ngoài học tập.

Ông hoàn thành chương trình Thạc sĩ tại Viện Công nghệ châu Á (AIT) từ năm 1981-1983, rồi tiếp tục nghiên cứu sinh Tiến sĩ tại Viện Lúa Quốc tế (IRRI) và Đại học Philippines (UPLP) giai đoạn 1992-1996.

Thời điểm ông Vệ được cử đi học nước ngoài, nhiều người cho rằng sau khi học xong ông sẽ ở nước ngoài công tác. Nhưng đáp lại suy nghĩ đó, GS.TS Vệ chỉ cười: “Tôi học xong thì về nước chứ ở bển làm chi”.

Chân dung Nhà khoa học của nhà nông 2025 GS.TS Nguyễn Bảo Vệ. Ảnh: Q.D

Ông công tác tại Trường Đại học Cần Thơ đến năm 2019 thì nghỉ hưu, sau hơn 40 năm giảng dạy và nghiên cứu. Trong nhiều thập kỷ, GS.TS Nguyễn Bảo Vệ là gương mặt quen thuộc với nông dân khắp vùng ĐBSCL.

Người ta nhớ hình ảnh một thầy giáo dáng người gầy, chiếc nón cũ, lội ruộng cùng nông dân để tận mắt quan sát từng loại sâu bệnh, thử nghiệm từng công thức phân bón. Chính sự gần gũi ấy đã giúp ông tìm ra nhiều giải pháp mang tính thực tiễn cao, từ cải tạo đất, tiết kiệm nước, đến các mô hình canh tác lúa hiệu quả, giảm chi phí, tăng năng suất, phát triển bền vững.

Không chỉ là một nhà khoa học nghiêm túc, ông còn là người thầy của nhiều nông dân. Trên sóng truyền hình, phát thanh, báo chí, GS.TS Nguyễn Bảo Vệ thường xuyên chia sẻ kiến thức, giải đáp thắc mắc và hướng dẫn bà con cách áp dụng tiến bộ kỹ thuật.

Giọng nói trầm ấm, cách diễn đạt giản dị, dễ hiểu của ông đã tạo niềm tin và sự gắn bó đặc biệt với nông dân. Nhiều bà con miền Tây vẫn quen gọi ông là “thầy Vệ”, như một sự kính trọng và thân tình. Bởi với họ, ông không chỉ là nhà khoa học đứng trên bục giảng, mà còn là người bạn đồng hành, hết lòng vì sự no đủ của người dân quê lúa.

Phân bón và nông nghiệp, nông dân hiện đại

Từ lúc nghỉ hưu đến nay, GS.TS Nguyễn Bảo Vệ vẫn gắn bó với nông nghiệp nước nhà bằng nhiều cách. Năm nay 74 tuổi, ông Vệ là Phó chủ tịch Hội đồng khoa học của Công ty Cổ phần phân bón Bình Điền. Ông đã cùng đội ngũ nghiên cứu, xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm NPK cho thương hiệu phân bón Đầu Trâu của công ty.

Theo GS.TS Nguyễn Bảo Vệ, điểm làm nên chất lượng phân NPK Đầu Trâu dựa vào các yếu tố sau: Chuyên dùng theo từng loại cây trồng, từng giai đoạn sinh trưởng; bổ sung trung vi lượng; áp dụng công nghệ phụ gia tiên tiến nhằm giảm thất thoát dinh dưỡng và bổ sung vi sinh vật.

Phân bón NPK Đầu Trâu có các sản phẩm dành cho những cây trồng khác nhau như: lúa, cà phê, cây ăn trái… Trong mỗi giai đoạn cây phát triển như: trước khi ra hoa, khi ra hoa, khi ra quả, sau khi thu hoạch… phân Đầu Trâu điều có những dòng sản phẩm riêng để sử dụng phù hợp.

Đối với bổ sung vi lượng, mặc dù NPK là loại phân chỉ gồm ba chất đạm, lân, kali nhưng phân bón Bình Điền tìm cách bổ sung vào đó hơn mười chất trung vi lượng, để gia tăng dinh dưỡng cho phân.

“Nhiều khi trong 100kg phân NPK chỉ có vài trăm gram vi lượng. Mình phải làm sao để các nguyên tố vi lượng trộn đều với 100kg kia mới là chuyện khó. Cho nên Bình Điền đã cố gắng để đưa các chất trung vi lượng này phân bổ đều, để nó phát huy được hiệu quả”, GS.TS Vệ cho hay.

Về phụ gia, thời gian qua Công ty Cổ phần phân bón Bình Điền đưa vào chất Agrotain để giảm việc thất thoát đạm. Đồng thời dùng Avail để giảm cố định lân, bởi vì hơn 70% chất lân khi đưa vào đất bị cố định.

Cái cuối cùng làm nên khác biệt của phân NPK là việc thêm vi sinh vật. Về công nghệ này, ông Vệ cho biết: “Nếu mình cung cấp dinh dưỡng đơn thuần đạm, lân, kali thì cần một lượng phân lớn. Nhưng nếu kết hợp vi sinh vật đi cùng ba chất trên thì cần một lượng phân ít hơn rất nhiều. Chính những vi sinh vật đó sẽ tạo thêm dinh dưỡng, hoặc chuyển hóa các chất dinh dưỡng vốn ở dạng khó hấp thu thành dạng hữu dụng cho cây. Nhờ vậy, nông dân có thể bón ít hơn nhưng cây vẫn được cung cấp đầy đủ dưỡng chất”.

GS.TS Nguyễn Bảo Vệ nhấn mạnh, sử dụng phân bón cũng giống như dùng thuốc bảo vệ thực vật, muốn hiệu quả và an toàn thì bà con cần tuân thủ nguyên tắc “bốn đúng”. Trước hết là đúng loại, phân bón chính là thức ăn của cây, nên phải chọn loại phù hợp cho từng loại cây, từng giai đoạn sinh trưởng và từng vùng đất cụ thể.

Thứ hai là đúng lượng, cần căn cứ vào nhu cầu dinh dưỡng của cây và khả năng cung cấp của đất để bón vừa đủ, tránh lãng phí. Thứ ba là đúng lúc, bón đúng vào giai đoạn cây cần thì mới hấp thu hiệu quả, giúp phát triển tốt. Và cuối cùng là đúng cách, bón đúng vào vùng rễ, kết hợp biện pháp giữ dinh dưỡng trong đất, hạn chế rửa trôi do tưới hoặc mưa.

“Bón phân theo bốn đúng sẽ giúp cây trồng hấp thu tối đa, nông dân tiết kiệm chi phí, lại bảo đảm an toàn cho đất và môi trường,” ông nói.

Trong suốt 45 năm gắn bó với Trường Đại học Cần Thơ, GS.TS Nguyễn Bảo Vệ đã để lại dấu ấn sâu đậm trong sự nghiệp giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Ông đã trực tiếp đào tạo 19 tiến sĩ, 117 thạc sĩ, chủ trì 36 đề tài nghiên cứu các cấp, tham gia biên soạn 18 giáo trình, tài liệu chuyên ngành và công bố gần 300 bài báo khoa học trong và ngoài nước.
Với những đóng góp to lớn ấy, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú, Chiến sĩ thi đua toàn quốc, Huân chương Lao động hạng Ba cùng nhiều bằng khen, huy chương của các cấp.
Mới đây, GS.TS Nguyễn Bảo Vệ được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam công nhận là Nhà khoa học của nhà nông năm 2025.

×