Tiền nhiều, vì sao nông nghiệp vẫn khát vốn?

Theo số liệu mới công bố của Ngân hàng Nhà nước (giữa tháng 12), đến cuối quý 3/2025, tổng tiền gửi của khách hàng cá nhân và tổ chức kinh tế tại các tổ chức tín dụng đạt gần 16,18 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay; trong đó, tiền gửi của các doanh nghiệp hơn 8,35 triệu tỷ.

Tiền nhiều, nhưng sản xuất, kinh doanh vẫn thiếu vốn, doanh nghiệp kêu khó vay, nông dân và hợp tác xã tiếp cận tín dụng không dễ. Câu hỏi “nóng” trong lúc này là vì sao tiền không chảy vào nền kinh tế thực?

Câu trả lời ngắn gọn: Tiền nhiều, nhưng lực đẩy nhỏ!

Tiền vốn chỉ dịch chuyển khi có niềm tin, có kỳ vọng sinh lời và có con đường đủ an toàn. Khi cả ba điều kiện ấy chưa hội tụ đủ thì tiền của người nông dân, thị dân chạy nhanh vào gửi tiết kiệm; tiền của người giàu ẩn náu vào vàng, mua bán đất hoặc giữ để phòng thủ - thế nên, đồng tiền không “dám đi” cũng là điều dễ hiểu.

Từ phía người vay, tâm thế dè dặt đang bao trùm. Doanh nghiệp thì thiếu sự chắc chắn để vay và đầu tư. Đơn hàng chưa ổn định, chi phí đầu vào cao, thị trường xuất khẩu biến động mạnh, rào cản kỹ thuật ngày càng dày…

Mặc dù lãi suất có giảm, nhưng rủi ro thị trường và rủi ro chính sách không giảm theo. Doanh nghiệp chỉ vay khi nhìn thấy đầu ra đủ dài, nếu lãi suất thấp mà đường đi ngắn thì tiền vay trở thành gánh nặng.

Ở khu vực nông nghiệp, tình trạng này càng rõ. Nông dân, hợp tác xã không thiếu dự án sản xuất, nhưng thiếu “điều kiện vay”. Sản xuất nông nghiệp chịu rủi ro thiên tai, thị trường, giá cả; vòng quay vốn dài; tài sản thế chấp hạn chế; phương án kinh doanh khó chuẩn hóa theo yêu cầu tín dụng và dễ tổn thương khi biến động.

Không ít lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ và vừa thừa nhận, ngay bản thân họ cũng chọn gửi tiền nhàn rỗi vào ngân hàng trong ngắn hạn, chờ tín hiệu thị trường rõ ràng hơn. Vì thế mà lực đẩy cho đồng tiền đến được nơi cần nhất chưa mở rộng.

Từ phía ngân hàng, sự thận trọng là lựa chọn mang tính phòng vệ. Chuẩn tín dụng ngày càng chặt: Dòng tiền minh bạch, tài sản đảm bảo rõ ràng, khả năng trả nợ chắc chắn. Khi rủi ro bị dồn về phía ngân hàng, phản xạ tự nhiên là hạn chế cho vay, ít đi vào sản xuất, kinh doanh thực tế.

Một nguyên nhân không kém phần quan trọng là sự lệch pha. Tiền gửi tăng không chỉ phản ánh thu nhập, mà còn phản ánh tâm lý phòng thủ của xã hội. Người dân gửi tiền vì chưa thấy kênh đầu tư nào đủ an toàn. Doanh nghiệp giữ tiền vì chưa dám mở rộng. Nhà đầu tư chờ đợi vì bất định trong và ngoài nước. Dường như, sự “nín thở” ấy, tiền đã đứng yên và khó giải quyết bằng biện pháp kỹ thuật tín dụng.

Nhìn thẳng vào điểm nghẽn chính sách, thấy thiếu những “đường dẫn” hiệu quả để tiền đi vào sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã còn mỏng và vận hành chưa thực chất.

Cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước – Ngân hàng – Doanh nghiệp chưa rõ ràng. Tín dụng theo chuỗi giá trị, theo ngành hàng, theo vùng sản xuất vẫn triển khai chậm. Khi mọi cánh cửa còn hẹp thì tiền không thể đi nhanh, thậm chí cũng chờ trông.

Thực chất, đây là bài toán lợi ích chưa gặp nhau. Ngân hàng cần an toàn; doanh nghiệp cần linh hoạt; nông dân, hợp tác xã cần vốn dài hạn, chi phí hợp lý; còn chính sách thường đến sau thực tiễn một nhịp. Không ai sai, nhưng hệ thống thì tắc.

Cho “tiền biết đi”, không thể bỏ qua khu vực đang thiếu vốn trầm trọng nhất nhưng lại tạo nhiều việc làm nhất – đó là hợp tác xã và nông dân. Để dòng tiền đi dài hơn, đến sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu nông sản – Ngân hàng cần chuyển mạnh từ cho vay cá thể sang cho vay theo chuỗi giá trị, lấy hợp đồng bao tiêu, dòng tiền và uy tín HTX làm bảo đảm; đồng thời mở rộng quỹ bảo lãnh tín dụng, quỹ phát triển HTX. Khi vốn đến đúng nơi cần đến, “tiền” sẽ không còn đứng yên trong ngân hàng.

Khơi thông cho “tiền biết đi” cần phải ổn định chính sách đủ lâu để doanh nghiệp và nông dân dám tính toán dài hạn; mở rộng cơ chế bảo lãnh và chia sẻ rủi ro; phát triển tín dụng nông nghiệp theo chuỗi liên kết; coi hiệu quả dự án và hợp đồng tiêu thụ là căn cứ quan trọng, thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.

Khơi thông con đường ấy chính là khơi thông sản xuất, khơi thông sinh kế của nông dân, và khơi thông động lực tăng trưởng bền vững của kinh tế nông nghiệp, nông thôn, đem ấm no, hạnh phúc đến mọi nhà.

×