Hội hát Chèo Tàu Tổng Gối ở vùng đất cổ của Hà Nội trở thành di sản quốc gia

Ngày 1/3 (13 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại lễ hội truyền thống đình Miếu Voi Phục và Lăng Văn Sơn (xã Ô Diên, TP Hà Nội) tổ chức công bố quyết định ghi danh “Hội hát Chèo Tàu Tổng Gối” vào Danh mục quốc gia di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời đón nhận Bằng xếp hạng di tích đình Phan Long, đình Thúy Hội.

Dự buổi lễ, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà trao Quyết định ghi danh di sản cho lãnh đạo xã Ô Diên. Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Thu Hà trao Bằng xếp hạng di tích trong không khí trang trọng, phấn khởi.

Phó Chủ tịch UBND xã Ô Diên Bùi Thị Thu Hằng cho biết, Tổng Gối (Cối Sơn xưa), nay thuộc xã Ô Diên, là vùng đất cổ hình thành từ đầu Công nguyên, từng thuộc Chu Diên, quận Giao Chỉ. Được bồi đắp bởi phù sa sông Hồng và sông Nhuệ, nơi đây sớm phát triển nông nghiệp lúa nước, thủ công và giao thương đường thủy. Vùng đất này nổi tiếng hiếu học, từng có 4 Tiến sĩ thế kỷ XV-XVI được ghi danh tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đồng thời là địa bàn giàu truyền thống cách mạng.

Trung tâm đời sống tín ngưỡng địa phương là danh tướng Văn Dĩ Thành (1380–1416), Thành hoàng được nhân dân các làng Thượng Hội, Thúy Hội, Phan Long, Vĩnh Kỳ thờ phụng và nhiều triều đại phong kiến sắc phong Thượng đẳng thần. Từ tín ngưỡng ấy cùng truyền thống diễn xướng dân gian, cư dân Tổng Gối sáng tạo nên hát Chèo Tàu (hát Tàu Tượng) – loại hình nghệ thuật tổng hợp đậm sắc thái đồng bằng Bắc Bộ.

Lễ hội Chèo Tàu xuất hiện từ năm 1683, diễn ra từ 15-21 tháng Giêng, theo lệ khoảng 20-25 năm mới mở hội lớn vào năm “phong đăng hòa cốc”. Lần tổ chức cuối dưới triều phong kiến là năm 1922. Sau năm 1954, lễ hội gián đoạn nhiều thập niên và được phục hồi năm 1998 sau 76 năm vắng bóng.

Từ đó đến nay, các nghệ nhân phối hợp cơ quan chuyên môn sưu tầm, ghi âm, truyền dạy; tổ chức hàng chục lớp học, thu hút hơn 1.000 thiếu nhi tham gia. Năm nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Trên cơ sở hồ sơ khoa học của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1351/QĐ-BVHTTDL ghi danh “Hội hát Chèo Tàu Tổng Gối” vào Danh mục quốc gia di sản văn hóa phi vật thể. Cùng năm, UBND TP Hà Nội xếp hạng đình Phan Long và đình Thúy Hội là di tích lịch sử cấp thành phố.

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Ô Diên Đỗ Chí Hưng khẳng định, việc ghi danh và xếp hạng di tích vừa là vinh dự, vừa đặt ra trách nhiệm bảo tồn bền vững: tiếp tục truyền dạy, phục dựng không gian lễ hội, gìn giữ kiến trúc đình, lăng và tạo điều kiện để cộng đồng thực hành di sản lâu dài.

Sự kiện không chỉ khẳng định giá trị văn hóa độc đáo của vùng đất cổ bên sông Hồng, mà còn góp phần làm giàu bản sắc Thủ đô ngàn năm văn hiến.

×