Khuyến nông kiến tạo hợp tác xã kiểu mới đủ năng lực, khắc phục "lỗ hổng" về quản trị

Giúp nông dân, HTX khắc phục “lỗ hổng” về quản trị

Theo TS Nguyễn Văn Vinh, Trung tâm Đào tạo nông dân (Trường Chính sách công và PTNT), khuyến nông đóng vai trò khởi tạo, giúp các nông dân riêng lẻ vượt qua rào cản tâm lý và pháp lý ban đầu để hình thành một tổ chức kinh tế tập thể. Trong đó, cán bộ khuyến nông là người trực tiếp hướng dẫn về quy trình, thủ tục thành lập HTX theo các quy định của pháp luật, đặc biệt là các chính sách khuyến khích liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP.

Không chỉ vậy, họ còn hỗ trợ HTX xây dựng các văn bản nền tảng như điều lệ, quy chế nội bộ, và đặc biệt là phương án sản xuất kinh doanh chi tiết, phù hợp với định hướng của các chương trình lớn như Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao gắn với giảm phát thải tại ĐBSCL.

“Lực lượng khuyến nông hiện nay còn có vai trò nâng cao năng lực quản trị, chuyển đổi tư duy kinh tế - đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược nhằm khắc phục “lỗ hổng” lớn nhất của nông dân về kỹ năng kinh doanh. Thông qua các lớp tập huấn, đào tạo theo lộ trình bài bản, khuyến nông tập trung vào các kỹ năng cốt lõi cho đội ngũ quản lý HTX, như quản trị tài chính, hạch toán chi phí, quản trị nhân sự, marketing và phát triển thị trường. Mục tiêu là giúp HTX chuyển đổi căn bản từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ, tự phát sang tư duy kinh tế thị trường, coi nông nghiệp là một ngành kinh doanh thực thụ, có kế hoạch, có phân tích rủi ro và lấy lợi nhuận bền vững làm mục tiêu” – ông Vinh đánh giá.

Đối với nhiệm vụ chuyển giao khoa học kỹ thuật và công nghệ sản xuất tiên tiến, ông Vinh cho rằng hiện nay, khuyến nông có thể được xem là kênh trực tiếp và hiệu quả nhất trong việc đưa các gói kỹ thuật tiên tiến, đồng bộ vào sản xuất quy mô lớn tại HTX, giúp tạo ra sản phẩm chất lượng cao, đồng đều và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

Cụ thể, trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao gắn với giảm phát thải đang triển khai tại DDBSCL, từ giai đoạn thí điểm cho đến triển khai trên diện rộng hiện nay, các đơn vị khuyến nông đã tập trung chuyển giao các quy trình như “1 phải 5 giảm”, tưới ướt khô xen kẽ (AWD), quản lý rơm rạ bền vững để giảm phát thải. Đi cùng với đó là các giải pháp ứng dụng công nghệ số, hướng dẫn HTX sử dụng nhật ký sản xuất điện tử để quản lý, truy xuất nguồn gốc và quan trọng hơn là làm cơ sở cho việc đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV), tiến tới bán tín chỉ carbon trong tương lai.

Thực hiện Dự án Khuyến nông Trung ương “Xây dựng mô hình canh tác lúa giảm phát thải phục vụ phát triển bền vững vùng nguyên liệu lúa gạo xuất khẩu của ĐBSCL”, Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang đã áp dụng công nghệ quản lý nước theo quy trình AWD rất thành công.

Ông Lê Văn Dũng – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang cho biết, trải qua 3 vụ áp dụng công nghệ cảm biến AWD tại 4 HTX, thuộc 3 vùng sinh thái trong Đề án 1 triệu ha, kết quả cho thấy các thiết bị đã thu thập tốt các thông tin quan trắc, kết cấu đất, theo dõi mực nước trên mặt ruộng và đo lượng phát thải khí nhà kính.

Còn tại HTX Nông nghiệp Vĩnh Lợi (ấp 15, xã Vĩnh Lợi, Cần Thơ) có 22 xã viên tham gia mô hình trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên tổng diện tích 50ha lúa ST25, kết quả năng suất đạt 6,4 tấn/ha. Ông Nguyễn Văn Út, Giám đốc HTX cho biết, tham gia mô hình, các thành viên của HTX được chuyên gia ngành nông nghiệp hướng dẫn quy trình sản xuất, giúp giảm lượng lúa giống gieo sạ xuống 40-50kg/ha, giảm 20% lượng phân bón và thuốc BVTV hóa học.

Ngoài ra, 100% diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững “1 phải 5 giảm”, “3 giảm, 3 tăng” và kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ giúp tiết kiệm nước tối đa. Để hạn chế đốt đồng sau khi thu hoạch, nông dân sử dụng các chế phẩm sinh học, chủ động “biến” rơm rạ trên đồng ruộng thành phân bón, giúp tăng cường hệ vi sinh vật có ích trong đất, giảm phân bón hóa học trong những vụ kế tiếp. Cơ giới hóa cũng được đẩy mạnh qua việc sử dụng máy bay không người lái để phun thuốc, bón phân và gieo sạ...

“Mô hình trồng lúa phát thải thấp mang lại hiệu quả cao do được hỗ trợ kỹ thuật và máy móc. Vụ hè thu năm nay, nhờ có liên kết tiêu thụ sản phẩm của HTX, lúa bán được 8.400 đồng/kg, cao hơn giá thị trường 200 đồng cũng giúp nông dân tăng thu nhập trên cùng diện tích canh tác” - thành viên HTX Nông nghiệp Vĩnh Lợi, chia sẻ.

Nâng cao năng lực cho nông dân tham gia vào xây dựng nông thôn mới

Theo TS Nguyễn Văn Vinh, thực tế tại các mô hình cho thấy, đội ngũ cán bộ khuyến nông đóng vai trò như “chất xúc tác” và là “trung gian tin cậy” để hàn gắn sự rạn nứt lòng tin giữa nông dân và doanh nghiệp. Cán bộ khuyến nông hỗ trợ HTX trong việc tìm kiếm, kết nối với các doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào uy tín và các doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Khuyến nông tư vấn cho HTX trong quá trình đàm phán, xây dựng các hợp đồng liên kết sản xuất - tiêu thụ và hợp đồng thương mại một cách chặt chẽ, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của các bên.

Tùy theo năng lực của HTX, khuyến nông sẽ tư vấn lựa chọn mô hình liên kết phù hợp, có thể là mô hình doanh nghiệp dẫn dắt hoặc mô hình HTX làm trung tâm, qua đó từng bước nâng cao vị thế và năng lực tự chủ của HTX trong chuỗi giá trị.

Đơn cử tại Thái Nguyên, từ ngân sách khuyến nông Trung ương và địa phương, 14 mô hình/dự án khuyến nông đã được Trung tâm Khuyến nông Thái Nguyên triển khai cho 22 HTX, 6 tổ hợp tác, với gần 300 hộ liên kết, tổng kinh phí lên tới 32 tỷ đồng. Nhiều mô hình tiêu biểu có sự tham gia tích cực của đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần tạo sinh kế và nâng cao thu nhập, xây dựng nông thôn mới tại địa phương.

Điển hình như HTX chè La Bằng (xã La Bằng) đã chuyển đổi từ trồng chè truyền thống sang canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ. Hiện HTX có 15 thành viên, hơn 100 hộ liên kết (phần lớn là người Tày, Nùng), với diện tích trên 30ha. Thu nhập hộ cao nhất đạt 350 triệu đồng/năm, trung bình từ 150 - 200 triệu đồng.

Trong bối cảnh chương trình xây dựng nông thôn mới ngày càng đi vào chiều sâu và nâng cao về chất lượng, khuyến nông còn có thêm nhiệm vụ mới, đó là tham gia xây dựng và phát triển cộng đồng nông thôn vững mạnh, nông dân chuyên nghiệp, văn minh.

“Sức mạnh của một nền nông nghiệp hiện đại không đến từ những nông dân riêng lẻ mà đến từ các cộng đồng có tổ chức và đoàn kết. Khuyến nông chính là tác nhân xây dựng nên sức mạnh đó thông qua mô hình. Hiện nay ở nhiều địa phương đã có Tổ Khuyến nông cộng đồng - một thiết chế đã được chính thức hóa qua Quyết định 1315/QĐ-BNN-KN, trong đó cán bộ khuyến nông không chỉ là người hướng dẫn kỹ thuật mà còn là một nhà tổ chức, một điều phối viên cộng đồng”, ông Vinh phân tích.

Cụ thể, Tổ khuyến nông cộng đồng tổ chức các buổi sinh hoạt, hội thảo đầu bờ, không chỉ để phổ biến kỹ thuật mà còn tạo không gian cho người dân đối thoại, bàn bạc, cùng nhau ra quyết định, qua đó thực thi hiệu quả phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.

“Thông qua hỗ trợ tư vấn của lực lượng khuyến nông, nhiều HTX đã được thành lập và hoạt động hiệu quả. Nhiều mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị đã được hình thành, mang lại lợi ích thiết thực cho nông dân và doanh nghiệp. Nhận thức của nông dân về sản xuất an toàn, bền vững và sự cần thiết của việc hợp tác đã được nâng lên rõ rệt” – TS Nguyễn Văn Vinh.

×