Kỳ vọng kinh tế AI đóng góp 130 tỷ USD vào GDP Việt Nam: Nguồn nhân lực chuyên sâu ở đâu?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một động lực trung tâm của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 vốn diễn ra mạnh mẽ với những đột phá mới về những công nghệ chiến lược, quy mô đóng góp dự báo lên tới 5.000 tỷ USD cho kinh tế toàn cầu vào năm 2030.

"Trước cơ hội lịch sử này, Việt Nam quyết tâm không chỉ tham gia, mà còn phải thiết lập một vị thế vững chắc trong lĩnh vực then chốt này, thông qua việc chủ động thúc đẩy hợp tác sâu rộng với các quốc gia, nền kinh tế và các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới", ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc NIC từng cho biết tại sự kiện công bố Báo cáo Nền kinh tế AI Việt Nam 2025 hồi tháng 6.

Theo báo cáo Vietnam AI Economy 2025, đến năm 2040, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đóng góp tới 130 tỷ USD vào GDP Việt Nam, tương đương khoảng 25% quy mô nền kinh tế hiện tại. Đây là cơ hội quan trọng đối với các doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách Việt Nam để tận dụng hiệu quả tiềm năng của AI và khẳng định vị thế quốc gia trong nền kinh tế số toàn cầu.

Sinh viên Đại học FPT và kỳ thực tập doanh nghiệp. Ảnh ĐH FPT.

Để tận dụng tối đa tiềm năng từ AI, Việt Nam đã đặt nền móng phát triển vững chắc và xác định AI là một trụ cột chiến lược quốc gia vào năm 2030. Nhiều chính sách thiết thực đang được triển khai để hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, các công ty khởi nghiệp AI và hoạt động nghiên cứu phát triển, đồng thời việc áp dụng AI đang được áp dụng ngày càng rộng rãi trong khu vực tư nhân.

Bài toán nhân lực AI đang là một trong những thách thức lớn khi thực tế cho thấy, nhân lực AI tại Việt Nam đang vừa thiếu, vừa yếu. Hằng năm, thị trường nhân lực AI của Việt Nam vẫn đối mặt tình trạng thiếu hụt, khoảng từ 150.000-200.000 kỹ sư công nghệ thông tin chuyên môn cao, đặc biệt là các kỹ sư AI. Theo ước tính, Việt Nam hiện chỉ có khoảng 2.000 chuyên gia AI, chủ yếu tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng, nơi có các công ty công nghệ lớn đặt trụ sở.

Trả lời PV Dân Việt, chuyên gia công nghệ Dương Ngô Anh cho biết: "Mục tiêu của Chính phủ là đến năm 2030 sẽ đào tạo ít nhất 5.000 kỹ sư AI và 7.000 chuyên gia AI. Nhưng nếu xét theo nhu cầu thực tế - cần khoảng 100.000 nhân sự AI trong 5 năm tới, con số này vẫn còn rất ít ỏi".

Ông Dương Ngô Anh cũng là giảng viên thỉnh giảng môn Khởi nghiệp cho các nhóm/đề tài tại một trường Đại học ở Hà Nội. Ông cho rằng, trước đây sinh viên Việt Nam tuy được đào tạo bài bản về kiến thức lý thuyết nhưng kỹ năng thực hành và thực chiến còn yếu. Với các sinh viên theo ngành công nghệ thông tin hay theo lĩnh vực AI, bộ kỹ năng cần rất nhiều, từ chuyên môn tới ngoại ngữ, khả năng phân tích, làm việc đội nhóm, thuyết trình...

"Hiện nay, chuyên gia AI ở Việt Nam phần nhiều là người trẻ. Với nhiều người xuất sắc, họ sẵn sàng tìm đến những công ty nước ngoài để có môi trường làm việc tốt hơn và mức thu nhập cao hơn, và nghịch lý ở chỗ trong khi các doanh nghiệp trong nước vẫn "khát" nhân lực AI chất lượng cao", ông Dương Ngô Anh phân tích.

Về giải pháp nhằm giải quyết bài toán nhân lực AI tại Việt Nam, ông Dương Ngô Anh cho rằng, giữa doanh nghiệp và các viện trường cần có sự hợp tác chặt chẽ, sâu rộng, chương trình đào tạo bài bản, đảm bảo sinh viên được "học và hành" song song ngay từ năm đầu.

Việt Nam đang ở thời điểm chuyển mình mạnh mẽ nhờ AI. AI sẽ là chất xúc tác cho làn sóng phát triển công nghiệp tiếp theo, sẵn sàng tái định hình các doanh nghiệp, nền kinh tế và xã hội. Trên mọi lĩnh vực, AI đang mở ra những cơ hội chưa từng có về đổi mới sáng tạo, hiệu quả và lợi thế cạnh tranh.

Tuy nhiên, chuyển đổi thực sự đòi hỏi nhiều hơn việc chỉ ứng dụng công nghệ, mà cần một tầm nhìn thống nhất.

GS.TS Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính, Đại học Đại Nam thừa nhận, nhân lực về công nghệ thiếu rất trầm trọng trên mọi phương diện số lượng, chất lượng.

Ông cho rằng, nhà nước đã có nhiều chính sách ưu tiên cho nhân lực khoa học công nghệ, tuy nhiên, ưu tiên phải có trọng điểm, theo hướng cấp 100% học bổng cho sinh viên ngành fintech. Hay những chương trình như “Tìm kiếm tài năng Blockchain Việt Nam: VietChain Talens 2025” cần được tổ chức thường xuyên”, phát hiện tài năng công nghệ.

Cùng với đó, cần có trọng tâm, trọng điểm cho ưu tiên nghiên cứu khoa học. “Tôi luôn đau đáu những đề tài nghiên cứu khoa học rất có ý nghĩa. Ví dụ “Nghiên cứu thúc đẩy tài chính toàn diện ở Việt Nam”. Nhưng khi tôi mang đề tài tới gặp các doanh nghiệp thì không được chỗ nào mặn mà”, ông nói.

Cũng theo ông Đức, nhà nước nên có sự hỗ trợ cho các trường đổi mới chương trình đào tạo. Chúng ta chưa kỳ vọng sự đổi mới này có thể đáp ứng, theo kịp sự phát triển của khoa học công nghệ, nhưng phải đối mới chương trình, phương pháp đào tạo.

Trong bối cảnh AI và robot đang phát triển mạnh mẽ, việc đào tạo nhân lực theo hướng chạy theo công nghệ có thể khiến chúng ta rơi vào thế bị động. Chúng ta sẽ chỉ "đào" mà không tạo ra "lực" thực sự, vẫn thua AI và robot.
Vậy, yếu tố nào mà AI và robot không thể thay thế con người? Phải chăng đó chính là tính nhân văn và khả năng tương tác giữa người với người? Chẳng hạn, khi AI hay robot mắc lỗi và khách hàng khiếu nại, sự thấu hiểu và giải quyết vấn đề của con người là không thể thiếu. Điều này cho thấy, việc đào tạo cần tập trung vào việc tạo ra những con người thực sự mà không thể bị thay thế bởi AI hay robot.
Kinh nghiệm từ hai trung tâm tài chính hàng đầu khu vực là Singapore và Hong Kong cho thấy hiệu quả của cơ chế TPP (Phối hợp công – tư). Cơ chế này có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước (đặc biệt là các cơ quan tài chính) và các đơn vị đào tạo để đào tạo mới và đào tạo lại lao động rất tốt.
Vậy, để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, chúng ta cần xây dựng sự kết hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, ngân hàng, cơ quan điều phối và cơ quan đào tạo.
Tiến sĩ Vũ Quốc Việt - ĐH Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội

×