Làng cổ này ở Quảng Ngãi, người Việt xuôi phương Nam để lại dấu tích bờ rào đá chống thú dữ

Không dừng lại ở đó, người Việt biết kế thừa kỹ thuật xếp đá độc đáo của người Hrê để làm nên đoạn lũy dài bao bọc quanh làng để hạn chế sự rửa trôi và chống thú dữ.

Ra đi, người Việt còn mang theo cả tín ngưỡng của dân tộc mình, biết lập miếu thờ thần và thờ bà Chúa Ngọc. Đến định cư ở vùng có núi non, cộng cư với người Chăm, người Hrê, họ phối thờ bà Thánh mẫu Thiên Y A Na hay thờ ông Bạch Hổ. 

Chính vì vậy, làng  cổ Thiên Xuân tồn tại qua nhiều đời và bây giờ tuy chỉ còn dấu tích, nhưng qua đó các nhà nghiên cứu vẫn tìm ra nét đặc trưng của làng Việt ở vùng trung du Nghĩa Hành.

Cụ Nguyễn Đồng (79 tuổi), nhà ở đầu đường vào làng cổ Thiên Xuân, dù tuổi cao sức yếu, lúc nhớ, lúc quên, nhưng khi hỏi về làng, cụ nói như đinh đóng cột: Tui sinh ra ở cái làng cũ đó. Hồi đó, nhà làm bằng khung gỗ, mái lợp tranh, vách trát đất, xung quanh trồng mít, trồng cau. Mùa đông về trời lạnh lắm nên nhà nhà nhóm bếp cời than.

Sức sống người Việt

Ở Thiên Xuân có câu nói lưu truyền "Bất ẩn Thiên Xuân khê". Bởi, ngày xưa ở làng cũ dưới chân núi rừng rậm, mùa đông trời lạnh giá có năm, người bị bệnh đau chết nhiều. 

Người làng lo ngại kéo nhau ra vùng bãi bồi ven sông lập làng mới. Bây giờ, trong làng có đến 115 hộ dân, nhưng con cháu của người làng thường ngày vẫn về làng cũ trồng khoai, trồng mì và đặc biệt là làm nhà tạm, trồng những cây rơm, làm chuồng trâu, bò để những ngày đông nước sông Vệ dâng cao thì cả làng về nơi đây mà tránh. 

Riêng ông Hồ Xuân Nhạn và hai hộ dân trong thôn là Nguyễn Thị Liễu và Phạm Tươi quay về dưới chân làng cũ làm nhà định cư.

Dân làng Thiên Xuân còn tự hào quê hương mình là nơi hiếu học. Ở làng là quê hương của thầy Nguyễn Vỹ, nguyên hiệu trưởng Trường Lê Khiết thời kháng chiến chống Pháp

Làng cổ Thiên Xuân giờ đã trở thành địa chỉ du lịch ở Quảng Ngãi. Đến Thiên Xuân, du khách có thể mục sở thị đoạn Trường Lũy, bảo Thiên Xuân còn khá nguyên vẹn trước khi tìm hiểu dấu vết làng cổ để hiểu hơn tấm lòng của người Việt trong quá trình đi về phương Nam.