Một thầy giáo Quảng Ninh biến vỏ điệp phế thải thành sản phẩm OCOP, cả làng phục lăn

Biến vỏ điệp thành tranh bột điệp

Đã từ lâu, nghề khai thác, chế biến điềm điệp đã mang lại kế sinh nhai cho biết bao người dân ở TX Quảng Yên (tỉnh Quảng Ninh). Vào mùa vụ, mỗi người có thể đánh bắt được hàng tạ điệp/ngày. Sau khi tách hai mảnh vỏ lấy phần thịt bên trong, vỏ điệp thường bỏ đi, trở thành rác thải gây ảnh hưởng đến môi trường.

Tuy nhiên, vỏ điệp có ánh xà cừ lấp lánh những màu đỏ, cam, vàng, tím... rất đẹp mắt. Người xưa đã biết dùng vỏ điệp nghiền nhỏ thành bột và tạo nên giấy điệp – yếu tố quan trọng để làm nên chất riêng của dòng tranh dân gian Đông Hồ nổi tiếng.

Từ những điều trên, họa sỹ, thầy giáo mỹ thuật Đinh Công Tuyến (khu 5, xã Hiệp Hòa, TX Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh) đã nảy ra ý tưởng tạo ra những sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ chất liệu vỏ điệp.

Bắt đầu từ năm 2014, trải qua nhiều lần nghiên cứu và thử nghiệm, anh Tuyến mới rút ra được kỹ thuật hiệu quả nhất để làm tranh bột điệp. Đến năm 2017, tranh bột điệp của anh Tuyến đã được công nhận là sản phẩm OCOP, và được nhiều người yêu thích nghệ thuật trong và ngoài tỉnh biết đến.

Theo anh Tuyến, để làm tranh bột điệp, công đoạn đầu tiên và quan trọng nhất là làm sạch nguyên liệu. Vỏ điệp được ngâm với nước trong một ngày, sau đó đánh sạch mọi lớp bùn đất cho đến khi sáng bóng.

Lúc này vỏ điệp sẽ nổi lên ánh xà cừ óng ánh dưới những góc độ ánh sáng khác nhau. Việc đánh rửa vỏ điệp vô cùng quan trọng, bởi nếu vỏ điệp còn bẩn, khi làm thành bột điệp và thành tranh, sẽ khiến bức tranh không được sáng trong.

Sau khi làm sạch, vỏ điệp được nung trên bếp hồng ngoại ở nhiệt độ thích hợp. Khi vỏ điệp chuyển từ ánh sáng trong sang ánh sáng bạc đặc trưng là đã vỏ điệp đã chín. Việc dùng bếp hồng ngoại nung sẽ giúp vỏ điệp không bị ám màu khói hay cháy sém.

Khi vỏ điệp đã chín, tách thành các lớp xà cừ, cũng là lúc bắt đầu công đoạn nghiền vỏ điệp. Việc nghiền vỏ điệp thành bột được thực hiện hoàn toàn thủ công, bởi như vậy mới thu được hai loại bột điệp với những công dụng khác nhau.

Loại bột được nghiền cho thật nhỏ được gọi là bột mịn, dùng để phủ toàn bề mặt tranh, tạo độ kết dính với màu. Những mảnh bột điệp to, không được nghiền kỹ gọi là bột thô, dùng để tạo điểm nhấn cho những chi tiết quan trọng của bức tranh.

Tranh bột điệp trở thành sản phẩm OCOP

Sau công đoạn chuẩn bị nguyên liệu, anh Tuyến bắt đầu quét hỗn hợp keo nhựa epoxy lên tấm mica trong suốt. Thành phần hỗn hợp keo được tạo nên bởi nhựa epoxy và chất làm đông theo một tỷ lệ nhất định để không quá mềm gây nhũn tranh, và cũng không quá cứng khiến tranh dễ gãy vỡ.

Điều quan trọng là phải giữ được độ trong suốt của tấm mica, bởi có như vậy, màu sắc tranh và ánh xà cừ đặc trưng của bột điệp mới không bị ảnh hưởng.

Khi "giấy điệp" hoành thành, cũng là lúc anh Tuyền thổi hồn cho bức tranh. Việc chọn loại màu vẽ phù hợp cho tranh bột điệp cũng được anh Tuyến thử nghiệm qua nhiều chất liệu màu.

Khi đã hoàn thành việc lên màu, anh Tuyến đặt bức tranh lên một tờ giấy trắng để kiểm tra sắc độ, sau đó tiếp tục phủ lên bức tranh vừa vẽ một lớp keo khác.

Chất keo này sẽ là chất kết dính giữa bức tranh và lớp bột thô. Tiếp đó, anh Tuyến rắc một lớp bột điệp thô lên tác phẩm để tạo độ lấp lánh. Việc sử dụng linh hoạt hai loại bột này phụ thuộc vào ý đồ của người vẽ.

Theo anh Tuyến, thời gian hoàn thiện một bức tranh bột điệp nhỏ sẽ mất khoảng 20-30 phút. Những bức tranh bột điệp lớn hơn sẽ mất nhiều thời gian hơn, thậm chí mất đến vài tháng để hoàn thành.

Nội dung tranh bột điệp của anh Tuyến rất đa dạng, nhưng chủ yếu về khung cảnh quê hương Quảng Yên, vịnh Hạ Long, phóng tác tranh Đông Hồ... Những bức tranh bột điệp độc đáo, lấp lánh lạ thường, có giá từ vài trăm nghìn đồng tới vài triệu đồng tùy kích cỡ, tùy nhu cầu của từng khách hàng.

Anh Tuyến cho hay, hiện nay sản phẩm tranh bột điệp đã được bày bán tại một số địa điểm dừng chân cho khách du lịch nhưng số lượng bán ra chưa nhiều.

Anh mong rằng có thể biến tranh bột điệp trở thành một sản phẩm trải nghiệm tại các địa điểm du lịch, du khách có thể được trực tiếp tìm hiểu và làm tranh. Qua đó giúp quảng bá vẻ đẹp quê hương đất nước.

×