Năm 1893, vùng Đắk Nông thuộc cao nguyên Trung phần, tên tỉnh Đắk Nông kéo dài hơn 20 năm, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng

Tỉnh Đắk Nông nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam của vùng Tây Nguyên, có diện tích tự nhiên 6.509km²; tỉnh lỵ là thành phố Gia Nghĩa, có 8 đơn vị hành chính cấp huyện và 71 đơn vị cấp xã.

Đắk Nông nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam của vùng Tây Nguyên, đoạn cuối dãy Trường Sơn.

Với lợi thế nằm trên cao nguyên Mnông mênh mông, là thượng nguồn của hai dòng sông lớn là sông Sêrêpôk và sông Đồng Nai, Đắk Nông có nhiều thắng cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp như Thác Trinh Nữ, thác Dray H'Linh, Dray Sáp, thác Gia Long, thác Dray Nur…

Đắk Nông nổi tiếng với Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông, với hệ thống hang động núi lửa độc đáo, đồ sộ và hoang sơ.

Tỉnh lỵ của Đắk Nông là thành phố Gia Nghĩa, nằm cách thành phố Buôn Ma Thuột với chiều dài 125km theo đường quốc lộ 14, cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 250km về phía Nam, cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 689km về phía Bắc, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 1.358km về phía Bắc.

Vị trí địa lý tỉnh Đắk Nông

Đắk Nông nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam của vùng Tây Nguyên, đoạn cuối dãy Trường Sơn. Nằm trong vùng tọa độ từ 11°45 đến 12°50 vĩ độ bắc và từ 107°12 đến 108°07 kinh độ đông.

Tỉnh Đắk Nông có vị trí địa lý phía Đông và phía Bắc giáp tỉnh Đắk Lắk; phía Tây giáp tỉnh Bình Phước và tỉnh Mondulkiri, Vương quốc Campuchia với đường biên giới dài khoảng 141km; phía Nam và đông nam giáp tỉnh Lâm Đồng.

Trên địa bàn tỉnh Đắk Nông có 2 cửa khẩu quốc tế với Vương quốc Campuchia là cửa khẩu Đăk Per thuộc huyện Đắk Mil và Bup'rang thuộc địa phận Tuy Đức.

Tỉnh Đắk Nông có diện tích tự nhiên là 6.509km². Dân số Đắk Nông là 692.896 người tính đến ngày 1/4/2024 theo kết quả điều tra dân số giữa kỳ năm 2024, đứng thứ 56 cả nước.

Về cơ cấu dân số, Đắk Nông có khoảng 227.000 người thuộc các dân tộc thiểu số, chiếm hơn 32% tổng dân số toàn tỉnh.

Tỉnh Đắk Nông hiện có 8 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 1 thành phố (thành phố Gia Nghĩa) và 7 huyện (gồm huyện Cư Jút, huyện Đắk Glong, huyện Đắk Mil, huyện Đắk Rlấp, huyện Đắk Song, huyện Krông Nô, huyện Tuy Đức) với 71 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 6 phường, 5 thị trấn và 60 xã.

Lịch sử hình thành vùng đất Đắk Nông, tỉnh Đắk Nông

Thời Pháp thuộc năm 1893, người Pháp toàn quyền cai trị vùng cao nguyên Trung phần, trong đó có khu vực nay là tỉnh Đắk Nông. Hệ thống hành chính thực dân tập trung ở Đăk Mil và Đăk Song.

Trong thời gian từ năm 1912 đến năm 1936, tại khu vực cao nguyên M'Nông đã diễn ra cuộc khởi nghĩa lớn và quy mô kéo dài chống lại thực dân Pháp do thủ lĩnh người dân tộc M'Nông là N'trang Lơng lãnh đạo. Năm 1940, bên cạnh nhà tù Buôn Ma Thuột, Pháp cho xây dựng Ngục Đăk Mil (Nay thuộc huyện Đăk Mil).

Khu vực này năm 1946 thuộc Xứ Thượng Nam Đông Dương rồi đến năm 1950 thì gom vào Hoàng triều Cương thổ trước khi đơn vị này bị xóa bỏ năm 1955 dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa. Từ năm 1959, khu vực Nâm Nung trở thành khu căn cứ của lực lượng quân cách mạng.

Tháng 1 năm 1959, chính quyền Việt Nam Cộng hòa thành lập tỉnh Quảng Đức trên cơ sở tách gần như toàn bộ quận Đăk Song (trừ tổng Đăk Lao ở phía bắc) và một phần quận Lăk từ tỉnh Darlac (Đắk Lắk), cùng với một phần nhỏ tỉnh Phước Long và tỉnh Lâm Đồng.

Tỉnh lỵ đặt tại Gia Nghĩa. Địa giới hành chính tỉnh Quảng Đức, về cơ bản giống như địa giới tỉnh Đắk Nông ngày nay (trừ huyện Cư Jút hiện nay khi đó thuộc quận Ban Mê Thuột của tỉnh Darlac), được chia làm 3 quận: Đức Lập, Kiến Đức, Khiêm Đức và khu hành chính Đức Xuyên.

Tháng 12 năm 1960, Chính quyền Cách mạng cũng đã quyết định thành lập tỉnh Quảng Đức, giữa năm 1961, tỉnh Quảng Đức do khu VI trực tiếp chỉ đạo. Đầu năm 1962, Chính quyền Cách mạng quyết định giải thể tỉnh Quảng Đức, chuyển Đức Lập, Đức Xuyên nhập về tỉnh Đắk Lắk, Kiến Đức nhập về tỉnh Phước Long, Khiêm Đức nhập về tỉnh Lâm Đồng.

Sau ngày hai miền thống nhất, tháng 5 tháng 1975, tỉnh Quảng Đức được tái lập lại. Tháng 11 năm 1975, tỉnh Quảng Đức sáp nhập vào tỉnh Đắk Lắk.

Ngày 26/11/2003, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 22/2003/QH11 chia tỉnh Đắk Lắk thành hai tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông. Khi tách ra, tỉnh Đắk Nông có 6 đơn vị hành chính gồm 6 huyện: Cư Jút, Đắk Mil, Đắk Nông, Đắk R'lấp, Đắk Song, Krông Nô. Tỉnh lỵ đặt tại thị trấn Gia Nghĩa, huyện Đắk Nông.

Ngày 27/6/2005, chia huyện Đắk Nông thành thị xã Gia Nghĩa (thị xã tỉnh lỵ tỉnh Đắk Nông) và huyện Đắk Glong.

Ngày 22/11/2006, chia huyện Đắk R'lấp thành 2 huyện: Đắk R'lấp và Tuy Đức.

Ngày 1/1/2020, chuyển thị xã Gia Nghĩa thành thành phố Gia Nghĩa. Tỉnh Đắk Nông có 1 thành phố và 7 huyện như hiện nay.

Tỉnh Đắk Nông-từ vùng đất nghèo trở thành vùng trù phú

Thời điểm tái lập tỉnh năm 2004, tỉnh Ðắk Nông là một trong những địa phương nghèo, với xuất phát điểm thấp; cơ sở hạ tầng yếu kém; tiềm năng thế mạnh của tỉnh chưa được khai thác; an ninh nông thôn tiềm ẩn những nguy cơ gây bất ổn…

Ðối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, nhưng với tinh thần đoàn kết, vượt khó, đổi mới, sáng tạo, Ðảng bộ tỉnh Ðắk Nông qua các nhiệm kỳ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, đề ra quyết sách đúng đắn, huy động mọi nguồn lực đầu tư, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, khơi dậy khát vọng vươn lên của nhân dân các dân tộc, tạo đà đưa tỉnh phát triển nhanh và bền vững.

Qua 20 năm xây dựng và phát triển, đến nay Ðắk Nông đã thoát khỏi tình trạng của một tỉnh nghèo và đạt những thành quả mang ý nghĩa quyết định trên hành trình xây dựng và phát triển.

Những dấu ấn nổi bật là: Tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn đạt mức cao, quy mô tổng sản phẩm gấp 12 lần, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội gấp 20 lần; thu nhập bình quân đầu người gấp 13 lần so với thời điểm tái lập tỉnh năm 2004.

Tiềm lực, vị thế của tỉnh Ðắk Nông được khẳng định, đời sống nhân dân các dân tộc không ngừng được cải thiện nâng lên về mọi mặt.

Ngày 30/6/2025, cùng với các tỉnh, thành phố khác trong cả nước, tại tỉnh Lâm Đồng, diễn ra Lễ công bố nghị quyết của Trung ương về sáp nhập đơn vị hành chính 3 tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông, Bình Thuận thành tỉnh Lâm Đồng mới và công bố quyết định thành lập đơn vị hành chính cấp xã, kết thúc hoạt động đơn vị hành chính cấp huyện, thành lập tổ chức đảng, chỉ định BCH, HĐND, UBND, UBMTTQ tỉnh mới và các xã, phường, đặc khu.

Tỉnh Lâm Đồng mới, sau sáp nhập tỉnh Đắk Nông, Bình Thuận là tỉnh có diện tích 24.233,07 km2, dân số 3.872.999 người, giáp các tỉnh Đắk Lắk, Đồng Nai, Khánh Hòa, TP Hồ Chí Minh, Campuchia và Biển Đông. Trung tấm chính trị - hành chính của tỉnh Lâm Đồng mới đặt tại TP Đà Lạt của tỉnh Lâm Đồng.

Điểm chung về Tây Nguyên

Tây Nguyên gồm 5 tỉnh, xếp theo thứ tự vị trí địa lý từ bắc xuống nam gồm Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng với diện tích tự nhiên là 54.474km2 chiếm 16,8% diện tích tự nhiên cả nước.

Được thành lập ngày 8/2/2018 trên cơ sở chuyển hạng từ Khu Bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng, Vườn quốc gia Tà Đùng thuộc tỉnh Đắk Nông cũ (nay là tỉnh Lâm Đồng), có hồ Tà Đùng. Với tổng diện tích tự nhiên gần 21.000 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm gần 17.000 ha và độ che phủ rừng đạt khoảng 85% diện tích lõi...

Tây Nguyên là vùng cao nguyên, phía bắc giáp tỉnh Quảng Nam, phía đông giáp các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, phía nam giáp các tỉnh Đồng Nai, Bình Phước, phía tây giáp với các tỉnh Attapeu (Lào) và Ratanakiri và Mondulkiri (Campuchia). Trong khi Kon Tum có biên giới phía tây giáp với cả Lào và Campuchia, thì Gia Lai, Đắk Lắk và Đắk Nông chỉ có chung đường biên giới với Campuchia. Còn Lâm Đồng không có đường biên giới quốc tế.

Với đặc điểm thổ nhưỡng đất đỏ bazan ở độ cao khoảng 500m-600m so với mặt biển, Tây Nguyên rất phù hợp với những cây công nghiệp như càphê, ca cao, hồ tiêu, dâu tằm.

Là khu vực ở Việt Nam còn nhiều diện tích rừng với thảm sinh vật đa dạng, trữ lượng khoáng sản phong phú hầu như chưa khai thác và tiềm năng du lịch lớn, Tây nguyên có thể coi là mái nhà của miền trung, có chức năng phòng hộ rất lớn

×