Người nghệ sĩ chưa có danh hiệu NSND tiết lộ ngày Tết từng chạy 8 show nhưng rơi hết tiền

50 năm nếm đủ thăng trầm: Từ "anh Tùng Gạch" đến kỷ niệm chạy 8 show rơi sạch tiền

Nhắc đến Xuân Hinh, khán giả nhớ ngay đến một nghệ sĩ đa năng, người có khả năng "biến hóa khôn lường" trên sân khấu. Ông có thể khiến người ta cười nghiêng ngả với cái nháy mắt tinh quái, nhưng ngay sau đó lại khiến họ thắt lòng vì những câu hát thân phận. Trong cuộc trò chuyện cùng MC Nguyên Khang, ông bồi hồi nhớ lại những ngày đầu bước chân vào nghiệp diễn với hai bàn tay trắng và một trái tim đầy lửa.

Nghệ sĩ Xuân Hinh vốn là người con của vùng đất Quan họ Bắc Ninh. Cái chất dân ca đã ngấm vào máu ông như dòng sữa mẹ. Ông kể, những năm 1970, cuộc sống vô cùng cực nhọc. Để có tiền theo đuổi đam mê, ông không nề hà bất cứ việc gì, từ buôn đồng nát đến làm thuê tại các lò gạch. "Thời đó ăn đói mặc rách, làm gì có chuyện sướng như bây giờ. Tôi từng đi bới từng viên ngói cũ, mài giũa để bán lấy vài đồng bạc lẻ. Có lẽ cái duyên với những viên ngói cổ bắt đầu từ chính sự cơ cực đó", ông nhớ lại.

Sự nổi tiếng đến với Xuân Hinh như một lẽ tự nhiên khi ông sống chết với từng nhân vật. Từ anh Tùng Lò Gạch trong tiểu phẩm hài cùng tên, đến các vai diễn như Cu Sứt, giả gái làm Mẹ Đốp, Thị Màu, thầy bói mù... cho đến vai diễn kinh điển trong "Người ngựa - Ngựa người", cái tên Xuân Hinh đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ. Ít ai biết rằng, để giữ vững vị thế đó, ông đã trải qua những năm tháng chạy show "quên thân".

Xuân Hinh kể về những kỷ niệm "dở khóc dở cười" thời hoàng kim: "Có năm, đúng ngày Tết cao điểm, tôi chạy tới 8 show liên tục từ sáng sớm đến đêm khuya. Tiền thù lao nhét đầy túi áo, túi quần, nhét cả vào bít tất vì không có thời gian mà kiểm đếm. Thế mà diễn xong, mồ hôi mướt mải, múa may quay cuồng trên sân khấu hăng quá, lúc về đến nhà mới bàng hoàng thấy tiền rơi mất sạch dọc đường. Lúc đó vừa tiếc, vừa buồn cười vì mình diễn nhập tâm quá, đến tiền trong túi rơi lúc nào cũng chẳng hay".

Thế nhưng, đằng sau sự "vô tư" ấy là một thái độ làm nghề cực kỳ nghiêm túc. Xuân Hinh tiết lộ, ông chưa bao giờ để xảy ra tình trạng lỗi show hay phải trả lại tiền cho bầu show vì diễn dở: "Tôi làm việc phải có cái đức và sự chân thành. Ở tầm tuổi này rồi, mình phải giữ gìn hình ảnh, không thể để con cháu bảo rằng cụ già rồi còn ra tranh ăn với các cháu". Chính sự kỹ tính, "chọn lọc" sân khấu này đã giúp cái tên Xuân Hinh luôn giữ được sức hút bền bỉ sau nửa thế kỷ.

Nếu nửa đầu cuộc đời Xuân Hinh dành để mang tiếng cười cho thiên hạ, thì nửa sau cuộc đời, ông dành trọn tâm huyết và toàn bộ gia sản tích cóp được để xây dựng Bảo tàng Đạo Mẫu (Linh Quang Từ). Đây không chỉ là một công trình kiến trúc đạt giải thưởng danh giá của tạp chí Domus - Top những dự án kiến trúc tốt nhất thế giới 2023 (Domus là một tạp chí thiết kế và kiến trúc uy tín của thế giới), mà còn là "bản tuyên ngôn" bằng gạch đá về tình yêu quê hương của ông.

Xây dựng bảo tàng này là một hành trình dài hàng chục năm chứ không phải chuyện ngày một ngày hai. Xuân Hinh kể, ông đã tận dụng sức mạnh của trang mạng xã hội với hơn 4 triệu người theo dõi để "xin" mua ngói cổ.

"Tôi đăng tin cần mua ngói để sửa nhà, thế là khán giả khắp nơi báo tin. Có cháu bảo ngày kia bà cháu dỡ nhà, tôi lại cho xe rùa, xe tải về tận nơi chở đi", ông nói. Hàng triệu viên ngói thất lạc, rêu phong đã được ông gom nhặt, nâng niu như những báu vật.

"Tôi không muốn xây một ngôi nhà năm gian, ba chái giống hệt các cụ, vì việc đó quá dễ. Tôi muốn dùng nguyên liệu cũ để kể câu chuyện mới, một câu chuyện mà chỉ người Việt Nam mới kể được", ông nhấn mạnh. Bên trong không gian ấy không chỉ có những pho tượng Mẫu uy nghi mà còn là một kho tàng văn hóa phi vật thể hữu hình hóa: những bức ảnh kỉ niệm 50 năm làm nghề, những kịch bản Chèo, Quan họ cổ, và cả một thư viện lưu giữ các làn điệu Cải lương, hát Văn.

Khi được hỏi bao giờ công trình hoàn thành, nam nghệ sĩ cười bảo: "Cuộc đời có những thứ không cần hoàn hảo hay kết thúc. Lâu lâu thấy chỗ này đẹp tôi lại bồi đắp thêm một tí, chỗ kia hay tôi lại sếp một hòn đá. Tôi làm để tri ân Mẫu, để lại cho đời một cái gì đó thực sự có giá trị, chứ không phải để khoe giàu".

Triết lý sống "lật bài ngửa" và cái tình dành cho người ở lại

Sức hấp dẫn của Xuân Hinh không chỉ nằm ở tài năng diễn xuất mà còn ở triết lý nhân sinh cực kỳ thực tế và sâu sắc. Ông là người theo chủ nghĩa "lấy ngắn nuôi dài", dùng số thù lao từ những show diễn hài Tết để đầu tư cho nghệ thuật truyền thống.

Ông không ngại bị chê là "hát Chèo phá cách" hay "diễn hài nọ kia". Với ông, văn hóa phải vận động. "Ngày xưa các cụ hát thế này, bây giờ mình phải hát kiểu khác cho giới trẻ nó nghe. Nếu cứ bắt chúng nó nghe y xì lối cũ thì chúng nó chạy hết, rồi giới trẻ sẽ hát kiểu khác thế hệ chúng tôi".

Trong cuộc sống gia đình, Xuân Hinh giữ cho mình một nguyên tắc sống "sạch" và "thẳng". Ông tự nhận mình có cái "máu tham" trong nghệ thuật – luôn đứng núi này trông núi nọ để làm mới mình, nhưng trong hôn nhân, ông tuyệt đối chung thủy.

Một góc khuất khác khiến khán giả nể phục Xuân Hinh chính là chữ "Tình". Ông tâm sự: "Ở đời, tôi sợ nhất những người tốt với mình. Người ta giúp mình lúc khó khăn dù chỉ một chỉ vàng hay một ít tiền, mình phải nhớ suốt đời".

Ông vẫn nhớ như in những ân nhân từng dắt tay ông đi diễn thuở hàn vi. Ngược lại, khi đã thành danh, ông giúp đỡ rất nhiều đồng nghiệp trẻ mà không hề kể công. Có những người ông cho vay tiền mua nhà, dắt đi diễn cả tháng trời để họ có thu nhập, ông cũng chẳng lưu tâm. Chỉ đến khi người ta nhắc lại trên báo chí, ông mới sực nhớ ra.

Xuân Hinh quan niệm, làm nghệ thuật là để "uống nước nhớ nguồn". Những dự án gần đây như phim điện ảnh "Mùi phở" hay MV "Bắc Bling" hợp tác cùng ca sĩ trẻ, ông tham gia không phải vì lợi nhuận. Ông muốn dùng sức ảnh hưởng của mình để quảng bá văn hóa dân tộc, để những nét Chèo, những làn điệu cổ truyền được vang lên trong một không gian hiện đại hơn.

Khép lại cuộc trò chuyện, "Vua hài" Xuân Hinh tâm niệm: "Mục đích sống của tôi hôm nay là vì văn hóa dân tộc. Mình thành danh từ những câu hát của cha ông thì phải có trách nhiệm đền đáp lại".

×