Nhà Khoa học của nhà nông 2025 ở Lạng Sơn là người góp phần hồi sinh giống gà quý Vạn Linh "lấy núi làm nhà"

Từ trăn trở trên giảng đường đến quyết tâm trở về

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn, chàng trai người dân tộc Tày Nguyễn Khánh Toàn (sinh năm 1990) từ nhỏ đã thấu hiểu nỗi cơ cực của người nông dân "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" mà cái nghèo vẫn đeo bám. Nỗi trăn trở ấy đã trở thành động lực để anh quyết tâm học tập, vì anh tin rằng chỉ có áp dụng khoa học kỹ thuật mới giúp sản xuất hiệu quả, tạo ra giá trị gia tăng và thu nhập cao hơn cho người nông dân.

Năm 2012, tốt nghiệp Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, anh Toàn quay trở về địa phương, công tác tại Trường Trung cấp Kinh tế Kỹ thuật Lạng Sơn. Đến năm 2019, anh chuyển về công tác tại Trung tâm Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn (Sở Khoa học và công nghệ tỉnh Lạng Sơn). Trong suốt quá trình công tác, Toàn luôn tâm niệm phải đưa những kiến thức đã học áp dụng vào thực tiễn, giúp bà con làm giàu trên chính mảnh đất của mình.

Tại Trung tâm Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn, nhiệm vụ của Toàn là nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học công nghệ tại các xã khó khăn, xã biên giới, nơi bà con vốn quen với lối canh tác tự cung tự cấp, nhỏ lẻ và manh mún.

"Chính vì vậy để thay đổi được tập quán sản xuất đã ăn sâu vào tiềm thức của họ, không gì thuyết phục hơn là những mô hình mắt thấy tai nghe, tay làm được”, Toàn chia sẻ.

Và Toàn đã chọn giống gà bản địa quen thuộc, gà Vạn Linh, gà ri để bắt đầu hành trình gian nan nhưng đầy tâm huyết của mình.

Năm 2019, Toàn được giao chủ trì nhiệm vụ khoa học đầu tiên, xây dựng mô hình chăn nuôi gà Ri vàng rơm tại 3 xã đặc biệt khó khăn thuộc các huyện Cao Lộc, Lộc Bình và Bình Gia (cũ).

Anh nhận thấy đây là giống gà dễ nuôi, thịt thơm ngon, nhưng bà con chủ yếu nuôi thả rông, hiệu quả kinh tế không cao.

Điểm đột phá mà anh mang đến không chỉ là con giống mới có chọn lọc mà còn là hai kỹ thuật tiên tiến: Quy trình tiêm phòng vaccine bài bản và ứng dụng đệm lót sinh học trong chăn nuôi. Việc sử dụng đệm lót sinh học đã giải quyết được vấn đề lớn nhất trong chăn nuôi nông hộ là ô nhiễm môi trường, giảm thiểu mùi hôi và quan trọng nhất là hạn chế tối đa dịch bệnh.

Kết quả vượt ngoài mong đợi, 15 mô hình, mỗi mô hình 100 con, đã thành công với tỷ lệ sống đạt trên 80%.

Năm 2020, anh Toàn tiếp tục chủ nhiệm dự án chăn nuôi gà Ri lai theo hướng an toàn sinh học với quy mô lớn hơn tại 4 huyện Cao Lộc, Lộc Bình, Bình Gia và Văn Quan (cũ). Quy mô mỗi mô hình được nâng lên 150 - 300 con, tỷ lệ sống còn ấn tượng hơn, đạt trên 85%.

Không chỉ xây dựng mô hình, Toàn còn trực tiếp đứng lớp, tổ chức 10 lớp tập huấn cho hàng trăm lượt nông dân. Từ đây, khái niệm "chăn nuôi an toàn sinh học" không còn xa lạ, bà con đã hiểu rõ tầm quan trọng của việc tiêm vaccine, vệ sinh chuồng trại và sử dụng đệm lót sinh học.

Hồi sinh giống gà quý Vạn Linh

Tuy nhiên, dự án tâm huyết nhất, mang tính chiến lược dài hạn của Thạc sĩ Nguyễn Khánh Toàn phải kể đến đề tài "Nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ phục tráng và phát triển bền vững sản phẩm gà Vạn Linh, huyện Chi Lăng (cũ), Lạng Sơn", thực hiện từ tháng 7/2022.

Gà Vạn Linh vốn là giống gà quý hiếm bản địa, nổi tiếng với chất lượng thịt đặc biệt thơm ngon, da giòn, chân nhỏ, được ví như "báu vật" của núi rừng xứ Lạng. Giống gà này có đặc tính độc đáo, thường "lấy núi đá làm nhà", tự tìm kiếm thức ăn từ cỏ cây, côn trùng trên đồi. Tuy nhiên, do chăn nuôi tự phát, không có định hướng chọn lọc, giống gà này đang đứng trước nguy cơ bị lai tạp, thoái hóa nghiêm trọng.

Anh Toàn cùng các đồng nghiệp đã không quản ngại khó khăn, lặn lội khắp các bản làng heo hút của huyện Chi Lăng (cũ) để tìm kiếm, tuyển chọn từng cá thể còn giữ được những đặc tính thuần chủng nhất.

Mục tiêu của đề tài không chỉ dừng lại ở việc phục tráng giống gà, ổn định sự đồng nhất về ngoại hình, nâng cao năng suất mà còn tham vọng hơn: Xây dựng đàn hạt nhân thuần chủng; hoàn thiện quy trình chăn nuôi an toàn sinh học và phát triển thành sản phẩm hàng hóa bền vững.

Đề tài dự kiến kéo dài đến tháng 7/2025, nhưng những kết quả ban đầu đã mang lại tín hiệu vô cùng tích cực. Đàn gà hạt nhân đã được thiết lập, các chỉ số về sinh trưởng và sinh sản đều rất khả quan, mở ra hy vọng về sự hồi sinh mạnh mẽ của một nguồn gen vật nuôi quý giá của quốc gia.

Dấu ấn của Thạc sĩ Nguyễn Khánh Toàn không chỉ dừng lại ở các giống gia cầm. Anh còn là thư ký của hàng loạt dự án quan trọng, góp phần định hình lại nền nông nghiệp địa phương như: xây dựng mô hình sản xuất lan Kim tuyến, xây dựng nhãn hiệu tập thể cho trám đen huyện Văn Quan (cũ), lạc đỏ huyện Bắc Sơn (cũ), mMăng nứa xã Vĩnh Yên (cũ).

Việc xây dựng thành công các nhãn hiệu tập thể này có ý nghĩa vô cùng to lớn, không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ người sản xuất khỏi hàng giả, hàng nhái mà còn giúp họ tự tin đưa sản phẩm của mình vươn ra thị trường lớn. Người nông dân giờ đây không chỉ biết sản xuất mà còn hiểu về quy chế sử dụng tem nhãn, về sở hữu trí tuệ, từng bước trở thành những người nông dân chuyên nghiệp trong thời đại mới.

Với những đóng góp của mình, Thạc sĩ Nguyễn Khánh Toàn đã vinh dự nhận được Giải thưởng Vừ A Dính của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Mới đây, anh được Hội đồng bình chọn của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn là 1 trong 32 Nhà khoa học của nhà nông 2025.

×