Đây, loại cây rừng thân thẳng, to như cột nhà, ra hạt đỏ hiếm thấy, cho gỗ tốt còn quý hơn

Ở Tây Nguyên, cây dổi ghép trồng nhiều tới mức khó kiểm soát, ban đầu dân bán hạt dổi giá cao còn có "siêu lợi nhuận", nhưng sau đó giá hạt dổi đổ đèo, trượt dốc, dân trồng dổi bối rồi,...

Ở xã Chí Đạo, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình (thời điểm trước sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bỏ cấp huyện, sáp nhập, hợp nhất tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hòa Bình) nhờ cây dổi mà nhiều gia đình thoát được nghèo, thậm chí vươn lên làm giàu, xây được nhà lầu, sắm được xe hơi có tiền tỷ gửi ngân hàng.

Cây dổi trồng ở tỉnh Hòa Bình là giống cây dổi thực sinh (trồng từ hạt). Khác với cây dổi ghép nhanh cho quả, cây dổi thực sinh trồng từ hạt lâu cho quả hơn, thường phải 7-9 năm mới ra hoa, đậu quả.

Chính vì lâu cho quả, và nếu trồng từ cây thực sinh thì cây dổi sẽ có thời gian khai thác quả lên tới vài chục năm.

Khi cây dổi thực sinh đủ vài chục năm, lúc này gỗ cây dổi mới là thứ quý nhất. Gỗ dổi là một trong các loại gỗ quý ở Việt Nam và trên thế giới.

Thân cây dổi thực sinh sau vài chục năm thường thẳng tắp, rất ưa mắt đối với ông thợ mộc, mấy ông thợ làm nhà gỗ, đóng đồ mỹ nghệ từ gỗ quý.

Loại cây dổi ghép thường sau 3-4 năm là cho ra hoa, đậu quả. Là cây ghép, nên cây dổi dạng này cũng mau già, chóng thoái hóa.

Cây dổi ghép chủ yếu lấy quả nên người trồng hay tạo tán, vì thế, khác với cây dổi thực sinh, cây dổi ghép lắm cành, nhiều nhánh và thường là thấp lè tè. Đây cũng là yếu tố khiến gỗ từ cây dổi ghép giảm giá trị đi rất nhiều.

Chính vì thế, khi hạt dổi ghép lao dốc, rớt giá "cái bịch" ở Tây Nguyên, khiến nhiều người trồng loại cây này bối rối không biết xử lý như thế nào, chặt thì thương, để thì tội, không có thu nhập.

Cây dổi thực sinh (cây dổi mọc từ hạt) ở tỉnh Hòa Bình sau khi trồng phải 7-9 năm mới ra hoa, đậu quả, nhưng chu kỳ khai thác lâu dài, thêm vào đó, gỗ dổi lâu năm là gỗ quý, bán đắt tiền.

Loại cây truyền thống từ trồng phục vụ lấy gỗ dựng nhà sàn nay được người dân ở xã Chí Đạo chuyển đổi cách thức trồng để thành cây cho hạt, bán “đắt như vàng ròng”.

Cây dổi thực sinh là loài cây rừng quen thuộc, cho gỗ quý, hạt quý, một thời từng là cây kinh tế mạnh, "làm mưa làm gió", thu hút người dân, tạo ra làn gió mới về trồng rừng, tăng độ che phủ và hiệu quả kinh tế của cả rừng và nương rẫy.

Hiện nay, hạt dổi chủ yếu vẫn là tiêu thụ trong nước. Tiền năng tiêu thụ hạt dổi tại thì thị trường quốc tế được cho là lớn, nhưng đến nay vẫn chưa có kênh nào chính thức bao tiêu với số lượng đủ lớn.

Hạt dổi chủ yếu được dùng làm gia vị, là loại gia vị thơm mùi núi rừng, nhất là đối với các món cá, thịt nướng

Hạt dổi có tác dụng dược tính tốt cho hệ tiêu hóa, phòng tránh các bệnh đường ruột như tiêu chảy, khó tiêu.

Cây dổi từ thân đến lá, cành đều có mùi thơm (tinh dầu) nên ít thấy sâu bệnh tấn công. Đây có thể là một nguyên nhân khiến cây dổi tươi tốt quanh năm, thân cây lớn theo từng năm.

Hiện nay, vùng trồng dổi thực sinh ở huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, nay là tỉnh Phú Thọ giá hạt dổi cũng giảm thấp, khiến thu nhập của người trồng dổi giảm đáng kể.

Nhưng đối với cây dổi thực sinh, bà con còn có thể trông chờ vào nguồn thu khác mang tính lâu dài, bền vững. Đó chính là bán gỗ dổi...

Cây dổi thực sinh (trồng từ hạt) thường bắt đầu cho quả sau khoảng 7 đến 9 năm trồng, nhưng thời gian này có thể kéo dài hơn nếu đất đai kém hoặc chăm sóc không tốt, trong khi dổi ghép chỉ cần 3-4 năm.

Quả dổi, hạt dổi từ cây dổi thực sinh trồng ở Mường Be, xã Quyết Thắng, tỉnh Phú Thọ mới (trước đây, Mường Be thuộc xã Chí Đạo, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình). Ảnh: Việt Tùng.

Cây dổi thực sinh cho năng suất hạt ổn định và tuổi thọ cao hơn, trong khi dổi ghép ra quả sớm hơn nhưng tuổi đời ngắn hơn và dễ bị sâu bệnh hơn.

Gỗ dổi quý vì có màu vàng óng đẹp, thớ gỗ mịn, vân sắc nét, tỏa hương thơm dễ chịu, đặc biệt bền, nhẹ, chịu nước và chống cong vênh, mối mọt cực tốt, thích hợp làm nội thất cao cấp, đồ mỹ nghệ và có giá trị kinh tế cao do nguồn cung hạn chế và đặc tính ưu việt.

Hạt dổi có nhiều tác dụng như gia vị không thể thiếu trong ẩm thực Tây Bắc (ướp thịt nướng, làm chẩm chéo), hỗ trợ tiêu hóa (giảm đầy bụng, khó tiêu), giảm đau nhức xương khớp (ngâm rượu xoa bóp, uống hỗ trợ), và làm ấm cơ thể (chữa ho, cảm lạnh), nhờ vị cay, thơm, tính ấm đặc trưng và hàm lượng tinh dầu cao

×