Nước hoa của nữ hoàng Cleopatra: Tương tự như Chanel No.5 huyền thoại

Mùa thu năm 2021, Mauritshuis, một bảo tàng nghệ thuật ở The Hague, đã mở cuộc triển lãm mang tựa đề "Mùi hương trong màu sắc". Các nhà quản lý triển lãm đặt máy phun hương cạnh các bức tranh từ thế kỷ 17 để du khách có thể ngửi thấy những gì được thể hiện trên bức vẽ.

Kết quả là khá bất ngờ, mùi hương thậm chí có phần khó chịu. Hương thơm của cây mơ và vải sạch bị áp đảo bởi mùi hôi từ các kênh cống ở Amsterdam. Chúng ta thường không liên tưởng đến việc này trong cuộc sống của tầng lớp thượng lưu tại Hà Lan, nhưng thật ra, ngay cả những người giàu nhất cũng không thể tránh khỏi mùi hôi từ các kênh cống ở Amsterdam.

Mùi hương là một khía cạnh quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong lịch sử, mà không thể dễ dàng được tái hiện qua viết văn hay tranh vẽ. Nhờ khoa học, các nhà nghiên cứu đã có thể tái tạo lại những mùi hôi và mùi thơm trong quá khứ, từ những con đường bị phủ đầy phân của các thành phố đông đúc nhất châu Âu cho đến tro của các lễ hỏa táng La Mã.

Thú vị thay, ít mùi hương từ quá khứ đã chứng minh được sức hấp dẫn như nước hoa mà nữ hoàng Ai Cập Cleopatra VII đã sử dụng, người đã nổi tiếng vì quyền lực và vẻ đẹp của mình.

Nước hoa của Cleopatra

Vào thời Cleopatra, Ai Cập có một truyền thống lâu đời trong việc sản xuất nhang và nước hoa, được xuất khẩu sang các nước khác. Công thức nước hoa cổ nhất được biết đến là kyphi xuất hiện từ thời kỳ xây dựng những tảng đá đầu tiên của kim tự tháp.

Trong khi nước hoa hiện đại dựa trên cồn, kyphi được làm bằng chất béo động vật và dầu thực vật. Chúng được đốt cùng với nhựa cây, rễ cây và quả, tạo ra khói mà người Ai Cập đã sử dụng để thơm ngôi nhà cũng như quần áo của họ.

Hương thơm độc đáo mà Cleopatra được cho là đã sử dụng đến từ Mendes, một khu định cư phồn thịnh tại hạ lưu sông Nile đóng vai trò quan trọng trong việc giao thương các loại gia vị từ Ấn Độ, châu Phi và Ả Rập. Cả nhà triết học La Mã Pliny The Elder và bác sĩ người Hy Lạp Dioscorides đều công nhận Mendesian là loại nước hoa Mendesian được xem là loại tốt nhất trong các loại nước hoa cổ điển, có thể so sánh với “Chanel No. 5” theo lời các nhà khảo cổ học đã cố gắng tái tạo công thức đã mất của nó từ các tài liệu lịch sử khác nhau.

Vì không còn tồn tại bất kỳ dữ liệu Ai Cập nào chứa đựng công thức hoàn chỉnh cho nước hoa Mendesian, các nhà khảo cổ đã phải dựa vào các cuốn sách Hy Lạp-La Mã khám phá. Những cuốn sách này đều đồng ý về bốn thành phần chính. Ngoài nhựa và nhựa thơm, nước hoa còn chứa cassia, một loại cây quế có mùi hương không quá mạnh và dầu balanos, một loại dầu bán khô được sản xuất từ hạt của Balanites aegyptiaca (Egyptian balsam), một loại cây có nguồn gốc từ Bắc Phi và Trung Đông.

Tuy nhiên, đây là nơi sự thống nhất kết thúc. Một số nguồn cho rằng cần thêm quế nguyên chất vào hỗn hợp, trong khi những nguồn khác không đề cập chút nào đến quế. Bác sĩ Byzantine Paul of Aegina đưa ra một trong những danh sách thành phần dài và chi tiết nhất, trong đó cũng bao gồm cây trắc, một loại cây từng được sử dụng làm nguồn tinh dầu thông. Trong khi Paul chỉ định chỉ dùng một cân trắc, những tác giả khác lại nói rằng công thức yêu cầu tổng cộng mười cân. Tương tự như vậy đối với balanos.

Những nguồn này không chỉ không đồng ý về thành phần, mà còn cách phối chế của chúng. Triết gia Hy Lạp Theophrastus, người là môn đệ của Aristotle cho rằng dầu nền của nước hoa phải được đun sôi trong mười ngày và mười đêm trước khi thêm các thành phần khác vào.Trong khi đó, Paul cho rằng nước hoa không nên đun sôi, mà chỉ nên hấp nhẹ trong ít nhất 60 ngày. Ông cũng tin rằng nhựa phải được thêm vào cuối cùng, sau khi làm điều này, hỗn hợp phải được khuấy đều thêm một tuần nữa trước khi để lưu trữ.

Vào năm 2018, nhà Ai Cập học Dora Goldsmith và nhà sử học khoa học Sean Coughlin đã tái tạo lại một phiên bản có thể là của nước hoa Mendesian bằng cách thử nghiệm các sự kết hợp khác nhau của các thành phần, trong đó mùi thơm thích hợp nhất đã được mô tả là thơm "thanh lịch" và "xa hoa". Mùi thơm của nước hoa này, được miêu tả bởi người quản lý nghệ thuật khứu giác Caro Verbeek là "hùng vĩ, màu đỏ, mạnh mẽ, ấm áp, phong phú, ngọt ngào và hơi đắng" không chỉ phản ánh như lời văn của Pliny the Elder và Paul, mà còn tồn tại lâu hơn nhiều so với những loại nước hoa hiện đại ngày nay.

Thử nghiệm của Goldsmith và Coughlin, mặc dù thú vị, không hề kết luận. Như tác giả Elaine Velie đề cập trong một bài viết viết cho tạp chí Hyperallergic, không có cách nào để biết được, nếu có, những công thức Hy Lạp-La Mã phù hợp với nước hoa Ai Cập gốc.

Phiên bản thử nghiệm lần hai của các nhà nghiên cứu, sẽ được xuất bản trong thời gian tới, sẽ dựa trên các mẫu chất thải thực tế được lấy từ một nhà máy nước hoa thế kỷ III trước Công nguyên nằm về phía nam Mendes, hứa hẹn sẽ tiến gần hơn đến sự thật và tiết lộ cách họ tiến gần đến lần thử nghiệm đầu tiên.

Cleopatra làm đẹp - Công phu và tinh tế

Đối với Cleopatra, nước hoa chỉ là một phần nhỏ trong quy trình làm đẹp công phu, tinh tế của bà. Nữ hoàng Ai Cập, người được ghi nhận đã phổ biến nhiều phong tục trang điểm bền vững, được cho là đã dùng son môi làm từ bọ cánh cứng nghiền nát, loài bọ cánh cứng vẫn được sử dụng ngày nay để tô màu cho mọi thứ, từ dầu gội đầu cho đến kẹo mút. Cleopatra cũng tắm trong sữa - sữa lắc của lừa được lên men, để làm đẹp da, và có thể đã rửa mặt bằng các hỗn hợp của mật ong, phấn, và giấm táo.

Quy trình làm đẹp của Cleopatra có một yếu tố kinh tế rõ ràng - vào thời đại của bà, việc không bị mùi hôi là một đặc quyền ít người có khả năng chi trả - nhưng nó cũng có một yếu tố chính trị. Như đã được đề cập bởi các nhà lịch sử hiện đại và cổ đại, nữ hoàng đã sử dụng sự hấp dẫn của mình như một công cụ để tiến lên vị trí hàng đầu và giữ vững quyền kiểm soát vương quốc. Bà đã làm điều này khi tạo ra mối tình lãng mạn với hoàng đế Julius Caesar và lại khi bà nổi loạn chống lại Thành phố Vĩnh hằng với viên tướng của Caesar, Marc Anthony.

Nhà lịch sử La Mã Plutarch đề cập đến nước hoa khi mô tả cách bà làm cho Anthony say đắm. Đi du thuyền dọc theo sông Cydnus để gặp người tình không may mắn của mình, bà được miêu tả nằm nghỉ trên một mái vòm được phủ bằng vàng, bao quanh bởi những người hầu mặc như thần tình yêu đang giúp bà tỏa.

Các nhà sử học đương đại đã chỉ trích việc miêu tả tiêu cực này về Cleopatra là tác phẩm tuyên truyền của thời đại Augustan. Họ cho rằng bà không phải là một mỹ nhân đầy mưu mô, mà là một phụ nữ Ai Cập bình thường, người chỉ đơn giản chia sẻ tình yêu nước hoa trong nền văn hóa của mình.

×