Phú Thọ: Mai Châu bảo tồn nghề dệt truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Tham quan các bản du lịch cộng đồng tại xã Mai Châu, Mai Hạ, Bao La, tỉnh Phú Thọ, hình ảnh những người phụ nữ Thái cần mẫn bên khung cửi đã trở nên quen thuộc với du khách. Đối với đồng bào nơi đây, chiếc khung cửi không đơn thuần là vật dụng sinh hoạt mà là biểu tượng của sự khéo léo, đảm đang và là sợi dây kết nối các thế hệ.

Sức sống bền bỉ của làng nghề vùng cao

Tại bản Nhót, xã Mai Châu, gia đình bà Hà Thị Thảo là một trong những hộ giữ nghề dệt lâu đời nhất. Với bà Thảo, thổ cẩm đã gắn bó suốt cả cuộc đời. Bà cho biết, trong quan niệm của người Thái, nghề dệt là thước đo tài năng, sự chăm chỉ của người phụ nữ. Từ khi 12 - 13 tuổi, bà đã được mẹ dạy cách dệt. Giờ đây, bà lại tiếp tục truyền nghề cho 3 người con gái của mình.

Khác với những bản tập trung mạnh vào dịch vụ lưu trú hay ẩm thực, bản Nhót chọn hướng đi riêng là thu hút khách đến tìm hiểu văn hóa và trải nghiệm nghề truyền thống. Hiện nay, trong bản vẫn lưu giữ khoảng 60 khung dệt hoạt động thường xuyên. Riêng gia đình bà Thảo duy trì 4 khung dệt, vừa để sản xuất, vừa phục vụ các đoàn khách tham quan, trải nghiệm thực tế quy trình làm ra một tấm vải.

Để có được một sản phẩm thổ cẩm hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua rất nhiều công đoạn công phu, từ trồng bông, bật bông, kéo sợi, nhuộm màu đến mắc khung cửi và dệt thành phẩm. Theo chị Hà Thị Mai, người dân tại bản Lác, xã Mai Hạ, mùa thu hoạch bông thường vào cuối năm. Tranh thủ thời gian nghỉ ngơi, chị em phụ nữ lại tập trung lọc hạt, đánh bông để kéo sợi.

Kéo sợi là khâu đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm dày dặn để sợi chỉ được đều, mịn, tạo nền tảng cho việc tạo hình hoa văn tinh xảo sau này. Các họa tiết trên vải thường mô phỏng hình học, chữ viết cổ, hay các hình ảnh gần gũi như cỏ cây, hoa lá, động vật. Do hoàn toàn là sản phẩm thủ công, giá trị của mỗi tấm vải nằm ở sự tỉ mỉ trong từng khâu xếp chỉ, đưa thoi và óc thẩm mỹ sáng tạo của người thợ để tạo nên một bố cục hài hòa, mang đậm bản sắc dân tộc.

Liên kết sản xuất, nâng cao giá trị kinh tế từ di sản

Những năm gần đây, nghề dệt tại Mai Châu đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa gắn với thị trường du lịch. Nhiều cơ sở dệt và Hợp tác xã (HTX) đã ra đời, đóng vai trò nòng cốt trong việc bảo tồn nghề truyền thống và tạo việc làm cho lao động địa phương.

Điển hình như HTX Dệt thổ cẩm và dịch vụ du lịch Chiềng Châu. Hiện, HTX đang duy trì 40 khung dệt, tạo công ăn việc làm ổn định cho hơn 100 phụ nữ tại địa phương. Các sản phẩm của HTX không còn bó hẹp ở những tấm vải thô mà đã đa dạng hóa thành nhiều mặt hàng như túi xách, khăn quàng, áo, ba lô, ví, đồ lưu niệm và vật dụng trang trí nội thất. Nhờ giữ vững chất lượng dệt thủ công và hoa văn sinh động, các sản phẩm này hiện có sức tiêu thụ tốt tại thị trường trong nước và bắt đầu vươn ra quốc tế.

Bên cạnh đó, các cơ sở như cơ sở dệt thổ cẩm Hoa Ban cũng trở thành điểm đến yêu thích của du khách quốc tế. Tại đây, du khách không chỉ mua sắm mà còn trực tiếp tham gia vào quy trình sản xuất như phơi nguyên liệu, pha chế thuốc nhuộm từ cây cỏ tự nhiên, học thêu và dệt vải. Mô hình du lịch trải nghiệm này không chỉ giúp người dân tăng thêm thu nhập mà còn là cách hiệu quả nhất để lan tỏa niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Ông Hà Trung Thảo, Chủ tịch UBND xã Mai Châu cho biết, du khách hiện nay, đặc biệt là khách quốc tế, có xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc. Nghề dệt thổ cẩm chính là nguồn tài nguyên quý giá để phát triển du lịch văn hóa và du lịch cộng đồng. Chính quyền địa phương luôn khuyến khích bà con duy trì nghề, đồng thời mặc trang phục truyền thống trong các sự kiện quan trọng để khẳng định bản sắc.

Có thể thấy, việc duy trì và phát triển nghề dệt không chỉ giúp giữ gìn hồn cốt của dân tộc Thái mà còn là động lực quan trọng để thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững. Những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu không chỉ làm đẹp cho bản làng mà còn góp phần quảng bá hình ảnh các xã vùng cao huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình cũ đến với bạn bè quốc tế.

×