Thương mại điện tử và Mobile Money giúp giảm nghèo ở Trung Quốc: Kinh nghiệm cho các nước học hỏi

Người Trung Quốc thanh toán hàng ngày ra sao?

Năm 2016, hơn 500 triệu người Trung Quốc đã sử dụng thanh toán di động và giao dịch 97 tỷ lần trên các ứng dụng di động không phải của ngân hàng. Tổ chức iResearch tuyên bố, các giao dịch này lên tới hơn 58,8 nghìn tỷ yên (8,51 nghìn tỷ USD) tính theo tổng giá trị thị trường và một báo cáo xu hướng sử dụng WeChat gần đây của China Research Insights cho biết, 84% người lớn được khảo sát sử dụng ứng dụng di động hiện không cảm thấy thoải mái khi mang theo tiền mặt. 

Trung tâm của những thay đổi này là sự gia tăng của các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán di động, và khả năng của họ trong việc lôi kéo chủ sở hữu điện thoại thông minh sử dụng thanh toán di động trong cuộc sống hàng ngày. Vậy họ đã làm điều đó thế nào?

Tại Diễn đàn Quốc tế về Hòa nhập Tài chính Trung Quốc gần đây ở Bắc Kinh, do Học viện Tài chính Trung Quốc tổ chức, Hiệp hội CGAP (CGAP là Hiệp hội quan hệ đối tác toàn cầu của hơn 30 tổ chức phát triển hàng đầu hoạt động nhằm cải thiện cuộc sống của người nghèo thông qua bao gồm tài chính) đã có cơ hội nghe các nhà quản lý, các tổ chức phát triển và các công ty FinTech nói về kinh nghiệm hòa nhập tài chính của Châu Phi và Trung Quốc. 

Liên quan đến kinh nghiệm ở châu Phi, CGAP đã nghe những câu chuyện thành công quen thuộc về cách các mạng lưới đại lý lớn và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán di động do viễn thông dẫn đầu đã cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính ở một số khu vực của lục địa này. Tuy nhiên, kinh nghiệm của Trung Quốc nổi bật lại khác với kinh nghiệm của châu Phi ở hai khía cạnh, điều này có thể giúp giải thích sự thành công của thanh toán di động ở quốc gia đông dân nhất thế giới.

Điểm khác biệt đầu tiên là cách các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán di động của Trung Quốc - đặc biệt là Alipay và WeChat Pay đã tận dụng cơ sở hạ tầng tài chính hiện có. Ở châu Phi, các mô hình thành công như M-Pesa ở Kenya dựa vào mạng lưới đại lý viễn thông và cơ sở hạ tầng để tiếp cận và tương tác với khách hàng. 

Theo nghĩa này, họ đã xây dựng các giải pháp của mình bên cạnh cơ sở hạ tầng ngân hàng truyền thống. Thay vào đó, các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán di động của Trung Quốc (thường được gọi là "nhà cung cấp thanh toán bên thứ ba") đã xây dựng các giải pháp của họ dựa trên cơ sở hạ tầng kết nối và truy cập của các ngân hàng. Người dùng liên kết số thẻ ngân hàng của họ với ví di động dựa trên ứng dụng, do đó, cả tài khoản ngân hàng và điện thoại thông minh đều hoạt động như những điều kiện cần thiết để truy cập.

Thỏa thuận liên kết này có thể thực hiện được vì Trung Quốc có mức độ sở hữu và kết nối tài khoản ngân hàng cao hơn nhiều nơi khác trên thế giới. Theo FinDex năm 2014, khoảng 79% người Trung Quốc có ít nhất một tài khoản ngân hàng. Bởi vì dòng tiền vào và ra thông qua các tài khoản ngân hàng được quy định, Alipay và WeChat Pay có thể tận dụng lợi thế của việc kiểm tra thông tin khách hàng hiện có của các ngân hàng.

Điều này giúp khách hàng kiểm soát giao dịch tích hợp từ xa, liền mạch cho người dùng ví di động mới. Về kết nối, GSMA ước tính 68% người Trung Quốc (hơn 900 triệu người) sở hữu điện thoại thông minh, đảm bảo một thị trường rộng lớn gồm những người dùng tiềm năng dùng dịch vụ Mobile Money.

Điểm khác biệt thứ hai là các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán Trung Quốc có xu hướng coi các dịch vụ thanh toán di động không phải là mục đích tự thân, mà là phương tiện để đưa khách hàng vào một vũ trụ giao dịch ứng dụng thường do các nhà cung cấp sở hữu, ít nhất là một phần. Các dịch vụ này - mọi thứ từ giao hàng tạp hóa đến thanh toán thuế giúp kích hoạt xây dựng nhu cầu thanh toán di động. 

Chiến lược này xuất hiện từ rất sớm. Alibaba thành lập Alipay vào năm 2005 để cho phép người dùng Trung Quốc mua các mặt hàng trên thị trường Taobao của mình. Tương tự như vậy, công ty trò chơi và nhắn tin xã hội Tencent đã tung ra TenPay - dịch vụ thanh toán đằng sau WeChat Pay - vào năm 2004 để giúp người dùng hoàn thành các giao dịch chơi game trực tuyến. Cả hai nền tảng ban đầu đều nhằm mục đích tạo điều kiện cho một hoạt động thương mại riêng biệt. Trong nhiều năm, những nền tảng này đã xây dựng cơ sở người dùng của họ nhờ vào thương mại điện tử và mua trò chơi.

Theo thời gian gần đây, Alipay và WeChat Pay đã chuyển sang giao diện di động và bắt đầu nhắm mục tiêu đến phân khúc người dùng tiềm năng ở nông thôn Trung Quốc. Họ cũng đã mở rộng phạm vi hoạt động thương mại được liên kết với ví di động của tầng lớp này. Các dịch vụ từ trực tuyến đến ngoại tuyến như gọi taxi cũng đã phát triển. Thanh toán bằng ví di động đã trở thành một phần trong hành trình của khách hàng đối với một loạt các sản phẩm và dịch vụ hữu ích ngày càng gia tăng.

Song song với những thay đổi này, ngày càng có nhiều dịch vụ tài chính được tạo ra dựa trên lượng dữ liệu thu thập ngày càng tăng về các giao dịch thanh toán của người dùng và hoạt động thương mại trên các nền tảng liên kết. Cả Ant Financial và Tencent hiện cung cấp các sản phẩm đầu tư, tín dụng và bảo hiểm trong ứng dụng cùng với các trường hợp sử dụng khác. Một số sản phẩm được tạo ra bởi Ant Financial và Tencent, trong khi những sản phẩm khác được cung cấp bởi các bên thứ ba bằng cách sử dụng ứng dụng như một thị trường giao dịch trọng yếu.

Tất cả những điều này kết hợp đã dẫn đến những gì có thể được mô tả là cuộc cách mạng thanh toán kỹ thuật số chuyển đổi bậc nhất điển hình ở châu Á. Và như Giám đốc điều hành CGAP, Greta Bull đã chia sẻ trong bài đăng trên blog của cô ấy: "Sự hòa nhập tài chính vào năm 2018-2020: BigTech đạt được bước tiến của nó", nghĩa là ở đây các công ty BigTech như Ant Financial và Tencent đã sẵn sàng để tiếp tục thành công của họ trong hiện tại và những năm tới.

Đằng sau thành công này là sự thành thạo của Ant Financial và Tencent trong việc phát hiện ra những cơ hội mới để cung cấp cho người dùng hiện tại nhiều hơn và dịch vụ tốt hơn. Ngay từ đầu, cả hai công ty đều coi thanh toán là một phương tiện, không phải là một mục đích. Do đó, Ant Financial và Tencent không phải là các doanh nghiệp thanh toán thuần túy. Họ quản lý các dịch vụ thanh toán giúp người dùng giao dịch qua vô số dịch vụ được kết nối. Động lực này đã giúp hướng dẫn các doanh nghiệp này tìm ra nhiều trường hợp sử dụng thanh toán di động hơn.

Do đó, Alipay và WeChat theo nhiều cách đã trở thành tiêu chuẩn vàng cho các nhà cung cấp thanh toán di động trên toàn thế giới. Đối với các mô hình thanh toán di động thay thế hoặc viễn thông đã hoạt động tốt trong việc cung cấp khả năng tiếp cận hàng triệu khách hàng không qua ngân hàng, có những bài học rõ ràng cần rút ra từ kinh nghiệm của Trung Quốc.

Thương mại điện tử và Mobile Money giúp giảm nghèo ở Trung Quốc

Doanh số thương mại điện tử toàn cầu đã tăng lên 25,6 nghìn tỷ USD vào năm 2018, tăng 8% so với năm 2017. Dẫn đầu là Trung Quốc (1,5 nghìn tỷ USD), Hoa Kỳ (600 tỷ USD) và Vương quốc Anh (135 tỷ USD) ) giữ ba vị trí hàng đầu tương ứng. Tuy nhiên, châu Phi với 17 phần trăm dân số thế giới vẫn tụt hậu cả về doanh số thương mại điện tử và quy mô sử dụng Mobile Money để mua hàng trực tuyến. Tại sao điều này là một vấn đề?

Châu Phi hiện chiếm hơn một nửa số người nghèo cùng cực trên thế giới và có dân số trẻ, năng động, dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2050 - chiếm 26% dân số thế giới. Thương mại điện tử hoặc thương mại kỹ thuật số có thể là một công cụ "đi tắt đón đầu" mạnh mẽ để thúc đẩy thương mại, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giảm nghèo.

Tuy nhiên, như Mukhisa Kituyi: Tổng thư ký của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) nhận định: "Nhiều câu hỏi từ quan điểm phát triển là liệu các doanh nghiệp ở các nước đang phát triển có sẵn sàng để nắm bắt các cơ hội do thương mại điện tử mang lại hay không; Các nhà đầu tư quốc tế và các đối tác phát triển đã chuẩn bị sẵn sàng để hỗ trợ các nước châu Phi nắm bắt các cơ hội do thương mại điện tử mang lại theo cách thức bền vững nhất chưa? Hơn nữa, với tình trạng đóng cửa và sự giãn cách xã hội do đại dịch COVID-19 mang đến cơ hội chính cho thương mại điện tử và các giải pháp, công cụ và dịch vụ kỹ thuật số liên quan phát triển, liệu điều này có thể được tận dụng và duy trì không?

Giải mã được các câu hỏi trên có thể giúp khám phá tiềm năng của thương mại điện tử để hỗ trợ xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững bao trùm khắp châu Phi và bằng cách rút ra các bài học từ Trung Quốc- thị trường thương mại điện tử lớn nhất và phát triển nhanh nhất thế giới.

Trung Quốc, thường được coi là câu chuyện thành công về cả thương mại điện tử và dùng Mobile Money xóa đói giảm nghèo, có 855 triệu người tiêu dùng kỹ thuật số, chi tiêu ước tính 1,5 nghìn tỷ đô la Mỹ trực tuyến vào năm 2019.

Truy cập Internet, thanh toán di động và kết nối cơ sở hạ tầng đã thúc đẩy sự phát triển của thương mại điện tử và kể từ năm 2016, cả chính phủ và khu vực tư nhân ở Trung Quốc đã sử dụng thương mại điện tử và Mobile Money như một công cụ để hỗ trợ các nỗ lực xóa đói giảm nghèo thông qua chiến lược gọi là "làng Taobao đặc biệt". Một báo cáo của Ngân hàng Thế giới được công bố vào năm 2019 đã ghi nhận những ngôi làng này đã giúp tăng trưởng toàn diện trên khắp Trung Quốc, nhưng đây có phải là toàn bộ câu chuyện? Và nếu có, liệu mô hình này có thể được nhân rộng ra ở các nước khác, đặc biệt là trên toàn châu Phi?

Lưu ý này đặc biệt nhắm vào các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp ở các nước châu Phi, trước tiên phải đi sâu vào tình hình thương mại điện tử hiện tại ở Trung Quốc và châu Phi, sau đó khám phá cách Trung Quốc đã phát triển một ngành thương mại điện tử và Mobile Money mạnh mẽ hiện đang hỗ trợ các nỗ lực xóa đói giảm nghèo, và tiếp theo thảo luận về cách các bài học của Trung Quốc có thể được điều chỉnh cho châu Phi. Cuối cùng, ghi chú này có thể cung cấp các khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách châu Phi và khu vực tư nhân trong việc sử dụng thương mại điện tử để xóa đói giảm nghèo.

×