Tống Huy Tông tạo nên "vận hội thịnh thế", 3 năm sau nhà Bắc Tống diệt vong

Tống Huy Tông tạo nên "vận hội thịnh thế", 3 năm sau nhà Bắc Tống diệt vong

Thu phục U Châu, vận hội thịnh thế. Vào năm Tuyên Hòa thứ năm, Bắc Tống vẫn đang ở trong một giai đoạn phồn vinh rực rỡ. Khắp nơi ca múa thái bình, dân chúng sống giữa cảnh phồn hoa đô hội, đèn đỏ rượu xanh. Quan lại và quân đội chìm trong niềm hân hoan sau chiến công thu hồi đất cũ, còn hoàng đế thì đắm mình trong những lời tung hô về công lao “hiển hách”. Tể tướng Thái Kinh đã dùng bốn chữ “phong hanh dự đại” để khái quát diện mạo xã hội lúc bấy giờ. Nhận định ấy, xét trên bề mặt, không phải là không có cơ sở. Dù ở miền Nam đã xuất hiện những cuộc phản kháng do sự bóc lột của Chu Miện, Thái Kinh, Đồng Quán…, nhưng nhìn tổng thể, xã hội Bắc Tống vẫn duy trì được sự phồn thịnh.

Ngoài cửa Chu Tước ở Biện Lương, chợ đêm vẫn tấp nập như thường; khu buôn bán quanh Đại Tướng Quốc Tự luôn đông đúc người qua lại; không xa hoàng cung là con ngõ tụ tập kỹ nữ — nơi tiêu biểu cho đời sống xa hoa của đô thị. Từ quan lại đến dân thường, ai nấy đều sống trong không khí an lạc, tưởng như thịnh thế này sẽ kéo dài vĩnh viễn — không khủng hoảng, không nghèo đói, chỉ có hưởng lạc và yên vui.

Niềm say mê xây dựng của Tống Huy Tông có liên hệ chặt chẽ với Đạo giáo. Khi mới lên ngôi, ông thiếu người nối dõi nam, một đạo sĩ tên Lưu Hỗn Khang cho rằng góc đông bắc kinh thành quá thấp, cần nâng cao lên. Sau khi làm theo, hậu cung bỗng “đông con trai” trở lại. Khu đất được tôn cao ấy dần biến thành một vườn ngự uyển. Từ đó, dưới ảnh hưởng của các đạo sĩ và sở thích cá nhân, quy mô xây dựng ngày càng mở rộng.

Đến năm Chính Hòa thứ bảy (1117), công trình tham vọng nhất của ông chính thức khởi công — đó là Cấn Nhạc. Tháng 12 năm Tuyên Hòa thứ tư (1122), Cấn Nhạc hoàn thành, lập tức trở thành đỉnh cao của nghệ thuật vườn ngự uyển Trung Hoa. Dù về sau các công trình như Di Hòa Viên hay Viên Minh Viên có quy mô lớn hơn, nhưng về độ tinh xảo và giá trị nghệ thuật, Cấn Nhạc vẫn khó bị vượt qua.

Cấn Nhạc ban đầu mang tên Vạn Thọ Sơn, nằm ở góc đông bắc nội thành. Giữa đô thành đông đúc, triều đình đã giải tỏa một khu vực rộng lớn, chu vi hơn mười dặm. Trung tâm là những ngọn núi nhân tạo, đá kỳ dị dựng đứng, cổ thụ cao vút, lầu đài đình tạ biến hóa theo từng bước chân. Trong vườn quy tụ vô số chim quý thú lạ, từng tấc đất đều được chăm chút, chất đầy đá cảnh quý từ khắp nơi vận chuyển về.

Khoảng năm 1122, từ hồ Thái Hồ ở phương Nam, người ta phát hiện một khối đá khổng lồ cao chừng 15 mét. Phải gần trăm người nắm tay mới ôm hết chu vi. Việc vận chuyển khối đá này từ phương Nam xa xôi về Biện Lương là một kỳ công. Nhiệm vụ được giao cho Chu Miện. Sau khi đưa vào vườn, khối đá được ngâm nước để lộ hình dáng tự nhiên, bên trong các lỗ đá còn đặt hoàng thạch và lô cam thạch — vừa xua rắn độc, vừa tạo hiệu ứng mây mù khi trời âm u.

Khối đá trở thành trung tâm của Cấn Nhạc, được đặt trên bãi đất giữa núi non, bên trên dựng đình riêng, như một “quân vương” ngự trị. Xung quanh là hàng trăm khối đá nhỏ hơn, như quần thần vây quanh. Ngoài đá, trong vườn còn có nhiều cổ thụ quý. Hai cây bách nổi tiếng bên cạnh khối đá được đặt tên “Triều nhật thăng long” và “Ngọa vân phục long”, cũng do Chu Miện vận chuyển từ phương xa.

Khối đá được hoàng đế ban tên “Chiêu công phu khánh thần vận thạch”, rồi lại phong tước “Bàn Cố hầu”. Việc phong tước cho đá diễn ra đúng lúc lãnh thổ Bắc Tống đạt tới đỉnh cao sau khi thu phục U Châu. Trong mắt triều đình, đây là biểu tượng của vận mệnh được trời phù trợ. Những tổn thất về dân sinh, cầu đường bị phá hủy… đều bị xem nhẹ trước “thịnh thế”.

Thế nhưng, hào quang ấy không kéo dài lâu. Năm phong tước cho khối đá là 1123, chỉ còn chưa đầy bốn năm trước khi Bắc Tống diệt vong (thực tế khoảng ba năm rưỡi). Khi kẻ thù truyền kiếp là Liêu suy vong, triều đình vui mừng khôn xiết, cho rằng thiên hạ đã thái bình. Họ coi thường một thế lực mới nổi ở phương Bắc — người Nữ Chân — cho rằng đó chỉ là bộ tộc nhỏ bé, nghèo nàn, sống dựa vào “cống phẩm” của Tống. Nhưng chỉ ba năm sau, chính thế lực bị xem thường ấy đã đánh chiếm Biện Lương bằng những đòn quyết định, khiến Bắc Tống sụp đổ hoàn toàn. Từ thịnh trị đến diệt vong, chỉ trong ba năm ngắn ngủi.

Một “thiên hạ thịnh cảnh” mất sáu năm xây dựng, nhưng bị phá hủy chỉ trong vài tháng. Mùa xuân năm 1127, khi hai vua Tống Huy Tông và Tống Khâm Tông bị áp giải về phương Bắc, nhà sư Tổ Tú từ đất Thục lại đến Cấn Nhạc. Ông là một danh tăng nổi tiếng, từng giao du với giới văn nhân và quan lại. Khi thành Biện Lương bị vây, dân chúng tràn vào vườn ngự uyển để tránh nạn, và Tổ Tú cũng lần đầu đặt chân tới đây. Sau cơn tuyết, giữa cảnh loạn lạc, ông vẫn bị vẻ đẹp như tranh của Cấn Nhạc cuốn hút, cho rằng mọi tinh hoa thiên hạ đều hội tụ nơi này.

Theo ghi chép của Tổ Tú và “Cấn Nhạc kỷ lược” của chính Tống Huy Tông, khu vườn mô phỏng toàn bộ cảnh đẹp thiên hạ: cây trái phương Nam như tỳ bà, cam, quýt, lệ chi; các loài hoa cỏ quý hiếm; chim thú kỳ lạ. Toàn bộ bố cục gồm ba núi, ba hồ, liên kết bằng đường uốn lượn, thác nước nhân tạo, hang động chạm khắc bằng mã não… Mỗi chi tiết đều đạt đến độ tinh mỹ hiếm có.

Thế nhưng, chỉ vài tháng sau, khi Tổ Tú quay lại, mọi thứ đã biến mất. Chim thú bị thả hoặc bị giết làm thức ăn; cây quý bị chặt làm củi; tre bị lấy làm hàng rào; đá quý bị dùng làm đạn chống giặc. Những bia đá, đề từ của quan lại bị đục phá, ném bỏ. Ngay cả vật liệu trong khối “thần vận thạch” cũng bị tháo ra bán.

Công trình từng tiêu tốn quốc lực, tượng trưng cho đỉnh cao phồn hoa, đã bị xóa sổ trong thời gian ngắn ngủi. Cùng với nó, cả một đế quốc huy hoàng cũng sụp đổ, để lại bài học cay đắng về sự mong manh của “thịnh thế”.

×