Bình luận
0
Nhắc tới Trạng nguyên đầu tiên của triều Lê sơ, nhiều người nghĩ ngay tới Nguyễn Trực - vị Lưỡng quốc Trạng nguyên lừng danh trong sử Việt. Tuy nhiên, xét về thời gian thi cử, Nguyễn Trực không phải Trạng nguyên đầu tiên của triều đại này.
Đỗ đầu kỳ thi đặc biệt
Trong Hội thảo “Người họ Đào ở xứ Đông trong tiến trình lịch sử của đất nước” diễn ra vào tháng 7/2023, GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam nhận định: Có thể khẳng định người đỗ đầu của kỳ thi, không gọi là Trạng nguyên, nhưng theo thể chế các kỳ thi Đình trước đó (vào thời Trần) và sau đó (vào thời Lê) thì ông phải là Tiến sĩ đệ nhất giáp, đệ nhất danh và hoàn toàn có đủ tư cách là Trạng nguyên khai khoa của nhà Lê, trước khi vương triều Lê sơ chính thức được thành lập, đó là Đào Công Soạn.
Đào Công Soạn tự là Tân Khanh, sinh ngày 22 tháng 12 năm Tân Dậu (1382) tại làng Thiện Phiến (Tiên Lữ - Hưng Yên), có cha là Đào Công Phủ, mẹ là Hoàng Thị Nghinh, người cùng làng Thiện Phiến.
Theo GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Đào Công Soạn lớn lên trong bối cảnh đất nước suy kiệt và loạn ly thời cuối Trần, “chính sự phiền hà, lòng dân oán hận” nhà Hồ và thảm cảnh “nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn; vùi con đỏ dưới hầm sâu tai vạ” của quân Minh.
Cũng giống như Nguyễn Trãi, ông sớm có điều kiện được học hành từ trường lớp, từ truyền thống gia đình và nhất là được hiểu người, hiểu đời, hiểu đất nước và xã hội từ cuộc sống thực tiễn.
Là người ham học hỏi, có chí lớn, gặp lúc đất nước loạn lạc do cuộc chiến tranh xâm lược của quân Minh, ông tự nguyện tham gia vào cuộc nổi dậy của dân chúng trên quê hương xứ Nam.
Mùa Thu, tháng 8 năm Bính Ngọ (1426), Lê Lợi kéo đại quân Lam Sơn ra Bắc, bao vây dụ hàng thành Đông Quan “các lộ ở Đông Đô và các xứ phiên trấn, chỗ nào cũng vui mừng mang trâu dê cơm rượu đến khao quân lính và đều hưởng ứng vây đánh các thành giặc”.
Đào Công Soạn là một trong những người đi đầu trong đoàn quân tiên phong này, đúng như Phan Huy Chú chép: “Hồi mới mở nước, ông đón yết quân vua”. Phan Huy Chú còn cho biết: “Năm Bính Ngọ (1426), Lê Thái Tổ ra Đông Đô thi học trò, ông được đỗ thứ nhất”.
Sách “Việt sử thông giám cương mục” giải thích rõ thêm: “Vương (Lê Lợi) dùng bọn Đào Công Soạn và Nguyễn Vĩ, là những kẻ sĩ mới trúng tuyển, làm An phủ sứ và Viên ngoại lang. Bấy giờ vương đóng ở hành doanh Bồ Đề, thi những kẻ sĩ văn học bằng đầu đề là làm bài văn yết bảng “hiểu dụ thành Đông Quan”.
Đào Công Soạn và Nguyễn Vĩ 36 người được trúng tuyển. Bấy giờ những người được bổ dùng làm An phủ sứ ở các lộ và Viên ngoại lang ở lục bộ đều là lớp người mới trúng tuyển này.
Sách “Đại Việt sử ký toàn thư” cũng ghi chép điều này như sau: “Lại dụ những người có tài văn chương mà chưa được nhận chức, nếu ai viết thư dụ được người thành Đông Quan, khiến họ mở cửa thành ra hàng và giảng hòa về nước thì sẽ được thăng chức vượt cấp”.
Sử cũ tuy chép hết sức cô đọng, nhưng cũng cho phép hình dung kỳ thi tuyển chọn những tài năng văn chương ra giúp vua giúp nước ở thời điểm quyết định thành bại của cuộc kháng chiến kiến quốc, do vua trực tiếp ra đề và chấm thi và lấy đỗ 36 người, thì rõ ràng đây là một cuộc thi đình đích thực.
Người đỗ kỳ thi đặc biệt quan trọng này, tuy không gọi là Thái học sinh hay Tiến sĩ như thường lệ, nhưng qua các chức quan họ được bổ nhiệm như An phủ sứ ở các lộ hay Viên ngoại lang ở lục bộ thì thấy các chức vụ này cũng tương đương với chức quan của những người mới đỗ Tiến sĩ.
“Trong trường hợp này có thể khẳng định người đỗ đầu là Đào Công Soạn theo quy định của kỳ thi, không gọi là Trạng nguyên, nhưng theo thể chế các kỳ thi Đình trước đó (vào thời Trần) và sau đó (vào thời Lê) thì ông phải là Tiến sĩ đệ nhất giáp, đệ nhất danh và hoàn toàn có đủ tư cách là Trạng nguyên khai khoa của nhà Lê, trước khi vương triều Lê sơ chính thức được thành lập. Có thể chính vì thế mà Đào Công Soạn đã được Lê Thái Tổ và các vị vua Lê đời tiếp sau hết sức kính nể và trọng dụng”, GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc nhận định.
Ba lần đi sứ nhà Minh
Từ các nguồn sử chính thống có thể thấy giữa lúc tao loạn, Lê Lợi đã có một quyết định sáng suốt khi “thi những kẻ sĩ văn học” để chọn người tài nhằm giúp sức cho cuộc đấu tranh những bước đi trọn vẹn cả văn lẫn võ.
Làm quan trong triều, Đào Công Soạn luôn chứng tỏ là nhà chính trị, ngoại giao có tài. Trong cuộc đời làm quan, ông được triều đình 3 lần cử đi sứ nhà Minh, một công việc quan trọng liên quan thể diện quốc gia và cũng đầy nguy hiểm.
Phan Huy Chú có chép: “Bấy giờ vua mới lấy được nước, bèn sai ông trần tình với nhà Minh, người Minh bảo phải tìm con cháu nhà Trần. Mùa Đông năm Thuận Thiên thứ hai, Kỷ Dậu (1429) vua lấy ông (cho vào trong số các người) đầu mục, sung chính sứ sang Minh cầu phong và tâu về việc con cháu nhà Trần.
Lúc về trải làm đến Tham tri Đông đạo. Đầu đời Thiệu Bình, kiêm coi việc ở Thẩm hình. Mùa Đông Ất Mão (1435) thăng chức sứ Thẩm hình, kiêm Thượng thư bộ Lễ. Bấy giờ sứ Minh sắp sang, vua biết ông đã am hiểu công việc, nên cho chức ấy để coi việc ứng tiếp”.
Mùa Xuân năm Bính Thìn (1436), ông lại vâng mệnh làm chính sứ sang Minh cầu phong cho vua Lê Thái Tông. Năm Đinh Tỵ (1437) Đào Công Soạn được vua Lê Thái Tông gia thêm chức Tả thị lang sảnh Môn hạ tham gia vào việc xét bạ tịch ở Bắc đạo.
Cũng vào năm này, nhà vua sai Hành khiển Nguyễn Trãi và Lỗ bộ ty giám Lương Đăng đốc suất làm loan giá, nhạc khí, dạy tập nhạc múa. Nguyễn Trãi kiên trì quan điểm: “Hòa bình là gốc của nhạc, thanh âm là văn của nhạc”.
Quan niệm đề cao giá trị của lễ nhạc dân tộc, thanh âm cuộc sống dân gian của Nguyễn Trãi là hết sức tiến bộ và được giới trí thức chân chính ủng hộ. Tiếc rằng nhà vua đã nghiêng theo hoạn quan Lương Đăng chế định lễ nhạc hoàn toàn rập khuôn máy móc theo lễ nhạc của ngoại bang.
Đào Công Soạn đã cùng Nguyễn Trãi, Nguyễn Truyền, Nguyễn Văn Huyền, Nguyễn Liêu dâng sớ vạch tội Lương Đăng là “dối vua, lừa dưới”, là “làm nhục cho nước”.
Hành động dũng cảm đấu tranh bảo vệ đến cùng hồn cốt văn hóa, thanh âm, lễ nhạc dân gian của các nhà văn hóa đại diện cho dân tộc cuối cùng đã bị đàn áp. Quan điểm xây dựng một nền văn hóa, lễ nhạc tiến bộ, vượt thời đại của Nguyễn Trãi và Đào Công Soạn đã không được vua Lê Thái Tông chấp nhận, nhưng nó cũng đã để lại một tấm gương ngời sáng, một nhân cách cao thượng và bài học vô giá cho đời sau.
Năm Thái Hòa thứ ba Giáp Tý (1444) khi đã gần ở “tuổi xưa nay hiếm”, ông tiếp tục được tin tưởng cử đi sứ nhà Minh lần thứ ba. Do có nhiều công lao nên khi về nước, ông được thêm chức hầu giảng ở tòa Kinh diên.
Danh thần trọn vẹn
Mùa Hạ năm Kỷ Tỵ (1449) khi ấy đã 69 tuổi, nhận thấy tuổi cao sức yếu, ông nhiều lần xin vua Lê Nhân Tông cho về nghỉ hưu, nhưng nhà vua không những không chấp thuận, mà còn “mấy lần thăng đến Nhập nội Đại Hành khiển, coi việc ba quán” (là các quán Nho lâm, Sùng văn và cục Tú lâm).
Đến năm Bính Tý (1456) khi ông đã 76 tuổi, vua Lê Nhân Tông cho ông là bậc “cựu thần am hiểu, sai lên vùng biên giới thuộc Thái Nguyên khám định bờ cõi”.
Ông đã hoàn thành sự ủy thác cao cả của nhà vua, nhưng công việc vô cùng gian lao. Hai năm sau, sau một chuyến đi chấm thi trở về kinh đô, ngày 29 tháng 8 năm Mậu Dần (6/10/1458), ông qua đời ở tuổi 78.
GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc nhận xét: Trong lịch sử Vương triều Lê, Nguyễn Trãi và Đào Công Soạn là hai trí thức Nho học tiêu biểu nhất với những đóng góp mang tầm thời đại. Tuy đến với đại khoa, trở thành đại trí thức Nho học, tham gia khởi nghĩa Lam Sơn và trở thành quan chức cao cấp của triều đình.
Thế nhưng cuối cùng Nguyễn Trãi lại bị chính cái thể chế mà ông toàn tâm toàn ý phụng sự ruồng bỏ và hãm hại. Chỉ có Đào Công Soạn dù dưới vương triều nào, trong điều kiện khó khăn và nghiệt ngã đến đâu cũng đều được ưu ái và trọng vọng, trở thành danh thần trọn vẹn, một trí thức khuôn mẫu không chỉ của riêng thời Lê sơ, mà của các triều đại về sau.
Theo tư liệu của dòng họ, khi mới tham gia vào chính sự của triều đình nhà Lê, Đào Công Soạn đã được vua Lê Thái Tổ đặc biệt quý trọng và phong tặng 6 chữ: “Thanh liêm, công bình, cần mẫn”.
Trong “Lịch triều hiến chương loại chí”, Phan Huy Chú đánh giá Đào Công Soạn “là người ôn hòa, kính cẩn, kiệm ước có phong độ bậc danh thần. Thơ ông cũng thanh thoát, ý tứ dồi dào, đáng ngâm”.
Nhà thờ họ Đào xây dựng từ thế kỷ 19, qua nhiều lần trùng tu luôn dành gian trung tâm thờ Đào Công Soạn. Nhà thờ hiện còn lưu giữ được câu đối, đại tự, bi ký ca ngợi công lao, tài năng, đức độ của ông.
Đặc biệt, có bức cuốn thư sơn son thiếp vàng đề 6 chữ do vua Lê Thái Tổ ban tặng cho ông “Thanh liêm – công bình – cần mẫn”. Tôn vinh công trạng của Đào Công Soạn, hiện tên của ông được chọn để đặt tên cho nhiều đường phố trong khắp cả nước.
Mô hình “Hội đồng thảo luận cấp xã” được người dân Phúc Thịnh kỳ vọng tạo thêm kênh phản biện, tăng minh bạch và nâng cao sự đồng thuận trong phát triển địa phương.
Chia sẻ
Hà Nội dự kiến thu hồi gần 30 ha đất tại phường Nghĩa Đô triển khai loạt dự án phát triển hạ tầng, giáo dục, tái định cư và chỉnh trang đô thị.
Chia sẻ
Mưa lớn từ tối 16/7 đến sáng ngày 17/7, khiến nước từ các khe suối đổ dồn đã gây ra lũ ống, lũ quét, gây sập nhà dân cùng thiệt hại về cơ sở vật chất khác trên địa bàn tỉnh Lai Châu.
Chia sẻ
Yêu cầu nữ nhân viên sinh năm 2006 lên massage cho mình nhưng tắm xong không thấy đâu, vẫn bị tính tiền như thường nên người đàn ông cự cãi rồi đánh chủ quán trọng thương.
Chia sẻ
TP.HCM đặt mục tiêu phát triển xuất nhập khẩu bền vững, đẩy mạnh chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực logistics nhằm khẳng định vị thế đầu tàu kinh tế và từng bước trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn tại Đông Nam Á.
Chia sẻ
Thanh tra TP. Đà Nẵng công bố kết luận thanh tra về lĩnh vực quảng cáo và lưu trú du lịch, kết luận vừa được Thanh tra TP. Đà Nẵng công bố hôm nay (17/7).
Chia sẻ
Không chỉ là những giải thưởng, hơn 350.000 lượt trúng từ chương trình "Xé ngay trúng liền" còn mở ra nhiều câu chuyện đời thường, nơi một phần quà nhỏ có thể trở thành niềm động viên đúng lúc với người lao động, tiểu thương hay công nhân xa quê.
Chia sẻ
Theo báo cáo, độ bao phủ BHXH, BHYT, BHTN ngày càng được mở rộng, tăng trưởng bền vững. Tính đến hết tháng 6/2026, số người tham gia BHXH trên cả nước đạt 22,23 triệu người, tăng 17,3% so với cùng kỳ năm 2025.
Chia sẻ
Vượt qua những biến động vĩ mô và áp lực từ thị trường trong nửa đầu năm 2026, VPBank giữ đà tăng trưởng mạnh mẽ về cả tín dụng và huy động, lập kỷ lục về lợi nhuận, với tổng tài sản đến cuối quý II vượt 1,5 triệu tỷ đồng, củng cố vị thế trong nhóm ngân hàng tư nhân hàng đầu và đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế.
Chia sẻ
Phát triển nông nghiệp bền vững không chỉ cần nguồn vốn, mà còn cần một cơ chế đủ sức bảo vệ người sản xuất trước những rủi ro bất ngờ. Bởi với nhiều hộ gia đình, chỉ một biến cố về sức khỏe hay tính mạng của người vay cũng có thể khiến kế hoạch sản xuất bị gián đoạn, khoản vay trở thành áp lực tài chính và hiệu quả của dòng vốn đầu tư bị ảnh hưởng. Trong hệ sinh thái tài chính phục vụ nông nghiệp, nông dân và nông thôn, bảo hiểm vì thế ngày càng cho thấy vai trò của một "lớp bảo vệ" song hành cùng tín dụng.
Chia sẻ
Tin mưa lớn miền Bắc mới nhất, cơ quan khí tượng dự báo thời tiết hôm nay khu vực Bắc Bộ tiếp tục có mưa to, cảnh báo có nơi mưa rất to trên 200mm trong hôm nay (17/7). Cũng theo cơ quan khí tượng, thời tiết mưa lớn tại miền Bắc sẽ còn kéo dài đến tuần sau rồi giảm dần.
Chia sẻ
Tập đoàn Flamingo và Hệ thống Giáo dục Archimedes School vừa ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu, đầu tư và phát triển trường liên cấp tại Dự án Flamingo Forest City Đông Anh, hướng tới đáp ứng nhu cầu giáo dục chất lượng cao của cộng đồng cư dân tương lai.
Chia sẻ
Tại Lễ trao giải Cuộc thi viết "Ngày mai trong mắt em" sáng 17/7, đồng chí Lương Quốc Đoàn - Ủy viên T.Ư Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Ban Chấp hành T.Ư Hội Nông dân Việt Nam khẳng định: "Hội Nông dân Việt Nam sẽ luôn ở bên cạnh, hỗ trợ các em lập thân, lập nghiệp trên chính mảnh đất quê hương mình".
Chia sẻ
Các báo cáo lan truyền trên truyền thông Nga cho rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã chỉ định một số dự án bất động sản mang thương hiệu Trump tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Xê Út là mục tiêu tiềm năng sau khi căng thẳng với Mỹ leo thang trở lại. Những tuyên bố này chưa được các cơ quan chức năng chính thức ở Iran hoặc Mỹ xác nhận độc lập.
Chia sẻ
Với tuổi đời gần 100 năm, mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp, trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt (nay là trường Cao đẳng Đà Lạt) đang trở thành điểm đến yêu thích của du khách.
Chia sẻ
Đường dây tổ chức đánh bạc bằng hình thức cá độ bóng đá mà Công an Quảng Ngãi triệt phá, do đối tượng Nguyễn Đức Nghiêm (sinh 1994), trú tại thôn Thọ Lộc Tây, xã Sơn Tịnh cầm đầu, có tổng số tiền giao dịch lên đến gần 1.200 tỷ đồng.
Chia sẻ
Ông là vị anh hùng có nhiều huân, huy chương nhất toàn quân, 53 lần đạt danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ và được đồng đội phong là "Vua mìn đèo Hải Vân".
Chia sẻ
LĐBĐ thế giới (FIFA) đã chính thức công bố trọng tài người Slovenia - Slavko Vincic sẽ là người điều khiển trận chung kết World Cup 2026 giữa Argentina và Tây Ban Nha.
Chia sẻ
Xế chiều bên dòng Vàm Cỏ, nắng nhạt dần trải trên mặt nước, len lỏi bên những khóm lục bình lững lờ trôi theo dòng phù sa. Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây, hai con sông chảy vào đất Tây Ninh, trên đất Long An, sông hòa mình tại huyện Tân Trụ để tạo thành sông Vàm Cỏ - nguồn nước cả không chỉ nuôi dưỡng ruộng vườn, phục vụ sinh hoạt mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa bản địa lâu đời.
Chia sẻ
Thị trường bất động sản đang bước vào một chu kỳ phát triển mới, nơi giá trị của một dự án không còn được đo lường đơn thuần bằng vị trí hay quy mô, mà được định hình bởi chất lượng không gian sống, hệ tiện ích và khả năng kiến tạo một cộng đồng cư dân văn minh.
Chia sẻ
Sáng nay (17/7), tại Hà Nội, trong không khí ấm áp, xúc động và giàu ý nghĩa, Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt tổ chức Lễ trao giải Cuộc thi viết “Ngày mai trong mắt em” năm 2026, khép lại mùa giải đầu tiên sau hơn ba tháng phát động.
Chia sẻ
Khoảng 196.000 người thường trú tại TP.HCM từ đủ 60 đến dưới 65 tuổi dự kiến được miễn phí BHYT, với tổng kinh phí hơn 267 tỷ đồng mỗi năm.
Chia sẻ
Phạm Tuấn Hải khoác áo Thép xanh Nam Định theo dạng cho mượn?; FIFA điều tra về ĐT Argentina; Zlatan Ibrahimovic đánh giá thấp ĐT Anh.
Chia sẻ
Sau thời gian bị Nvidia vượt mặt nhờ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI), Apple được dự báo có thể sớm giành lại vị trí công ty giá trị nhất thế giới. Theo chuyên gia của The Motley Fool, động lực không chỉ đến từ AI mà còn nằm ở chiến lược giữ giá iPhone và cú hích từ thị trường Trung Quốc.
Chia sẻ
Trao quyền quyết định phương án đánh và gắn số nhà, công trình xây dựng trên địa bàn, sẽ giúp chính quyền cấp xã của tỉnh chủ động và thực hiện nhanh hơn việc “xoá” phiền toái cho dân vì “nhà không số”; giảm bớt khó khăn trong quản lý hành chính tại khu vực dân cư đông.
Chia sẻ
Nga vượt trội hơn Ukraine về mọi mặt cần thiết để giành chiến thắng, trong khi Lực lượng vũ trang Ukraine đang mất dần nhân lực, theo tuyên bố của Trung tá quân đội Mỹ Daniel Davis.
Chia sẻ
Trong phương án sắp xếp trường học đang triển khai, ngành giáo dục TP.HCM thu gọn mạnh khối giáo dục nghề nghiệp thành 20 đơn vị, đồng thời giữ nguyên hiện trạng 170 trường trung học phổ thông.
Chia sẻ
Bé gái 12 tuổi bị ô tô tông, cuốn vào gầm xe khi đang ngồi tại sân Trung tâm Thanh thiếu nhi tỉnh Ninh Bình, dẫn đến đa chấn thương nghiêm trọng. Theo phản ánh của gia đình nạn nhân, người lái xe đã rời khỏi hiện trường sau tai nạn. Lãnh đạo Trung tâm này xác nhận người điều khiển phương tiện là cán bộ của đơn vị.
Chia sẻ
Sáng 17/7, Lễ Khai mạc VCK toàn quốc Giải Bóng đá công nhân, viên chức Việt Nam 2026 diễn ra tại Trường Đại học Tôn Đức Thắng (TP.HCM) với sự tranh tài của 16 đội bóng xuất sắc trong cả nước.
Chia sẻ
Thanh tra TP.Huế phát hiện hàng loạt vi phạm từ cơ quan quản lý đến các doanh nghiệp khai thác khoáng sản, như chậm cấp phép, khai thác vượt công suất, kê khai thiếu sản lượng, nợ thuế và phí bảo vệ môi trường. Cơ quan thanh tra kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm các tập thể, cá nhân và thu hồi hơn 2,1 tỷ đồng nộp ngân sách nhà nước.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Khoa học Công nghệ 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Trần Siêu (Theo Báo Giáo dục và Thời đại)
