Trăng Xanh duy nhất năm 2026 diễn ra khi nào? Vì sao gọi là Trăng Xanh nhưng lại không có màu xanh?

"Trăng xanh" duy nhất năm 2026 diễn ra khi nào?

Theo Astronomy, có hai cách hiểu về Trăng Xanh: Trăng Xanh theo mùa và theo tháng. Theo NASA, Trăng Xanh theo mùa là lần trăng tròn thứ ba trong một mùa thiên văn có bốn lần trăng tròn, thường rơi vào khoảng giữa hạ chí và thu phân.

Trong khi đó, Trăng Xanh theo tháng, tức lần trăng tròn thứ hai xuất hiện trong cùng một tháng dương lịch có hai lần trăng tròn.

Hiện tượng Trăng Xanh theo mùa tiếp theo dự kiến diễn ra vào ngày 20/5/2027. Trong khi đó, Trăng Xanh theo tháng gần nhất sẽ xuất hiện vào ngày 31/5/2026.

Tuy nhiên, thời điểm quan sát hiện tượng này có thể thay đổi tùy theo múi giờ tại từng khu vực. Như vậy, ngày 31/5 tới đây sẽ là lần Trăng Xanh duy nhất năm 2026.

Trăng Xanh hiếm như thế nào?

Theo Tạp chí Date and Times, thực tế Trăng Xanh xảy ra khoảng 2-3 năm một lần.

Một tháng âm lịch, tức khoảng thời gian giữa hai pha Mặt Trăng giống nhau, kéo dài khoảng 29,5 ngày. Vì vậy, hiện tượng Trăng Xanh theo tháng chỉ có thể xảy ra khi Trăng Tròn xuất hiện ngay vào đầu tháng dương lịch, khoảng ngày 1. Khi đó, sau chu kỳ 29,5 ngày, lần Trăng Tròn tiếp theo vẫn có thể rơi vào cuối cùng tháng đó.

Thông thường, Mặt Trăng cần khoảng 354 ngày để hoàn thành 12 lần Trăng Tròn, ngắn hơn một năm dương lịch 365 ngày. Chính sự chênh lệch này khiến hiện tượng Trăng Xanh không xảy ra thường xuyên, mà trung bình khoảng hai năm rưỡi mới xuất hiện một lần.

Hiện tượng Trăng Xanh theo mùa và Trăng Xanh hàng tháng đôi khi cũng có thể xảy ra trong cùng một năm.

Từ năm 1550 đến năm 2650, có 20 năm có một lần Trăng Xanh theo mùa và một lần Trăng Xanh hàng tháng ở nhiều múi giờ khác nhau. Lần cuối cùng điều này xảy ra là vào năm 1934 và lần tiếp theo sẽ là vào năm 2048.

Trong cùng khoảng thời gian đó, có 21 năm xảy ra hiện tượng Trăng Xanh ba lần liên tiếp - một lần Trăng Xanh theo mùa và hai lần Trăng Xanh theo tháng trong cùng một năm dương lịch. Lần tiếp theo sẽ diễn ra vào năm 2143, trong khi lần cuối cùng là vào năm 1961.

Như vậy, từ năm 1550 đến năm 2650 sẽ có 408 lần Trăng Xanh theo mùa và 456 lần Trăng Xanh hàng tháng.

Hai lần Trăng Xanh theo mùa trong một năm là điều không thể, vì điều đó đòi hỏi phải có 14 lần trăng tròn trong cùng một năm.

Vì sao Trăng Xanh nhưng không có màu xanh?

Thực tế, tên gọi Trăng Xanh không có nghĩa là Mặt Trăng sẽ chuyển sang màu xanh. Trong cách hiểu phổ biến, đây là thuật ngữ chỉ một lần trăng tròn đặc biệt trong lịch, chứ không liên quan trực tiếp đến màu sắc quan sát được.

Trăng Xanh có nhiều tên như: Ngày trăng tròn cá tầm, Trăng bắp xanh, Trăng ngũ cốc và Trăng tròn đỏ...

Tuy vậy, vẫn có những trường hợp hiếm hoi Mặt Trăng thật sự mang sắc xanh. Hiện tượng này thường xảy ra khi trong khí quyển có lượng lớn khói, bụi từ cháy rừng hoặc núi lửa phun trào. Các hạt bụi có kích thước phù hợp có thể tán xạ ánh sáng đỏ và vàng, khiến ánh sáng từ Mặt Trăng khi đi qua khí quyển hiện lên với màu xanh lam hoặc xanh lục nhạt.

Theo Date and Times, lịch sử từng ghi nhận hiện tượng này sau vụ phun trào núi lửa Krakatoa ở Indonesia năm 1883. Tro bụi từ vụ phun trào lan lên tầng cao khí quyển, khiến Trăng Xanh được quan sát ở nhiều nơi trên thế giới và kéo dài trong khoảng hai năm. Ngoài ra, người dân còn ghi nhận những hiện tượng quang học bất thường khác như Mặt Trời có màu tím nhạt, mây dạ quang và hoàng hôn đỏ rực.

Một số sự kiện khác cũng từng khiến Mặt Trăng chuyển màu xanh, như các vụ cháy rừng lớn ở Thụy Điển và Canada vào giai đoạn 1950–1951, hay các vụ phun trào núi lửa El Chichon ở Mexico năm 1983, núi St. Helens năm 1980 và Pinatubo năm 1991.

Dù vậy, đây là hiện tượng rất hiếm, bởi khói bụi trong khí quyển phải có kích thước gần như đúng chuẩn mới có thể tạo ra hiệu ứng làm Mặt Trăng đổi sang sắc xanh. Còn trong nguyệt thực, Mặt Trăng thường chuyển sang màu đỏ sẫm, nên được gọi là “trăng máu”, không phải Trăng Xanh.

Nguồn gốc của Trăng Xanh theo mùa

Định nghĩa Trăng Xanh theo mùa được cho là bắt nguồn từ cuốn Niên giám Nông dân Maine, hiện không còn xuất bản. Theo cách tính trong cuốn niên giám này, nếu một năm có tới 13 lần trăng tròn, lịch các lễ hội của Giáo hội có thể bị xáo trộn.

Vì số 13 thường bị xem là con số không may mắn, cộng với việc việc tính toán lần trăng tròn “dư” này khá phức tạp, nên người ta đã gọi nó là Trăng Xanh.

Lịch phụng vụ Kitô giáo cũng góp phần giải thích vì sao lần trăng tròn thứ ba trong một mùa lại được gọi là Trăng Xanh. Lịch này dựa vào các pha của Mặt Trăng để xác định thời điểm của những dịp quan trọng như Mùa Chay và Lễ Phục Sinh.

Trong đó, lần trăng tròn cuối cùng của mùa đông được gọi là Trăng Mùa Chay. Lần trăng tròn đầu tiên của mùa xuân, còn gọi là Trăng Phục Sinh, thường xuất hiện ngay trước Lễ Phục Sinh. Vì vậy, việc gọi lần trăng tròn thứ ba trong mùa là Trăng Xanh giúp giữ cho Mùa Chay, Lễ Phục Sinh và các nghi lễ liên quan diễn ra đúng theo chu kỳ Mặt Trăng truyền thống.

Nguồn gốc của Trăng Xanh theo tháng

Cách hiểu phổ biến hơn hiện nay cho rằng Trăng Xanh là lần trăng tròn thứ hai trong cùng một tháng dương lịch. Định nghĩa này thực ra bắt nguồn từ một sự hiểu nhầm của nhà thiên văn học nghiệp dư James Hugh Pruett trong một bài viết đăng trên tạp chí Sky & Telescope năm 1946.

Sai sót này sau đó được lan truyền rộng rãi và dần được nhiều người chấp nhận như một cách giải thích đúng. Ngày nay, cách hiểu này không còn bị xem đơn thuần là một lỗi sai, mà đã trở thành định nghĩa thứ hai về Trăng Xanh.

×