Từ một kẻ nô bộc, Cao Quý Xương có tài cán gì mà lập nước Kinh Nam thời Ngũ đại Thập quốc?

Từ một kẻ nô bộc, Cao Quý Xương có tài cán gì mà lập nước Kinh Nam thời Ngũ đại Thập quốc?

Trong bức tranh phân liệt đầy biến động của thời Ngũ Đại Thập Quốc (907–960), nước Kinh Nam là một trong những chính thể nhỏ bé nhưng tồn tại khá lâu nhờ tài xoay xở của người sáng lập – Cao Quý Xương. Quốc gia này chính thức ra đời năm 924, khi Hậu Đường Trang Tông Lý Tồn Úc phong Cao Quý Hưng (tức Cao Quý Xương) làm Nam Bình vương. Từ đó, vùng đất Giang Lăng trở thành trung tâm của một vương quốc thường được gọi là Kinh Nam, Nam Bình hoặc Bắc Sở.

Bối cảnh ra đời của Kinh Nam gắn liền với sự sụp đổ của nhà Đường năm 907. Trung nguyên rơi vào tay các triều đại kế tiếp nhau trong thời Ngũ Đại, còn phương Nam chia cắt thành nhiều nước nhỏ. Kinh Nam nằm ở vị trí chiến lược tại Giang Lăng (nay thuộc Hồ Bắc), án ngữ trung lưu Trường Giang, là cửa ngõ giao thương giữa phương Nam và phương Bắc. Chính vị trí ấy vừa mang lại lợi ích kinh tế, vừa khiến vùng đất này trở thành mục tiêu tranh chấp của các thế lực lớn như Hậu Lương, Hậu Đường, Ngô, Sở và Tiền Thục.

Người đặt nền móng cho Kinh Nam là Cao Quý Xương (858–929), xuất thân vô cùng thấp kém. Ông sinh dưới thời Đường Tuyên Tông, quê ở Thiểm châu, thuở nhỏ từng làm nô bộc tại Biện châu. Nhờ cơ duyên, ông được Chu Toàn Trung – người sau này lập ra Hậu Lương – chú ý và thu nhận. Từ một kẻ hầu hạ, Cao Quý Xương dần trở thành tướng lĩnh thân cận, tham gia nhiều chiến dịch quan trọng, nổi bật là mưu kế trá hàng trong chiến dịch vây Phượng Tường năm 902, góp phần buộc Lý Mậu Trinh đầu hàng và trao Đường Chiêu Tông cho Chu Toàn Trung.

Năm 907, khi Chu Toàn Trung lập ra Hậu Lương, Cao Quý Xương được bổ nhiệm làm Kinh Nam tiết độ sứ, đóng tại Giang Lăng. Khi ấy, vùng đất này bị chiến tranh tàn phá, dân cư thưa thớt, thành quách hoang phế. Ông nhanh chóng ổn định tình hình, chiêu tập dân lưu tán trở về, khôi phục sản xuất và củng cố phòng thủ. Chỉ trong vài năm, Kinh Nam từ một địa bàn tan hoang đã dần ổn định.

Tuy nhiên, Cao Quý Xương không cam phận làm một tiết độ sứ trung thành. Từ khoảng năm 912, ông bắt đầu xây dựng ngoại thành, phát triển hạm đội hơn 500 chiến thuyền, tích trữ lương thảo, ngầm chuẩn bị cho thế cát cứ. Ông khéo léo xoay xở giữa các thế lực: khi thì triều cống Hậu Lương, khi thì liên hệ với Ngô hoặc Tiền Thục. Sau khi Hậu Đường thay Hậu Lương năm 923, ông nhanh chóng thần phục triều đại mới để giữ vị thế. Năm 924, được phong Nam Bình vương, Kinh Nam chính thức hình thành như một quốc gia bán độc lập.

Tài năng của Cao Quý Xương nằm ở khả năng sinh tồn giữa vòng vây. Kinh Nam là nước nhỏ, đất hẹp, binh ít, nên ông chủ trương “giữ mình trước, mở rộng sau”. Khi có cơ hội, ông từng mưu chiếm các châu Quỳ, Vạn, Trung từ Tiền Thục, song thất bại do địa thế hiểm trở. Khi Hậu Đường yêu cầu phục tùng chặt chẽ hơn, ông sẵn sàng thần phục nước khác để tự bảo toàn. Chính sách ngoại giao linh hoạt giúp Kinh Nam tồn tại giữa các thế lực mạnh hơn nhiều lần.

Sau khi Cao Quý Xương qua đời năm 929, con là Cao Tòng Hối kế vị, tiếp tục duy trì thế cân bằng giữa các triều đại phương Bắc và các nước phương Nam. Nhờ vị trí trung tâm giao thương trên Trường Giang, Kinh Nam hưởng lợi từ hoạt động trung chuyển cống phẩm và hàng hóa. Các nước lớn cũng không dễ dàng xâm lược vì lo ngại làm gián đoạn tuyến thương mại quan trọng này.

Tuy nhiên, thế tồn tại mong manh ấy chỉ kéo dài đến khi cục diện Trung Hoa thay đổi căn bản. Năm 960, nhà Tống thành lập, thống nhất phương Bắc và dần dần thôn tính các nước phương Nam. Với lãnh thổ nhỏ hẹp, lực lượng yếu ớt và không có địa thế hiểm trở như Thục, Kinh Nam trở thành mục tiêu dễ dàng nhất. Năm 963, trước sức ép quân sự từ phương Bắc, Kinh Nam lựa chọn đầu hàng, chấm dứt gần 39 năm tồn tại.

Sự diệt vong của Kinh Nam không phải do một trận đại chiến long trời lở đất, mà là kết cục tất yếu của một quốc gia nhỏ bé khi đối diện với tiến trình thống nhất. Dẫu vậy, trong gần bốn thập niên, Cao Quý Xương và hậu duệ đã chứng minh rằng giữa thời loạn, xuất thân hèn kém không quyết định số phận. Bằng mưu lược, khả năng ứng biến và tầm nhìn thực tế, ông đã dựng nên một chính thể tồn tại giữa những cơn sóng dữ của lịch sử.

×