Vùng nguyên liệu đạt chuẩn, hạ tầng được "cứng hóa", nông sản Việt tự tin trên đường ra biển lớn

Hàng nghìn ha trái cây đủ tiêu chuẩn xuất khẩu

Ngày 25/3/2022, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Đề án thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm sản đạt chuẩn phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu giai đoạn 2022 - 2025 (gọi tắt là Đề án).

Thực hiền Đề án, hơn 3 năm qua, trên cả nước đã xuất hiện ngày càng nhiều vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung quy mô lớn trên tất cả các lĩnh vực từ trái cây, gỗ rừng trồng, lúa gạo, cà phê, thủy sản… qua đó đóng góp lớn vào thành tựu chung của toàn ngành nông nghiệp.

Cụ thể, đã hình thành 5 vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển về diện tích và chất lượng. Nhiều công trình xây dựng kỹ thuật hạ tầng trong vùng nguyên liệu đã được thi công và bàn giao cho địa phương đưa vào sử dụng, phục vụ tốt cho việc vận chuyển nguyên liệu từ vùng sản xuất về nhà máy để chế biến. Nhiều HTX được thành lập mới và củng cố lại; cán bộ quản lý HTX và thành viên HTX được đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực, ứng dụng công nghệ phần mềm kế toán HTX, phần mềm nhật ký sản xuất; hình thành được hệ thống các Tổ Khuyến nông cộng đồng để tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật về sản xuất, liên kết thị trường, phát triển HTX, tín dụng.

Diện tích vùng nguyên liệu có liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp đạt trên 103.000 ha, chiếm hơn 62% tổng diện tích vùng nguyên liệu. Số chuỗi liên kết đã được xây dựng tăng lên 81 chuỗi, với sự tham gia của 26 doanh nghiệp thu mua, chế biến nông sản và 353 hợp tác xã tăng 83 hợp tác xã so với thời điểm ban đầu.

Các địa phương đã tập trung thực hiện triển khai hiệu quả các dự án liên kết theo Nghị định số 98/2028/NĐ-CP, áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến và chính sách hỗ trợ đất lúa, huy động được sự tham gia và đối ứng kinh phí khá lớn của các HTX, doanh nghiệp.

Tây Ninh là một trong các địa phương tham gia thực hiện Đề án. Theo đó, Đề án được triển khai trên địa bàn 17 xã và 1 phường thuộc khu vực Đồng Tháp Mười, với mục tiêu hình thành vùng nguyên liệu cây ăn quả đạt chuẩn phục vụ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Diện tích quy hoạch vùng nguyên liệu hơn 10.500 ha, trong đó có 3.500 ha mít, 700 ha xoài, 340 ha sầu riêng và khoảng 6.000 ha cây trồng khác như chuối, bưởi, mảng cầu…

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, đến cuối năm 2025, tổng diện tích sản xuất cây ăn quả trong vùng Đề án đạt 7.148,5 ha, tăng 3.182 ha so với năm 2021. Diện tích phát triển chủ yếu ở các loại cây có giá trị cao như mít, sầu riêng, chanh và dứa.

Cùng với đó, hạ tầng phục vụ sản xuất được đầu tư mạnh mẽ. Hai tuyến đường giao thông nông thôn, ba cây cầu, cùng 1 nhà kho và nhà sơ chế mít đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Công trình kéo dài tuyến đường giao thông bờ Nam Kênh 61 dự kiến hoàn thành trong tháng 11/2025.

Các hợp tác xã (HTX) là nòng cốt của vùng nguyên liệu. Trong giai đoạn 2022–2025, tỉnh thành lập mới 4 HTX, nâng tổng số lên 15 HTX cây ăn quả, đạt 100% kế hoạch. Bên cạnh đó, 15 lớp tập huấn, 1 hội thảo chuyên đề về kỹ thuật canh tác, quản lý HTX, chăm sóc cây ăn quả và phòng trừ sâu bệnh được tổ chức, thu hút hơn 700 lượt học viên.

Về ứng dụng khoa học công nghệ, tỉnh đã xây dựng 7 mô hình khuyến nông đối với cây mít, sầu riêng, bưởi; nghiên cứu xây dựng quy trình quản lý tổng hợp dịch hại trên cây mít; triển khai đề tài sấy chân không trái cây nhằm nâng cao giá trị nông sản.

Công tác truy xuất nguồn gốc và xây dựng mã số vùng trồng đạt nhiều kết quả quan trọng, có 35 mã số vùng trồng với tổng diện tích 592,61 ha được cấp cho các loại cây như thanh long, chanh, sầu riêng, xoài, chuối, mít, bưởi… phục vụ xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Hàn Quốc, EU, Mỹ, Anh, Nga, Trung Quốc và New Zealand.

Tây Ninh cũng tiên phong xây dựng phần mềm quản lý dữ liệu vùng nguyên liệu, hướng tới số hóa chuỗi sản xuất, bảo đảm minh bạch, truy xuất nguồn gốc và kết nối với người tiêu dùng cuối cùng.

Đề án đã hình thành 2 tổ Khuyến nông cộng đồng thí điểm và 149 tổ tại các địa phương, giúp nông dân tiếp cận kỹ thuật, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Trong công tác liên kết chuỗi giá trị, 2 HTX được vay vốn từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX với 2 tỷ đồng và nông dân trong vùng Đề án được hỗ trợ 7,35 tỷ đồng từ Quỹ hỗ trợ nông dân.

Liên kết cùng doanh nghiệp tiêu thụ nông sản

Còn tại Sơn La, sau hơn 3 năm triển khai Đề án, hoạt động sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Sơn La đạt nhiều kết quả tích cực, từng bước chuyển từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hàng hóa tập trung, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng cao và hình thành chuỗi liên kết bền vững, mở đường cho nông sản vươn ra thị trường quốc tế.

Có được kết quả này, Sơn La triển khai Đề án theo 2 giai đoạn tại các địa phương, gồm: Mai Sơn, Sông Mã và Mộc Châu. Trong đó, tập trung vào đầu tư kết cấu hạ tầng liên kết vùng, xây dựng vùng nguyên liệu cây ăn quả đạt chuẩn, vùng ứng dụng công nghệ cao và thiết lập các mô hình liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp - HTX - nông dân, đảm bảo đầu ra ổn định.

Trọng tâm của đề án là công tác chuẩn hóa chất lượng và chuyển giao kỹ thuật. Triển khai đề án, 3 năm qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức 6 lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật VietGAP và quản lý kinh doanh cho các HTX; tập huấn trực tuyến cho cán bộ chuyên môn, HTX, doanh nghiệp và tổ khuyến nông cộng đồng. Đồng thời, thu hút 13 HTX tham gia quản lý gần 440 ha vùng nguyên liệu cà phê, chè, cây ăn quả, rau; cung cấp 945.000 chồi dứa, 3.400 cây giống chanh leo, 980 túi bao quả cho các HTX, nông dân; triển khai 5 mô hình thâm canh xoài, dứa, chanh leo theo tiêu chuẩn VietGAP tại nhiều địa phương với tổng diện tích 45 ha.

HTX Dịch vụ nông nghiệp xoài Sông Mã, xã Sông Mã, là một trong 5 đơn vị được đề án hỗ trợ xây dựng mô hình thâm canh cây ăn quả an toàn, hướng tới đạt chuẩn. Ông Nguyễn Văn Vượng, Giám đốc HTX, chia sẻ: "Nhờ sự hỗ trợ từ đề án, chúng tôi đã áp dụng và được chứng nhận sản xuất xoài an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP trên diện tích 10 ha. Năm 2025, HTX thu hoạch trên 200 tấn xoài, bán cho thương lái các chợ đầu mối trong nước, các siêu thị trong nước và xuất khẩu sang Trung Quốc".

Bà Ngần Thị Minh Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp tỉnh Sơn La cho biết, Triển khai đề án, Trung tâm đã hỗ trợ các tổ khuyến nông cộng đồng kết nối với Trung tâm Chế biến rau, quả DOVECO Sơn La, Bảo Lâm, Nafoods Gia Lai và thương lái tiêu thụ 9 tấn dứa, 172 tấn chanh leo, 15 tấn na cho HTX và nông dân. Cùng với đó, khuyến khích thành lập HTX, tổ hợp tác, hình thành tư duy kinh tế nông nghiệp hiện đại, góp phần tăng cường năng lực cộng đồng, sản xuất bền vững.

Bên cạnh đó, Đề án đã đầu tư từ tuyến đường nối khu sản xuất Chiềng Sung đến Khu công nghiệp Mai Sơn, dài 6,8km đang được gấp rút hoàn thiện. Trong đó, 4,3 km đã đổ bê tông, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2025.

"Đề án thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm sản đạt chuẩn, góp phần hoàn thiện hạ tầng liên kết, thay đổi tư duy sản xuất của nông dân; tạo nền tảng vững chắc từ chuẩn hóa quy trình đến mở rộng thị trường, khẳng định vị thế, từng bước đưa nông sản Sơn La vươn ra thị trường quốc tế", bà Thanh khẳng định.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Đề án là hướng đi rất đúng và cần thiết. Khi chúng ta đẩy mạnh xuất khẩu trái cây sang các thị trường khó tính như Australia, Hoa Kỳ, EU hay Hàn Quốc, yêu cầu đầu tiên chính là tính đồng nhất và truy xuất nguồn gốc vùng trồng. Muốn làm được điều đó, bắt buộc phải có quy hoạch vùng nguyên liệu chuẩn hóa về kỹ thuật, giống, và quy trình sản xuất.

Ông Nguyên cho rằng, lựa chọn miền núi phía Bắc, với Sơn La, Phú Thọ làm trung tâm và Đồng Tháp Mười làm hai vùng trọng điểm là hợp lý. Đây là 2 khu vực có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu đa dạng, có thể đại diện cho cả vùng cây ăn quả phía Bắc lẫn Nam bộ. Khi được đầu tư bài bản, những vùng này sẽ trở thành “cực sản xuất” lớn, cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định cho cả tiêu thụ trong nước lẫn chế biến và xuất khẩu.

×