1,8 triệu người Việt sắp "quên cả lối về": Lời cảnh báo không của riêng ai

Chia sẻ bên lề Hội thảo khoa học "Tăng cường chăm sóc sa sút trí tuệ tại Việt Nam" ngày 20/3 , PGS.TS Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, từ năm 2011, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số và được dự báo là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới. Số người mắc sa sút trí tuệ tăng nhanh, ước tính khoảng 660.000 người vào năm 2015 và có thể lên tới 1,8 triệu người vào năm 2050.

Dù vậy, thực tế hiện nay cho thấy hệ thống chăm sóc vẫn còn nhiều khoảng trống. Dữ liệu nghiên cứu về sa sút trí tuệ còn hạn chế, đặc biệt ở cộng đồng; các mô hình hỗ trợ người chăm sóc chưa được phát triển rộng rãi, trong khi phần lớn người bệnh đang được chăm sóc tại gia đình.

Theo PGS Trung Anh, cùng với già hóa dân số, số người mắc sa sút trí tuệ tăng lên là điều tất yếu. Tuy nhiên, điểm mấu chốt hiện nay là nhu cầu được chẩn đoán và phát hiện sớm. Các biện pháp hỗ trợ và thuốc hiện nay chủ yếu chỉ có hiệu quả ở giai đoạn đầu, còn giai đoạn muộn chủ yếu dựa vào chăm sóc.

Kết quả từ các nghiên cứu kéo dài gần 10 năm cho thấy, chẩn đoán sớm giúp người bệnh có cơ hội can thiệp kịp thời, đồng thời cải thiện chất lượng sống và kéo dài thời gian sống. 

Bên cạnh đó, việc hỗ trợ người chăm sóc cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. "Người chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ phải chịu áp lực lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chăm sóc. Khi được tư vấn, hỗ trợ, gánh nặng này giảm đáng kể, từ đó cải thiện cả tình trạng người bệnh", chuyên gia về lão khoa nói.

Một hướng nghiên cứu đáng chú ý là ứng dụng các dấu ấn sinh học trong chẩn đoán sớm. Thay vì các phương pháp tốn kém hoặc xâm lấn như chụp PET-CT hay xét nghiệm dịch não tủy, các nghiên cứu đang hướng tới việc sử dụng xét nghiệm máu đơn giản, chi phí thấp.

PGS Trung Anh cho rằng, những biến đổi sinh học của bệnh có thể xuất hiện trước khi có triệu chứng lâm sàng từ 10-15 năm. Điều này mở ra cơ hội phát hiện sớm và can thiệp ngay từ giai đoạn tiền lâm sàng. Đặc biệt, trong tương lai, một số thuốc mới có khả năng làm chậm tiến triển bệnh có thể được đưa vào sử dụng, nhưng đều đòi hỏi điều trị từ giai đoạn sớm. Vì vậy, chẩn đoán sớm tiếp tục được xác định là yếu tố then chốt.

Mở rộng mô hình chăm sóc cộng đồng

Từ thực tiễn triển khai nghiên cứu tại cộng đồng, các chuyên gia nhận thấy việc hỗ trợ người chăm sóc tại chỗ mang lại hiệu quả rõ rệt. Tuy nhiên, nguồn lực y tế không đủ để bao phủ toàn bộ. Do đó, một hướng đi được đề xuất là huy động các tổ chức xã hội tại địa phương như Hội Người cao tuổi, Hội Phụ nữ, các câu lạc bộ liên thế hệ… tham gia hỗ trợ. Việc đào tạo kỹ năng cho các lực lượng này có thể giúp mở rộng mạng lưới chăm sóc, duy trì hỗ trợ thường xuyên cho gia đình người bệnh.

Theo PGS Trung Anh, trước đây nhiều người cho rằng "già thì phải lẫn", chưa nhận thức đúng sa sút trí tuệ là một bệnh lý cần chẩn đoán và điều trị. Tuy nhiên, nhờ các hoạt động truyền thông và can thiệp, nhận thức cộng đồng đã được cải thiện đáng kể.

Dù vậy, thách thức vẫn còn lớn khi Việt Nam dự kiến có khoảng 15 triệu người cao tuổi trong thời gian tới, trong đó tỷ lệ mắc Alzheimer sẽ không nhỏ.

Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với làn sóng già hóa dân số, chăm sóc sa sút trí tuệ không còn là trách nhiệm của riêng ngành y tế, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội – nơi mỗi gia đình, mỗi cộng đồng và mỗi hệ thống chính sách đều là một "mắt xích" trong mạng lưới chăm sóc.

Từ nhiều năm qua, Bệnh viện Lão khoa Trung ương đã từng bước xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu – thực hành, đào tạo đội ngũ chuyên sâu và hình thành mạng lưới nghiên cứu viên trên toàn quốc. Việc thành lập Trung tâm Nghiên cứu Trí nhớ và Sa sút trí tuệ vào năm 2023 đánh dấu bước phát triển quan trọng, tạo nền tảng cho các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và triển khai mô hình chăm sóc. Thời gian tới, bệnh viện sẽ tiếp tục phát triển hệ thống lão khoa, đặc biệt là các đơn vị phát hiện sớm, tư vấn và hỗ trợ người bệnh ngay từ giai đoạn đầu.

Hội thảo khoa học lần này được kỳ vọng góp phần thúc đẩy phát triển hệ thống chăm sóc sa sút trí tuệ tại Việt Nam theo hướng toàn diện – liên ngành – lấy người bệnh và gia đình làm trung tâm; đồng thời tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, từng bước hội nhập vào các mạng lưới nghiên cứu và thực hành toàn cầu.

Chia sẻ tại hội thảo, TS. Nguyễn Ngô Quang - Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) cho biết: "Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh rất rõ nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, với các yêu cầu cụ thể như phát triển bệnh viện lão khoa, khoa lão tại tuyến tỉnh và hoàn thiện hệ thống chăm sóc người cao tuổi. Cùng với đó, Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ đặt ra yêu cầu lấy đổi mới sáng tạo làm nền tảng phát triển. Ngành y tế đang xây dựng các đề án để triển khai hai nghị quyết này".

Theo TS. Quang, trước thực tế già hóa dân số và nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng, cần sớm xây dựng mô hình chuẩn về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi theo từng cấp độ, từ cộng đồng đến bệnh viện và phục hồi chức năng, đồng thời xác định rõ nhu cầu nhân lực tương ứng. Đặc biệt, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học trong chẩn đoán sớm sa sút trí tuệ, xác định các dấu ấn sinh học phù hợp, tiến tới nghiên cứu, sản xuất sinh phẩm trong nước thay vì phụ thuộc vào nhập khẩu…

Bộ Y tế sẽ đồng hành cùng các đơn vị để thúc đẩy phát triển chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, đặc biệt trong lĩnh vực sa sút trí tuệ.

Tiêu đề do Tòa soạn đặt lại

Theo Báo: Sức khỏe và Đời sống

×