31,4 tỷ túi ni-lông và 36 tỷ tấn CO2

Cần một khoảng thời gian vô cùng dài, từ 500 đến 1.000 năm, thậm chí lâu hơn tùy điều kiện môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, vi sinh vật), để các túi ni-lông làm từ chất liệu PE phân hủy tự nhiên trong môi trường.

Trong thời gian đó, túi bị vỡ vụn thành các mảnh vi nhựa nhưng không biến mất hoàn toàn, gây ô nhiễm đất và nước, từ đó tác động lâu dài đến sinh vật và chuỗi thức ăn. Nhưng túi ni-lông chỉ là một phần nhỏ trong câu chuyện về ô nhiễm môi trường liên quan đến hành vi tiêu dùng của con người.

Theo dữ liệu từ Our World in Data (OWID) - dự án nghiên cứu và xuất bản dữ liệu của Đại học Oxford – hành tinh của chúng ta từ chỗ có lượng phát thải CO2 từ hoạt động sản xuất chia cho đầu người gần như bằng 0 ở hầu hết các quốc gia trong giai đoạn 1750–1850 đã tăng lên mức 4,7–4,9 tấn CO2/người vào năm 2023. Trong đó, cá biệt có những nước công nghiệp phát triển như Mỹ có mức phát thải lên đến 14–15 tấn CO2/người/năm.

Ngoài ra còn một chỉ số khác là mức phát thải CO2 bình quân đầu người dựa trên việc tiêu thụ hàng hóa, năng lượng. Theo công bố của OWID, mức phát thải CO2 dựa trên tiêu thụ của con người trên toàn cầu là 4–5 tấn/người/năm.

Các quốc gia Âu, Mỹ đứng đầu danh sách về mức phát thải CO2 dựa trên tiêu thụ (~10–15 tấn/người/năm). Trung Quốc, công xưởng sản xuất của thế giới, có mức phát thải dạng này thấp hơn (trung bình 6–7 tấn/người/năm) do phần lớn hàng hóa của họ được xuất khẩu.

Theo số liệu do một đơn vị chuyên tư vấn về giảm phát thải carbon tại Việt Nam công bố, mỗi người trên hành tinh để lại trung bình 8,2 tấn “dấu chân carbon”/năm. Trong đó có 3 tấn đến từ việc sử dụng các phương tiện giao thông, 1,5 tấn đến từ việc tiêu thụ điện, 1,5 tấn do tiêu thụ thức ăn, và 2,2 tấn đến từ tiêu dùng các sản phẩm khác.

Nếu lấy con số tạm tính là 4,5 tấn CO2/người/năm cho cả hai chỉ số phát thải từ sản xuất và tiêu thụ (theo thống kê của OWID) nhân với hơn 8 tỷ người đang sống trên trái đất, thì tổng lượng phát thải mỗi năm lên tới gần 36 tỷ tấn CO2 – một khối lượng khổng lồ mà bầu khí quyển và trái đất đang phải gồng mình hấp thụ.

Con số này cũng dẫn đến chuyện đùa của không ít người. Đó là cần giảm số lượng người sinh sống trên trái đất để giảm phát thải CO2 và cứu lấy trái đất.

Tôi không tự nhận mình là nhà hoạt động về môi trường, nhưng từ hơn 10 năm trước, nhờ được truyền cảm hứng từ người anh là lãnh đạo nơi làm việc, tôi đã bắt đầu thực hành treo tấm biển “không dọn phòng” khi sử dụng khách sạn. Nếu tôi không làm như vậy, chắc chắn nhân viên khách sạn sẽ mặc định thay khăn tắm, vỏ chăn, vỏ gối, ga trải giường mỗi ngày. Quả nhiên, khi thấy tôi treo biển không dọn phòng mấy ngày liền, nhân viên khách sạn để để lại tờ giấy hỏi lý do vì sao.

Hồi đầu tháng 6 này, khi ăn trưa tại một khách sạn ở trung tâm Hà Nội, một số người đã ngạc nhiên khi thấy tôi giữ lại chiếc đĩa vừa hết thức ăn khi bạn nhân viên nhà hàng định dọn đi. Tôi muốn dùng lại chiếc đĩa cho lượt lấy thức ăn tiếp theo. Thực tế tôi đã thực hành việc này nhiều năm. Chiếc đĩa không còn sạch như lúc đầu, nhưng đổi lại, tôi bớt đi một chiếc đĩa phải rửa, tiết kiệm một ít nước và chất tẩy rửa.

Tôi cũng nhiều lần trả lại ống hút khi mua đồ uống. Nhiều người tin rằng ống hút làm từ tre, gỗ, giấy, hay inox là “xanh” hơn nhựa PE. Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể uống trực tiếp mà không cần đến ống hút. Có lần, tôi thấy lạ khi một quán cà phê dùng ống hút thay thìa để khuấy đồ uống. Tôi yêu cầu dùng thìa, nhưng cuối cùng bạn nhân viên vẫn lấy chiếc ống hút bằng nhựa để khuấy cho tôi thay vì dùng thìa.

Nhà tôi có ba thùng rác: Một thùng đựng rác hữu cơ, một thùng đựng rác vô cơ, và một thùng đựng chai lọ, thùng carton có thể bán ve chai. Nhưng các thành viên trong gia đình tôi vẫn thường để lẫn lộn. Tôi trở thành người làm nhiệm vụ phân loại lại trước khi mang ra khu chứa rác của chung cư. Vỏ hộp, chai lọ và thùng carton tôi để riêng để người lao công dễ nhận biết và đem đi bán nếu họ muốn.

Những chi tiết nhỏ này, nhìn qua tưởng chừng không đáng kể, nhưng chính là sự khởi đầu của thay đổi. Câu chuyện phân loại rác trong một gia đình, hay việc từ chối một chiếc ống hút, giữ lại một chiếc đĩa, phần nào phản ánh một thực tế lớn hơn: để thay đổi hành vi tiêu dùng, đặc biệt là giảm rác thải nhựa và phát thải carbon, chúng ta cần rất nhiều thời gian, sự kiên nhẫn và cách làm làm sáng tạo trong công tác truyền thông, giáo dục.

Tôi không nghĩ rằng những hành động nhỏ ấy của tôi sẽ ngay lập tức thay đổi được điều gì lớn lao. Nhưng, nếu không ai bắt đầu, sẽ chẳng có thói quen mới nào hình thành. Liệu chúng ta có thể đợi đến khi biến đổi khí hậu trở thành điều không thể đảo ngược mới bắt đầu thay đổi?

Có một chi tiết đáng chú ý trong bài đọc hiểu của đề thi môn tiếng Anh kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia năm 2025. Đó là chủ đề về môi trường với các từ khóa quan trọng như “carbon-neutral” (trung hòa carbon), “net-zero” (phát thải ròng bằng 0), hay “green washing” (tẩy xanh). Chắc chắn là những người ra đề không chọn chủ đề này một cách tình cờ.

Thanh thiếu niên là nhóm dễ thay đổi hành vi hơn, và chính các em cũng là thế hệ sẽ làm chủ hành tinh này trong những thập kỷ tới. Hành tinh ấy không phải là điều gì xa xôi mà chính là cuộc sống của các em hôm nay, nơi mà cách chúng ta tiêu dùng, ứng xử sẽ quyết định điều kiện sống của các em sau này: bầu không khí trong lành, nước biển không dâng cao, đất đai không bị phủ đầy rác nhựa và hóa chất độc hại.

Hành vi “green washing” của mỗi tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cần bị lên án. Nhưng ngược lại green washing là những hành động hướng đến việc bảo vệ môi trường một cách thiết thực, hiệu quả và minh bạch. Đó có thể là nỗ lực bỏ màng co nắp chai đựng đồ uống, giảm độ dày vỏ chai, sử dụng chất liệu sinh học thay cho nhựa PE để làm túi đựng của các doanh nghiệp sản xuất.

Hay nỗ lực của các đơn vị bán lẻ nhằm khuyến khích khách hàng sử dụng loại túi có thể sử dụng nhiều lần để mua sắm. Nhưng quan trọng hơn cả vẫn là sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng và thói quen sử dụng túi ni-lông và các sản phẩm làm từ nhựa không thể tái sử dụng, tái chế của mỗi người dân.

Trong một thế giới mà mỗi người đang phát thải trung bình 4,5 tấn CO2 mỗi năm, mọi nỗ lực, dù nhỏ, đều có ý nghĩa. Hành tinh này không chỉ thuộc về thế hệ chúng ta, mà còn là nơi con cháu chúng ta sẽ phải sống và hít thở trong nhiều thế kỷ tới. Hãy cùng bảo vệ trái đất từ ngày hôm nay để làm món quà vô giá tặng cho các hệ mai sau.

×