Chiến sự Iran: Viện trợ quân sự của Nga cho Iran có quy mô lớn đến mức nào?

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng "chỉ một chút" là mức độ viện trợ quân sự của Nga cho Iran. Ông nói với Fox News vào ngày 13 tháng 3 rằng Moscow "có thể đang giúp đỡ họ một chút".

Một ngày sau, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố ngắn gọn rằng sự hợp tác quân sự giữa Moscow và Tehran là "tốt đẹp".

Những lời phát biểu của ông dường như xác nhận các báo cáo trước đó của giới truyền thông rằng Nga đang cung cấp cho Iran dữ liệu vệ tinh và thông tin tình báo về vị trí của các tàu chiến và máy bay của Mỹ.

Điều này nghe có vẻ không đáng kể, nếu xét đến sự vượt trội của các vệ tinh quân sự phương Tây và những tổn thất trên chiến trường của Nga cũng như các vấn đề về liên lạc sau khi công ty SpaceX của Elon Musk tắt các thiết bị đầu cuối Internet vệ tinh Starlink được buôn lậu.

Tuy nhiên, theo một chuyên gia về chương trình vũ trụ và quân sự của Nga, dữ liệu về các tài sản quân sự của Mỹ mà Iran đang nhận được rất có thể đến từ Liana, hệ thống vệ tinh do thám duy nhất còn hoạt động đầy đủ của Moscow.

“Hệ thống Liana được tạo ra để do thám các nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ và các lực lượng hải quân khác, cũng như để xác định chúng là mục tiêu", Pavel Luzin, một chuyên gia cấp cao tại Jamestown Foundation, một viện nghiên cứu của Mỹ, nói với Al Jazeera.

Đôi mắt trên bầu trời

Nga cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển chương trình vũ trụ của Iran và vệ tinh chủ chốt của nước này là Khayyam.

Được phóng vào năm 2022 từ sân bay vũ trụ Baikonur của Nga, vệ tinh nặng 650 kg này quay quanh Trái đất ở độ cao 500 km và có độ phân giải một mét.

Ông Luzin cho biết, về lý thuyết, Moscow có thể nhận và xử lý dữ liệu từ vệ tinh chụp ảnh quang học của Iran và chia sẻ dữ liệu từ một số vệ tinh của riêng mình.

Hôm thứ Tư, Tehran tuyên bố đã tấn công tàu sân bay Abraham Lincoln bằng nhiều tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo, nhưng Lầu Năm Góc gọi tuyên bố này là "hoàn toàn bịa đặt".

Hôm Chủ nhật, truyền thông Iran tuyên bố rằng một "vụ cháy lớn" đã xảy ra do một cuộc tấn công vào tàu khu trục của Mỹ đang tiếp nhiên liệu ở Ấn Độ Dương.

Washington không bình luận gì về cuộc tấn công đó.

Trong nhiều thập kỷ qua, Nga đã cung cấp vũ khí cho Iran, bao gồm các hệ thống phòng không tiên tiến, máy bay huấn luyện và chiến đấu, trực thăng, xe bọc thép và súng bắn tỉa, trị giá hàng tỷ đô la.

Kể từ khi Washington và Tel Aviv bắt đầu các cuộc tấn công vào ngày 28 tháng 2, Nga đã tiếp tục hỗ trợ Iran bằng “tình báo, dữ liệu, chuyên gia và linh kiện” cho vũ khí, Trung tướng Ihor Romanenko, cựu phó tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Ukraine, nói với Al Jazeera.

Mặc dù Moscow và Tehran lớn tiếng tuyên bố quan hệ đối tác chiến lược, nhưng họ không có điều khoản phòng thủ chung và Moscow chưa can thiệp trực tiếp vào cuộc xung đột.

Nhưng việc cung cấp vũ khí là có đi có lại. Kể từ khi cuộc chiến ở Ukraine nổ ra năm 2022, Tehran đã cung cấp cho Moscow đạn dược và đạn pháo, súng, tên lửa đạn đạo tầm ngắn, mũ bảo hiểm và áo giáp chống đạn.

Máy bay không người lái mang 'sao chổi'

Và rồi còn có những máy bay không người lái cảm tử Shahed – chậm chạp, ồn ào, nhưng giá thành sản xuất rẻ – đã được phóng vào các thành phố của Ukraine với số lượng hàng chục rồi hàng trăm chiếc mỗi đợt. Ukraine đã trở nên thành thạo trong việc bắn hạ chúng – hiện đang sản xuất hàng loạt các hệ thống đánh chặn giá rẻ chuyên dụng để nhắm mục tiêu vào Shahed – đến mức hiện đang cung cấp bí quyết của mình cho các quốc gia vùng Vịnh, nơi các tài sản quân sự của Mỹ đã bị Iran tấn công trong những tuần gần đây.

Trong cuộc chiến với Ukraine, Moscow đã sản xuất và hiện đại hóa các máy bay không người lái Shahed, khiến chúng nhanh hơn và nguy hiểm hơn, đồng thời trang bị cho chúng camera, hệ thống định vị và đôi khi cả các mô-đun trí tuệ nhân tạo.

Và giờ đây, một số nâng cấp đó đã được đưa trở lại Iran.

Tờ Times của Anh đưa tin ngày 7 tháng 3 rằng một máy bay không người lái Shahed với một bộ phận quan trọng của Nga, được lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn phóng từ miền nam Lebanon, đã tấn công được một căn cứ không quân của Anh ở Síp vào ngày 1 tháng 3.

Theo các nguồn tin, nó chứa Kometa-B (Sao chổi B), một mô-đun định vị vệ tinh do Nga sản xuất, đồng thời cũng hoạt động như một lớp chắn chống nhiễu, giúp máy bay không người lái chống chịu tốt hơn với sự can thiệp.

Nga cũng đã hoàn thiện chiến thuật điều động hàng loạt máy bay không người lái thật và giả để làm suy yếu và áp đảo các hệ thống phòng không do phương Tây cung cấp ở Ukraine.

Các quan chức phương Tây cho biết, hiện nay, kế hoạch này giúp Iran tấn công các mục tiêu ở vùng Vịnh.

“Tôi nghĩ sẽ không ai ngạc nhiên khi tin rằng bàn tay bí mật của Putin đứng sau một số chiến thuật của Iran và có thể cả một số năng lực của họ nữa”, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey nói vào ngày 12 tháng 3 sau khi máy bay không người lái của Iran tấn công một căn cứ do lực lượng phương Tây sử dụng ở Erbil, miền bắc Iraq.

Tuy nhiên, nếu Iran đang thiếu máy bay không người lái – như một số nhà phân tích tin tưởng – thì việc sử dụng các chiến thuật của Nga, cũng như dữ liệu vệ tinh do Nga cung cấp, sẽ trở nên vô dụng, các chuyên gia cho biết.

“Rõ ràng là Nga có cung cấp dữ liệu, dữ liệu đó giúp ích cho Iran, nhưng không nhiều”, Nikita Smagin, một chuyên gia người Nga đã viết nhiều về mối quan hệ giữa Moscow và Tehran, nói với Al Jazeera.

Sau bốn ngày tấn công dữ dội bằng tới 250 máy bay không người lái mỗi ngày vào đầu tháng 3, Iran hiện chỉ phóng tối đa 50 máy bay không người lái mỗi ngày, theo Nikolay Mitrokhin, một nhà nghiên cứu thuộc Đại học Bremen của Đức.

“Iran đã nhanh chóng mất hết sức lực,” ông nói với Al Jazeera.

'Một cử chỉ thiện chí'

Hơn nữa, Moscow không nhất thiết phải đặc biệt quan tâm đến một chiến thắng quân sự của Iran, vì cuộc chiến này đang mang lại lợi ích cho cuộc xung đột của chính Tổng thống Nga Vladimir Putin ở Ukraine.

Trung tướng Romanenko cho biết, giá dầu tăng vọt khiến "ông Putin có đủ khả năng tài chính để tiến hành thêm các hành động thù địch".

Trong bối cảnh Iran siết chặt hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz, giá dầu Brent – ​​chuẩn mực quốc tế – đã tăng vọt lên trên 100 đô la một thùng trong ba tuần qua. Tổng thống Mỹ Donald Trump buộc phải tạm thời đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Nga vận chuyển để giảm bớt tác động kinh tế tiêu cực. Kết quả là các tàu chở dầu của Nga hướng đến Trung Quốc phải quay đầu giữa đại dương để chuyển hướng đến Ấn Độ, khi các quốc gia tranh giành các lô hàng dầu của Nga trên biển. Giá dầu thô Urals cũng đã tăng trở lại.

Ông Romanenko nói: "Ông Putin chưa đạt được mục tiêu của mình ở Ukraine và do đó sẽ sử dụng bất cứ điều gì, kể cả chiến tranh [ở Iran] và những lời dối trá để đạt được tầm nhìn của mình, gây sức ép bằng những tối hậu thư".

Ruslan Suleymanov, một cộng tác viên tại Trung tâm Chiến lược Á Âu mới, một viện nghiên cứu hợp tác giữa Mỹ và Anh, nói với Al Jazeera rằng Điện Kremlin “không theo đuổi bước đột phá nào trong cuộc chiến này, không giúp Iran đánh bại Mỹ và Israel”.

Ông nói rằng viện trợ tình báo và quân sự hiện tại "chủ yếu là một cử chỉ thiện chí, một nỗ lực tạo ra ảo tưởng về sự giúp đỡ, để cho Tehran thấy rằng bất chấp việc thiếu các cam kết chính thức, Nga không bỏ rơi người bạn đang gặp khó khăn".

Và Tehran hiểu rõ sự hỗ trợ của Moscow là không đủ – và do đó dựa vào chiến lược riêng của mình là mở rộng xung đột ra toàn khu vực thông qua các cuộc tấn công vào các nước láng giềng và làm tê liệt nền kinh tế toàn cầu bằng giá dầu tăng vọt.

Ông nói: “Người Iran hiểu rằng lực lượng hai bên không cân sức và không thể đánh bại Mỹ và Israel trên chiến trường, và viện trợ của Nga cũng sẽ không giúp ích gì”.

Có vẻ như nhận định của ông Trump rằng Moscow "có thể đang giúp đỡ họ một chút" không phải là quá sai lệch.

×