Hai điều cần thay đổi từ vụ án “nữ sinh Vĩnh Long tử vong”

7 tháng ròng rã giữa hai vụ án

Tôi cứ nghĩ mãi về chị N.T.H, người phụ nữ 44 tuổi ở ấp Bang Chang, xã Trà Côn, tỉnh Vĩnh Long, trong vòng chưa đầy 8 tháng đã mất con gái rồi mất chồng. Con gái chị, cháu N.N.B.T, 14 tuổi, bị xe tải cán tử vong trên đường tỉnh 901 vào sáng 4/9/2024. Chồng chị, anh N.V.P, 42 tuổi, dùng súng tự chế bắn tài xế gây tai nạn rồi tự sát vào ngày 28/4/2025. Giữa hai vụ án ấy là 7 tháng ròng rã khiếu nại, tố cáo, gõ cửa từ huyện lên tỉnh, nhưng rồi mọi nỗ lực đều không thành công.

Và rồi ngày 26/3/2026, Cơ quan điều tra Viện KSND tối cao khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Lê Quốc Việt (nguyên Phó thủ trưởng Cơ quan CSĐT Công an huyện Trà Ôn) cùng Nguyễn Quốc Khanh (nguyên điều tra viên chính thụ lý vụ án). Hai người bị xác định đã cố ý không đề xuất khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với tài xế Nguyễn Văn Bảo Trung dù hành vi phạm tội đã rõ ràng. Nhiều người gọi đây là ngày công lý lên tiếng.

Tôi hiểu tâm lý ấy. Công lý, nếu vận hành đúng thì phải đến sớm, và như vậy đã ngăn được bi kịch xảy ra chứ không phải sau này. Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là 20 ngày, có thể gia hạn tối đa thêm 2 tháng, tổng cộng không quá 4 tháng. 

Trong vụ này, tai nạn xảy ra ngày 4/9/2024, Công an huyện Trà Ôn ra quyết định không khởi tố với lý do "người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết", tức đổ lỗi cho chính nạn nhân. Viện KSND huyện Trà Ôn từng hủy quyết định không khởi tố đó vào ngày 17/1/2025, nhưng chỉ 6 ngày sau, ngày 23/1/2025, Công an huyện lại ra quyết định không khởi tố lần hai. Viện KSND huyện bác khiếu nại của gia đình. Viện KSND tỉnh Vĩnh Long cũng bác. Những cánh cửa tố tụng mà pháp luật thiết kế cho người dân đều đã đóng lại.

Vấn đề tôi muốn nói không chỉ là chuyện hai cán bộ sai phạm. Đó là chuyện có thể xảy ra ở bất kỳ nơi nào, với bất kỳ gia đình nào. Hãy thử đặt mình vào vị trí một người dân bình thường. Khi cơ quan điều tra cấp huyện ra quyết định không khởi tố, bạn khiếu nại lên Viện KSND huyện. Viện KSND huyện bác. Bạn tiếp tục khiếu nại lên Viện KSND tỉnh. Viện KSND tỉnh bác...

Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không thiết kế thêm một quy định nào cho bạn sau đó. Về mặt pháp lý, quyền khiếu nại của bạn đã được "giải quyết xong". Trên thực tế thì bạn rơi vào ngõ cụt. Và trong ngõ cụt ấy, có người chọn cam chịu, có người chọn cách tiêu cực như người cha nữ sinh đã chọn.

Tôi không biện minh cho hành vi bạo lực. Người cha ấy đã phạm tội giết người và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, dù ông đã tự kết liễu đời mình. Nhưng nếu chỉ nhìn vào hành vi cuối cùng mà không nhìn vào chuỗi sự kiện trước đó, chúng ta đang bỏ qua nguyên nhân gốc rễ. Một hệ thống tố tụng vận hành tốt sẽ có khả năng ngăn được bi kịch từ giai đoạn sớm nhất chứ không chờ đến khi người mất  mới sửa sai. Tất nhiên, đây là điều rất khó xảy ra, dù ở bất cứ nền tư pháp nào.

Sau vụ việc gây chấn động, Bộ Công an và Viện KSND tối cao đã khẩn trương vào cuộc. Công an tỉnh Vĩnh Long khởi tố vụ án vào ngày 7/5/2025, khởi tố bị can tài xế Trung vào ngày 26/6/2025. Điều mà Công an huyện Trà Ôn từ chối làm suốt 7 tháng, Công an tỉnh Vĩnh Long hoàn thành trong vòng vài tuần sau khi cấp trung ương yêu cầu. Sự thật này cho thấy vụ việc không hề quá phức tạp về mặt pháp lý. 

Song song đó, hành trình xác minh trách nhiệm của cán bộ tố tụng huyện Trà Ôn cũng phơi bày một vấn đề khác. Cơ quan điều tra Viện KSND tối cao tiếp nhận tố giác tội phạm từ tháng 5/2025 nhưng phải tạm đình chỉ đến 3 lần, lần lượt vào tháng 9/2025, tháng 11/2025 và tháng 2/2026, tất cả đều vì cơ quan tố tụng địa phương chậm cung cấp tài liệu.

Điều 148 BLTTHS 2015 cho phép tạm đình chỉ khi đã yêu cầu cơ quan, tổ chức cung cấp tài liệu quan trọng nhưng chưa có kết quả. Quy định này hợp lý về nguyên tắc nhưng nó không quy định thời hạn tối đa cho việc tạm đình chỉ, cũng không có chế tài đối với cơ quan cố tình trì hoãn cung cấp hồ sơ. Kết quả là một vụ việc có dấu hiệu phạm tội rõ ràng bị kéo dài gần 1 năm chỉ vì các cơ quan liên quan không chịu hợp tác.

Hai điều cần thay đổi

Từ vụ việc này, tôi nghĩ có ít nhất hai điều cần thay đổi. Thứ nhất, cần bổ sung cơ chế để người dân có quyền yêu cầu Viện KSND cấp trên trực tiếp xem xét quyết định không khởi tố khi cả cơ quan điều tra và Viện kiểm sát cùng cấp đều từ chối. Hiện tại, Điều 159 BLTTHS 2015 trao cho Viện kiểm sát quyền hủy bỏ quyết định không khởi tố và trực tiếp ra quyết định khởi tố nhưng quyền ấy chỉ được kích hoạt khi Viện kiểm sát chủ động phát hiện sai sót. Khi chính Viện kiểm sát cùng cấp cũng đồng thuận với quyết định sai thì người dân không còn con đường nào trong hệ thống tố tụng.

Thứ hai, cần quy định thời hạn tối đa cho việc tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin về tội phạm và chế tài cụ thể đối với cơ quan, cá nhân cố tình trì hoãn cung cấp tài liệu theo yêu cầu của cơ quan điều tra cấp trên. Không thể để cơ chế tạm đình chỉ trở thành công cụ kéo dài vô thời hạn, biến quyền tố cáo của người dân thành một vòng lặp không hồi kết.

Chị N.T.H giờ đây một mình đối diện với tất cả. Con gái không thể sống lại. Chồng không thể quay về. Tài xế gây tai nạn nằm điều trị tâm thần sau khi bị bắn vào đầu, tỷ lệ thương tật 90%, vụ án bị tạm đình chỉ chờ hồi phục. Hai cán bộ công an vừa bị bắt giam. Nhưng không có kết quả nào trong số này trả lại cho chị thứ đã mất.

Có lẽ bài học lớn nhất từ vụ Vĩnh Long không nằm ở chỗ ai bị bắt, ai bị khởi tố. Bài học nằm ở câu hỏi giản đơn nhưng nặng nề mà bất kỳ người dân nào cũng có thể tự hỏi: Nếu ngày ấy, Công an huyện Trà Ôn làm đúng ngay từ đầu thì hôm nay sẽ ra sao?

Một em gái 14 tuổi vẫn không thể sống lại, nhưng một người cha 42 tuổi có thể vẫn còn ngồi đây, bên vợ, chờ đợi phiên tòa mà ông tin rằng sẽ mang lại công bằng cho con mình. Đó là thứ công lý mà người cha N.V.P đã không bao giờ được nhận.

Và đó cũng là điều mà hệ thống tố tụng sẽ luôn phải tự vấn mình, liệu lần sau chúng ta có làm tốt hơn không?

×