Bình luận
0
Dân quanh vùng lâu nay vẫn quen gọi khu mộ cổ này là khu mộ Hời (Chăm). Ở lưng chừng núi chỉ có lác đác vài ngôi mộ, nhưng càng lên cao, càng dày đặc. Tổng số mộ trên núi A Man khoảng 500 ngôi, tất cả đều được phủ bên ngoài một lớp hợp chất vôi cát dày.
Tại một số ngôi mộ bị bong tróc lớp hợp chất ở bề mặt, có thể nhận thấy vật liệu xây dựng chủ yếu là đá. Đây là loại đá tự nhiên, không qua gia công, được thu nhặt ở quanh vùng. Loại đá này có rất nhiều ở các triền núi nơi đây.
Ở một số ngôi mộ cổ có các mảnh gốm trộn lẫn trong khối kết dính, xuất lộ lên bề mặt, có độ dày 1cm và rất rắn chắc.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, 500 ngôi mộ cổ này có bốn dạng gồm loại hình yên ngựa (dân địa phương gọi là kiều ngựa), loại hình mai rùa, loại hình mái nhà, loại hình búp sen. Trong đó, loại hình yên ngựa khá phổ biến và mặt trước của các ngôi mộ được trang trí nhiều dạng hoa văn thể hiện hình tượng tứ bình, tùng hạc.
Một số mộ cổ được xây tường bao và bình phong phía trước. Loại hình mái nhà tuy không phổ biến, nhưng được trang trí khá công phu bằng hoa văn.
Tất cả các ngôi mộ đều gối đầu về hướng Tây và Tây Bắc (đỉnh núi), chân mộ hướng về phía Đông và Đông Nam (chân núi). Trên trụ biểu nhiều ngôi mộ có một số vết tích nét khắc chữ Hán, nhưng hầu hết nét chữ bị bào mòn, không nhận biết được.
Tất cả các bia mộ đều bị đục phá hoặc không làm bia mộ, không để cho thế hệ sau biết danh tánh những người dưới mộ.
Lý giải về việc các bia mộ đều bị đục phá hoặc không làm bia mộ, có ý kiến cho rằng vì ở giai đoạn các thế kỷ XVII - XVIII, vùng đất Phú Yên có nhiều biến động, chiến tranh xảy ra liên miên nên khi xây mộ phần người ta không tạo bia hoặc nếu có tạo bia thì sau đó cũng đục phá để tránh tình trạng trả thù bằng hình thức quật mồ mả của người quá cố.
Đã có nhiều ý kiến khác nhau trong cộng đồng dân cư và các nhà nghiên cứu về 500 ngôi mộ cổ này. Có người cho rằng đó là khu mộ cổ của bà con người Chăm, có người nói rằng đó là khu mộ cổ của bà con người Hoa.
Ông Võ Thanh Tùng (78 tuổi) người đã sống ở đây gần 30 năm cho biết, từ ngày tới đây, ông không hề thấy có người đến viếng và tảo mộ. Trong xã, cũng không ai cho đấy là tổ tiên của mình. Dân các xã quanh vùng, cũng là những khu dân cư rất lâu đời, đều cho đấy là khu mộ của người Chăm xưa, là lớp người đầu tiên có mặt tại đây.
Ngoài ra, theo một số kết quả khảo cổ lâu nay tại vùng hạ lưu sông Cái (1 trong 3 con sông lớn nhất ở Phú Yên), đây còn là cửa ngõ về kinh tế và hình thành nhiều khu dân cư sầm uất, với lợi thế giao lưu, buôn bán và sản xuất. Không ít người Hoa đã tìm đến và an cư lạc nghiệp tại đây.
Do vậy, một số nhà nghiên cứu lịch sử Phú Yên đã đưa ra giả thuyết khu mộ vô danh trên là của những người Hoa.
Mộ táng loại hình búp sen ở núi A Man.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Hoài Sơn - Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật Phú Yên, tác giả công trình nghiên cứu khoa học “Di sản văn hóa đá Phú Yên”, 500 ngôi mộ này không có một yếu tố nào thuộc về văn hóa mộ táng của người Chăm và người Hoa, mà hoàn toàn là văn hóa mộ táng của người Việt.
Dù rất độc đáo nhưng nó vẫn mang đậm dấu ấn văn hóa thuần Việt từ phong thủy dân gian trong mai táng, đến hoa văn trang trí, cách thức bài trí, cách thức lập mộ. 500 ngôi mộ cổ có 4 loại hình nhưng đều có hình dáng khác nhau, không ngôi mộ nào giống ngôi mộ nào, quy mô từng ngôi mộ tùy thuộc vào vị trí xã hội của người nằm dưới mộ lúc sinh thời.
Tìm hiểu về lịch sử hơn 400 năm của Phú Yên và xa hơn nữa, ông Sơn cho rằng, những ngôi mộ này được xây dựng cuối thế kỷ XVIII, bởi có cùng cách thức xây dựng với một số ngôi mộ cổ ở Phú Yên của các dòng họ đã được xác định chính xác niên đại. Ông cho rằng, những người nằm dưới 500 ngôi mộ cổ thuộc lực lượng của chúa Nguyễn Ánh trong những trận chiến khốc liệt với nhà Tây Sơn từ năm 1793 - 1801.
Theo đó, sau khi vua Quang Trung băng hà (năm 1792), chúa Nguyễn Ánh tận dụng thời cơ, cử danh tướng Tôn Thất Hội đem đại quân đánh chiếm Phú Yên.
Tháng 3/1794, vua Cảnh Thịnh (nối nghiệp vua Quang Trung) cử Thái úy Nguyễn Văn Hưng chỉ huy 4 vạn quân đánh lấy lại Phú Yên và hợp quân với danh tướng Trần Quang Diệu đánh thành Diên Khánh. Chỉ 2 tháng sau, chúa Nguyễn Ánh huy động lực lượng hùng mạnh chiếm đóng cửa biển Xuân Đài và chiếm giữ Phú Yên.
Đến tháng 11/1794, quân Tây Sơn do Tổng quản Trần Quang Diệu và Tư lệ Lê Trung chỉ huy đã quét sạch quân chúa Nguyễn ở Phú Yên và truy kích đến thành Diên Khánh.
Tháng 3/1797, chúa Nguyễn Ánh huy động đại binh đánh Phú Yên và Quy Nhơn. Tháng 5/1799, chúa Nguyễn Ánh cử danh tướng Nguyễn Văn Thành đem quân chiếm Phú Yên và tháng 7/1799 chiếm được thành Quy Nhơn, đổi tên là thành Bình Định.
Mộ táng loại hình mai rùa ở núi A Man.
Đầu năm 1800, hai danh tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng đánh lấy lại thành Bình Định. Hàng tướng Phạm Văn Điềm (tướng cũ Tây Sơn) đem Phú Yên về với Tây Sơn, đặt Phú Yên trong thế tử chiến chống lại quân Nguyễn Ánh.
Tháng 6/1800, chúa Nguyễn Ánh cử tướng Nguyễn Đức Xuyên đem quân đánh Phú Yên. Danh tướng Tây Sơn Trần Quang Diệu cử Đại đô đốc Đào Cổng Giản đem quân hổ đầu tinh nhuệ nhất vào Phú Yên hợp với tướng Phạm Văn Điềm phòng thủ Phú Yên. Chúa Nguyễn Ánh huy động tinh binh mãnh tướng tiến công Phú Yên, thế trận giằng co rất ác liệt.
Đến tháng 3 và tháng 4/1801, Tham đốc Tây Sơn Phạm Văn Điềm phản công, làm chủ đất Phú Yên. Tháng 7/1801, chúa Nguyễn Ánh huy động đại quân từ Phú Xuân tiếp cứu Nguyễn Văn Thành ở Phú Yên, đánh bại quân Tây Sơn, hoàn toàn làm chủ đất Phú Yên.
Trong 8 năm (từ 1793 - 1801), Phú Yên là chiến trường khốc liệt nhất trong cuộc tương tranh giữa hai lực lượng Tây Sơn và Nguyễn Ánh. Chiến trường trọng tâm là cửa biển Xuân Đài, dọc dòng sông Cái và Bảo La Hai. Phú Yên thay ngôi đổi chủ liên tục giữa hai lực lượng tương tranh.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Hoài Sơn cho biết: “Trong các trận chiến khốc liệt đó, các tướng tá của chúa Nguyễn Ánh tử trận đã được bí mật chôn cất trên núi A Man soi xuống dòng sông Cái, đầu hướng về nam để vọng về nhà vua và căn cứ địa ở Gia Định, Diên Khánh. Đại bộ phận tướng tá bỏ mình được xây mộ hình yên ngựa là phương thức cách điệu da ngựa bọc thây ở sa trường”.
Dù cho rằng những người nằm dưới 500 ngôi mộ cổ thuộc lực lượng của chúa Nguyễn Ánh nhưng ông Sơn cho rằng đây cũng chỉ là giả thuyết có những luận cứ đáng tin cậy. Còn lý giải những bí ẩn của 500 ngôi mộ cổ thì cần tiến hành khảo cổ để sáng tỏ tất cả.
“Rất mong các cơ quan chức năng lưu tâm giải mã di tích khảo cổ 500 ngôi mộ cổ trên núi A Man để làm sáng tỏ các giá trị văn hóa, lịch sử, tâm linh.... Tuy nhiên, trước mắt cần tu tạo các ngôi mộ, tạo một điểm hấp dẫn cho du khách và bà con địa phương đến để tận mắt chiêm ngưỡng văn minh mai táng của tiền nhân, một dạng công viên nghĩa trang của tiền nhân ở những thế kỷ trước”, ông Sơn cho biết.
Chiều 20/5, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã tiếp đồng chí Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Cuba tại Việt Nam.
Chia sẻ
Theo tử vi ngày mai, đầu tháng 4 Âm lịch, 3 con giáp đón vận may bất ngờ, quý nhân xuất hiện đúng lúc, tài lộc khởi sắc, tiền bạc ngày càng dư dả.
Chia sẻ
Lần thứ hai trực tiếp tham gia livestream bán vải thiều chín sớm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Văn Thịnh gây chú ý khi cùng TikToker Chu Thanh Huyền – vợ cầu thủ Nguyễn Quang Hải – xuất hiện “chốt đơn”. Phiên bán nhanh chóng “bùng nổ” với hàng nghìn lượt xem, bình luận dồn dập, đơn hàng chốt liên tục.
Chia sẻ
Giữa những con đường đất đỏ quanh co và núi rừng trùng điệp của Tây Bắc, tôi luôn tin rằng rồi gia đình mình sẽ có một ngày mai tươi sáng hơn - ngày mà bố mẹ không còn gánh nặng mưu sinh đè lên đôi vai gầy guộc nữa.
Chia sẻ
Từ dữ liệu phục dựng đề thi đợt 1 kỳ thi Đánh giá Năng lực Đại học Quốc gia TP.HCM (V-ACT), qua trải nghiệm thực tế của đông đảo học viên, đội ngũ chuyên môn của Empire Team đã khoanh vùng những "điểm nóng" khiến thí sinh mất điểm và đưa ra lời khuyên tinh gọn cho chặng nước rút.
Chia sẻ
Tổng Tư lệnh Các lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi cho biết quân đội Ukraine lần đầu tiên thực hiện số lượng hoạt động tấn công và phản công vượt Nga trong 24 giờ, phản ánh sự suy giảm cường độ tiến công của Moscow trên chiến tuyến.
Chia sẻ
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố bổ sung 24 bị can trong vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) và các đơn vị liên quan, để điều tra nhiều tội danh như gây thất thoát tài sản Nhà nước, nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn và thiếu trách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng.
Chia sẻ
Hai Thủ tướng cũng chia sẻ các biện pháp của mỗi nước trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, ứng phó với biến động của giá nhiên liệu, gồm các chính sách tài khóa, chính sách hỗ trợ phù hợp cho doanh nghiệp, người dân.
Chia sẻ
Bản tin Đời sống nông thôn hôm nay 20/5 có những thông tin đáng chú ý: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Nhà là để ở, không phải để đầu cơ; Nam sinh tự tử vì bị bạo lực học đường, quanh năm nhặt ve chai bán lấy tiền, "cống nạp" 50 nghìn/ngày cho các ''đại ca'' được yên thân; Hà Nội vừa "chốt" mức hỗ trợ tiền thuê nhà cao chưa từng có, lên tới 15 triệu đồng/tháng cho một hộ thuộc diện phải di dời, giải toả,...
Chia sẻ
Vụ Xuân 2026, mô hình ứng dụng giống lúa Ngọc Nương 9 kết hợp mạ khay cấy máy trên 100 ha tại xã Đại Xuyên (Hà Nội) cho năng suất đạt 61,9 tạ/ha, lợi nhuận cao hơn giống truyền thống Bắc Thơm số 7 tới 9,2–9,5 triệu đồng/ha/vụ, minh chứng rõ nét nhất cho hướng đi "vừa chất lượng vừa năng suất" mà ngành nông nghiệp Thủ đô đang theo đuổi.
Chia sẻ
Xưa và nay, miền quê Thái Bình từng vẫn được tôn vinh là quê lúa, đất nghề, đất chèo, quê hương của nhà bác học Lê Quý Đôn và nhiều bậc danh gia sáng láng khoa danh, lẫy lừng võ công văn nghiệp. Trải hơn nghìn năm, học phong truyền đời nổi trội và vùng đất Thái Bình vẫn từng được tôn vinh là đất học.
Chia sẻ
Cao Pendant Quang Vinh sẽ tổ chức đám cưới với bạn gái gốc châu Phi sau khi cùng CLB CAHN vô địch V.League 2025/2026 sớm 3 vòng đấu. Đám cưới của 2 người sẽ được tổ chức tại Đà Nẵng.
Chia sẻ
Sân bay Long Thành đang dần thành hình, mở ra kỳ vọng đưa Đồng Nai trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch mới của khu vực phía Nam. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia và doanh nghiệp, điều đáng lo lúc này không phải thiếu khách mà là Đồng Nai vẫn chưa có đủ sản phẩm và dịch vụ hấp dẫn để giữ chân dòng khách "khổng lồ" sẽ đổ về khi sân bay đi vào khai thác.
Chia sẻ
Liên quan đến việc sáp nhập thôn, sắp xếp lại tổ dân phố năm 2026, ông Phạm Văn Khéo, 64 tuổi, Trưởng ấp 5 (tương tự Trưởng thôn, Trưởng bản, Tổ trưởng Tổ dân phố, Trưởng khu phố, Trưởng khối phố...), xã Nhị Thành, huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An cũ, nay là xã Thủ Thừa, tỉnh Tây Ninh) chuẩn bị hết nhiệm kỳ, khả năng sẽ không ra ứng cử. Gần 25 năm làm việc ấp, ông Khéo chỉ mong khi nghỉ việc được hưởng chế độ đãi ngộ tốt...
Chia sẻ
Việc đồng loạt thành lập 2 Cụm công nghiệp Bình Hòa Nam 1 và Cụm công nghiệp Bình Hòa Nam 2 tại xã Đức Huệ, tỉnh Tây Ninh mới (địa phận huyện Đức Huệ cũ, tỉnh Long An cũ) không chỉ mở rộng thêm 137ha quỹ đất công nghiệp cho Tây Ninh mà còn tạo thêm dư địa lớn để thu hút doanh nghiệp sản xuất.
Chia sẻ
Cặp tượng voi đá cổ xưa ở Thành Đồ Bàn (xưa kia thuộc Vương quốc Champa) sau tọa lạc tại phường An Nhơn, TX An Nhơn, tỉnh Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai mới) có niên đại hơn 1.000 năm, cao gần 2 m, giữ nguyên vị trí ở trung tâm tòa thành cho đến nay.
Chia sẻ
Tỉnh An Giang nói riêng và các địa phương vùng ĐBSCL nói chung đang đứng trước những cơ hội lớn từ ngành nuôi thủy sản, chế biến thủy sản. Thế nhưng, câu chuyện nâng cao chất lượng nguồn con giống – "chìa khóa" quyết định sự thành bại của mỗi vụ nuôi vẫn là một bài toán đầy trăn trở đối với cả người nông dân, doanh nghiệp lẫn các nhà quản lý.
Chia sẻ
Mô hình trồng dưa hấu với giống dưa hấu VT007 ở Hải Phòng cho kết quả khả quan nhờ ứng dụng công nghệ. Năng suất dưa hấu của mô hình đạt từ 45,36 đến 47,88 tấn/ha, lợi nhuận trung bình đạt khoảng 169-245 triệu đồng/ha/vụ. Ruộng trồng dưa hấu VT007 đẹp như phim, 10 quả ngon ngọt cả 10, dân thích mê...
Chia sẻ
Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét, kỷ luật nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Bắc Giang Bùi Văn Hải; Phó chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Đức Thành và Trưởng ban Nội chính Tỉnh ủy Quảng Ninh Điệp Văn Chiến.
Chia sẻ
Ngày 20/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lâm Đồng cho biết, đã thi hành Lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Nguyễn Da Huy (SN 2007), trú tại xã Hồng Sơn, tỉnh Lâm Đồng (địa phận huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận cũ) để điều tra về hành vi “Giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi”.
Chia sẻ
Đứng chết lặng trước 3 chiếc quan tài nghi ngút khói nhang, ông Vinh xót xa khi biết nghi phạm sát hại chị dâu, cháu gái… lại chính là người từng được gia đình cưu mang.
Chia sẻ
“Có sợ hãi!”, một lính đánh thuê người Colombia giữ chốt tiền tuyến ở Ukraine suốt 110 ngày, đối đầu với các đợt tấn công dữ dội không ngừng nghỉ của Nga thẳng thắn thừa nhận, anh đến "địa ngục" này vì tiền bạc nhưng cũng vì muốn bảo vệ Ukraine.
Chia sẻ
Di tích khảo cổ Mán Bạc (xã Đồng Thái, tỉnh Ninh Bình) vừa chính thức đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia. Đây là di tích khảo cổ học cấp quốc gia đầu tiên của tỉnh Ninh Bình, sở hữu những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa của người Việt cổ.
Chia sẻ
Cách đây ít giờ, fanpage chính thức của Thép xanh Nam Định đã ra thông báo chia tay 4 ngoại binh, bao gồm Walber Mota , Caique Santos, Njabulo Blom và Kyle Hudlin.
Chia sẻ
Ngày 20/5, đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung làm Trưởng đoàn đã có chuyến khảo sát thực tế một số mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại xã Y Tý, tỉnh Lào Cai.
Chia sẻ
Chiều 20/5, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh An Giang, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh An Giang, Quân khu 9, Bộ Quốc phòng long trọng tổ chức Lễ đón nhận Huân chương Chiến công hạng Ba vì đã lập chiến công xuất sắc đột xuất trong đấu tranh phòng, chống tội phạm vận chuyển trái phép tiền qua biên giới, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự xã hội.
Chia sẻ
Việc Chính phủ bãi bỏ 56 ngành, nghề khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện được các chuyên gia đánh giá cao. Động thái này phát đi tín hiệu cải cách thực chất, giúp kích thích đầu tư và củng cố niềm tin vào một bộ máy kiến tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp.
Chia sẻ
Thay vì tặng quà dịp cuối năm, công chức giờ đây được hưởng tiền thưởng khi hoàn thành xuất sắc công việc. Cơ chế đánh giá xét khen thưởng cũng khác.
Chia sẻ
Phiên giao dịch 20/5 chứng kiến cú rung lắc mạnh của thị trường khi VN-Index có lúc mất hơn 50 điểm trước khi đảo chiều tăng nhẹ. Trong bối cảnh đó, nhóm cổ phiếu công nghệ bứt phá nhờ lực kéo từ FPT cùng dòng tiền đổ mạnh vào các mã vốn hóa lớn.
Chia sẻ
Hà Nội đề xuất nâng mức bồi thường thu hồi đất lên 1,5 lần khi thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Khoa học Công nghệ 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Nhuận Oanh
