Bình luận
0
Dân quanh vùng lâu nay vẫn quen gọi khu mộ cổ này là khu mộ Hời (Chăm). Ở lưng chừng núi chỉ có lác đác vài ngôi mộ, nhưng càng lên cao, càng dày đặc. Tổng số mộ trên núi A Man khoảng 500 ngôi, tất cả đều được phủ bên ngoài một lớp hợp chất vôi cát dày.
Tại một số ngôi mộ bị bong tróc lớp hợp chất ở bề mặt, có thể nhận thấy vật liệu xây dựng chủ yếu là đá. Đây là loại đá tự nhiên, không qua gia công, được thu nhặt ở quanh vùng. Loại đá này có rất nhiều ở các triền núi nơi đây.
Ở một số ngôi mộ cổ có các mảnh gốm trộn lẫn trong khối kết dính, xuất lộ lên bề mặt, có độ dày 1cm và rất rắn chắc.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, 500 ngôi mộ cổ này có bốn dạng gồm loại hình yên ngựa (dân địa phương gọi là kiều ngựa), loại hình mai rùa, loại hình mái nhà, loại hình búp sen. Trong đó, loại hình yên ngựa khá phổ biến và mặt trước của các ngôi mộ được trang trí nhiều dạng hoa văn thể hiện hình tượng tứ bình, tùng hạc.
Một số mộ cổ được xây tường bao và bình phong phía trước. Loại hình mái nhà tuy không phổ biến, nhưng được trang trí khá công phu bằng hoa văn.
Tất cả các ngôi mộ đều gối đầu về hướng Tây và Tây Bắc (đỉnh núi), chân mộ hướng về phía Đông và Đông Nam (chân núi). Trên trụ biểu nhiều ngôi mộ có một số vết tích nét khắc chữ Hán, nhưng hầu hết nét chữ bị bào mòn, không nhận biết được.
Tất cả các bia mộ đều bị đục phá hoặc không làm bia mộ, không để cho thế hệ sau biết danh tánh những người dưới mộ.
Lý giải về việc các bia mộ đều bị đục phá hoặc không làm bia mộ, có ý kiến cho rằng vì ở giai đoạn các thế kỷ XVII - XVIII, vùng đất Phú Yên có nhiều biến động, chiến tranh xảy ra liên miên nên khi xây mộ phần người ta không tạo bia hoặc nếu có tạo bia thì sau đó cũng đục phá để tránh tình trạng trả thù bằng hình thức quật mồ mả của người quá cố.
Đã có nhiều ý kiến khác nhau trong cộng đồng dân cư và các nhà nghiên cứu về 500 ngôi mộ cổ này. Có người cho rằng đó là khu mộ cổ của bà con người Chăm, có người nói rằng đó là khu mộ cổ của bà con người Hoa.
Ông Võ Thanh Tùng (78 tuổi) người đã sống ở đây gần 30 năm cho biết, từ ngày tới đây, ông không hề thấy có người đến viếng và tảo mộ. Trong xã, cũng không ai cho đấy là tổ tiên của mình. Dân các xã quanh vùng, cũng là những khu dân cư rất lâu đời, đều cho đấy là khu mộ của người Chăm xưa, là lớp người đầu tiên có mặt tại đây.
Ngoài ra, theo một số kết quả khảo cổ lâu nay tại vùng hạ lưu sông Cái (1 trong 3 con sông lớn nhất ở Phú Yên), đây còn là cửa ngõ về kinh tế và hình thành nhiều khu dân cư sầm uất, với lợi thế giao lưu, buôn bán và sản xuất. Không ít người Hoa đã tìm đến và an cư lạc nghiệp tại đây.
Do vậy, một số nhà nghiên cứu lịch sử Phú Yên đã đưa ra giả thuyết khu mộ vô danh trên là của những người Hoa.
Mộ táng loại hình búp sen ở núi A Man.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Hoài Sơn - Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật Phú Yên, tác giả công trình nghiên cứu khoa học “Di sản văn hóa đá Phú Yên”, 500 ngôi mộ này không có một yếu tố nào thuộc về văn hóa mộ táng của người Chăm và người Hoa, mà hoàn toàn là văn hóa mộ táng của người Việt.
Dù rất độc đáo nhưng nó vẫn mang đậm dấu ấn văn hóa thuần Việt từ phong thủy dân gian trong mai táng, đến hoa văn trang trí, cách thức bài trí, cách thức lập mộ. 500 ngôi mộ cổ có 4 loại hình nhưng đều có hình dáng khác nhau, không ngôi mộ nào giống ngôi mộ nào, quy mô từng ngôi mộ tùy thuộc vào vị trí xã hội của người nằm dưới mộ lúc sinh thời.
Tìm hiểu về lịch sử hơn 400 năm của Phú Yên và xa hơn nữa, ông Sơn cho rằng, những ngôi mộ này được xây dựng cuối thế kỷ XVIII, bởi có cùng cách thức xây dựng với một số ngôi mộ cổ ở Phú Yên của các dòng họ đã được xác định chính xác niên đại. Ông cho rằng, những người nằm dưới 500 ngôi mộ cổ thuộc lực lượng của chúa Nguyễn Ánh trong những trận chiến khốc liệt với nhà Tây Sơn từ năm 1793 - 1801.
Theo đó, sau khi vua Quang Trung băng hà (năm 1792), chúa Nguyễn Ánh tận dụng thời cơ, cử danh tướng Tôn Thất Hội đem đại quân đánh chiếm Phú Yên.
Tháng 3/1794, vua Cảnh Thịnh (nối nghiệp vua Quang Trung) cử Thái úy Nguyễn Văn Hưng chỉ huy 4 vạn quân đánh lấy lại Phú Yên và hợp quân với danh tướng Trần Quang Diệu đánh thành Diên Khánh. Chỉ 2 tháng sau, chúa Nguyễn Ánh huy động lực lượng hùng mạnh chiếm đóng cửa biển Xuân Đài và chiếm giữ Phú Yên.
Đến tháng 11/1794, quân Tây Sơn do Tổng quản Trần Quang Diệu và Tư lệ Lê Trung chỉ huy đã quét sạch quân chúa Nguyễn ở Phú Yên và truy kích đến thành Diên Khánh.
Tháng 3/1797, chúa Nguyễn Ánh huy động đại binh đánh Phú Yên và Quy Nhơn. Tháng 5/1799, chúa Nguyễn Ánh cử danh tướng Nguyễn Văn Thành đem quân chiếm Phú Yên và tháng 7/1799 chiếm được thành Quy Nhơn, đổi tên là thành Bình Định.
Mộ táng loại hình mai rùa ở núi A Man.
Đầu năm 1800, hai danh tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng đánh lấy lại thành Bình Định. Hàng tướng Phạm Văn Điềm (tướng cũ Tây Sơn) đem Phú Yên về với Tây Sơn, đặt Phú Yên trong thế tử chiến chống lại quân Nguyễn Ánh.
Tháng 6/1800, chúa Nguyễn Ánh cử tướng Nguyễn Đức Xuyên đem quân đánh Phú Yên. Danh tướng Tây Sơn Trần Quang Diệu cử Đại đô đốc Đào Cổng Giản đem quân hổ đầu tinh nhuệ nhất vào Phú Yên hợp với tướng Phạm Văn Điềm phòng thủ Phú Yên. Chúa Nguyễn Ánh huy động tinh binh mãnh tướng tiến công Phú Yên, thế trận giằng co rất ác liệt.
Đến tháng 3 và tháng 4/1801, Tham đốc Tây Sơn Phạm Văn Điềm phản công, làm chủ đất Phú Yên. Tháng 7/1801, chúa Nguyễn Ánh huy động đại quân từ Phú Xuân tiếp cứu Nguyễn Văn Thành ở Phú Yên, đánh bại quân Tây Sơn, hoàn toàn làm chủ đất Phú Yên.
Trong 8 năm (từ 1793 - 1801), Phú Yên là chiến trường khốc liệt nhất trong cuộc tương tranh giữa hai lực lượng Tây Sơn và Nguyễn Ánh. Chiến trường trọng tâm là cửa biển Xuân Đài, dọc dòng sông Cái và Bảo La Hai. Phú Yên thay ngôi đổi chủ liên tục giữa hai lực lượng tương tranh.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Hoài Sơn cho biết: “Trong các trận chiến khốc liệt đó, các tướng tá của chúa Nguyễn Ánh tử trận đã được bí mật chôn cất trên núi A Man soi xuống dòng sông Cái, đầu hướng về nam để vọng về nhà vua và căn cứ địa ở Gia Định, Diên Khánh. Đại bộ phận tướng tá bỏ mình được xây mộ hình yên ngựa là phương thức cách điệu da ngựa bọc thây ở sa trường”.
Dù cho rằng những người nằm dưới 500 ngôi mộ cổ thuộc lực lượng của chúa Nguyễn Ánh nhưng ông Sơn cho rằng đây cũng chỉ là giả thuyết có những luận cứ đáng tin cậy. Còn lý giải những bí ẩn của 500 ngôi mộ cổ thì cần tiến hành khảo cổ để sáng tỏ tất cả.
“Rất mong các cơ quan chức năng lưu tâm giải mã di tích khảo cổ 500 ngôi mộ cổ trên núi A Man để làm sáng tỏ các giá trị văn hóa, lịch sử, tâm linh.... Tuy nhiên, trước mắt cần tu tạo các ngôi mộ, tạo một điểm hấp dẫn cho du khách và bà con địa phương đến để tận mắt chiêm ngưỡng văn minh mai táng của tiền nhân, một dạng công viên nghĩa trang của tiền nhân ở những thế kỷ trước”, ông Sơn cho biết.
Cây cảnh này được mệnh danh là "Rolls Royce" của thế giới tre. Nó mang vẻ ngoài tươi tắn và tràn đầy năng lượng, giản dị và thanh lịch, hoang sơ và tự nhiên.
Chia sẻ
Theo một số bình luận, khi VAR huỷ bàn thắng ở phút 72 của U23 Trung Quốc vào lưới U23 Việt Nam, lẽ ra trọng tài người Australia Alexander George King phải huỷ cả thẻ đỏ đã rút ra với Phạm Lý Đức, nhưng vì sao ông không làm vậy?
Chia sẻ
Một câu chuyện đẹp và hiếm gặp vừa được viết nên tại Kỳ thi chọn học sinh giỏi Quốc gia THPT năm học 2025–2026, khi hai anh em sinh đôi Lê Vĩnh Kỳ và Lê Phúc Khánh, học sinh lớp 12 chuyên Toán, Trường THPT Chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa) cùng xuất sắc giành giải Nhất môn Toán, mang về “cú đúp” vinh quang cho đội tuyển Toán xứ Thanh.
Chia sẻ
Cuộc đấu lớn nhất bên trong Liên minh châu Âu (EU) trong thời gian tới sẽ xoay quanh khả năng Ukraine gia nhập khối vào năm 2027 - Tổng thống Serbia Aleksandar Vučić tuyên bố bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos (Thụy Sĩ).
Chia sẻ
Giá xăng dầu hôm nay ngày 22/1 có thể tăng sau đợt bật tăng bất ngờ của dầu thô.
Chia sẻ
Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025 có hiệu lực từ 1/7 năm nay đã quy định chi tiết những khoản thu nhập được miễn thuế.
Chia sẻ
Việc đánh bắt sát hại, không đi đôi với bảo vệ, tái tạo đã dẫn tới nguồn lợi cá đồng của tỉnh Cà Mau bị suy giảm nghiêm trọng. Thời gian gần đây, cơ quan chức năng địa phương quan tâm nhiều hơn đến việc quản lý, khôi phục nguồn lợi cá đồng.
Chia sẻ
Cuối năm 2025, tổ chức Fauna Flora International (Tổ chức bảo tồn động, thực vật Quốc tế) đã phối hợp với Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang triển khai hoạt động điều tra hiện trạng phân bố và ước tính kích thước quần thể Voọc mũi hếch tại khu vực rừng Khau Ca (khu rừng có diện tích 1.000ha trải rộng trên địa bàn 2 huyện Vị Xuyên và huyện Bắc Mê của tỉnh Hà Giang trước đây).
Chia sẻ
Sáng nay (22/1), Đại hội XIV của Đảng tiếp tục ngày làm việc. Cuối buổi chiều qua, Đại hội đã biểu quyết thông qua dự thảo Chương trình điều chỉnh chương trình Đại hội XIV của Đảng
Chia sẻ
Dự án nhà ở xã hội NO1 Hạ Đình (Hà Nội) vừa lùi thời gian tiếp nhận hồ sơ đăng ký mua, thuê và thuê mua sang quý 1/2026. Giá bán dự kiến khoảng 25 triệu đồng/m2, căn 70 m2 tương đương 1,75 tỷ đồng.
Chia sẻ
Trấn Thành lên tiếng sau thất bại của U23 Việt Nam, Touliver đón sinh nhật tuổi 39 sau ly hôn... là những tin showbiz nổi bật trong 24h qua.
Chia sẻ
UBND tỉnh Lâm Đồng vừa quyết định thu hồi hơn 51 ha đất do Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý để giao cho công ty thành viên của Sun Group triển khai khu đô thị Hàm Tiến - Mũi Né (khu III).
Chia sẻ
Người dân xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An dùng da bò bọc lấy gỗ mít làm ra những chiếc trống truyền thống. Nhờ những sản phẩm chất lượng, trống da xã Đại Đồng vang danh khắp nơi. Tết đến, khách tìm về đặt hàng liên tục, các cơ sở đang chạy đua với thời gian để kịp giao cho khách.
Chia sẻ
VFF đang xin đăng cai tổ chức trận lượt về vòng loại thứ ba Asian Cup 2027 giữa ĐT Việt Nam và ĐT Malaysia trên sân Thiên Trường (Ninh Bình). Nhiều khả năng, đây sẽ là trận đấu mà HLV Kim Sang-sik triệu tập Nguyễn Xuân Son và 2 cầu thủ Brazil khác vừa nhập tịch thành công là Đỗ Hoàng Hên và Đỗ Phi Long.
Chia sẻ
Khi Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến gần, nghề nuôi cá lồng (như cá chép giòn, cá trắm giòn, cá điêu hồng...) ở xã Diên Hà, tỉnh Hưng Yên mới (địa phận huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình trước đây) bước vào thời điểm sôi động nhất trong năm. Trên những lồng cá dọc dòng sông Luộc, người nuôi miệt mài chăm sóc, kiểm tra, điều chỉnh chế độ nuôi để chuẩn bị cho vụ thu hoạch phục vụ thị trường Tết.
Chia sẻ
Thai phụ bị hành hành hung gây thương tích; thông tin mới vụ lừa nghìn tỷ của Phó Đức Nam, Lê Khắc Ngọ; công an điều tra vụ HLV, VĐV tại Trung tâm Đào tạo vận động viên cấp cao Quốc gia nghi bị "ăn chặn" tiền... là những tin nóng 24 giờ qua.
Chia sẻ
Trên địa bàn TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình (thời điểm trước sắp xếp đơn vị hành chính, sáp nhập, hợp nhất), những vật nuôi mới được xem là “con đặc sản của rừng” như: con Dúi, thỏ, con chồn, con chim trĩ đỏ, lợn rừng…được người dân đầu tư theo chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn từ khâu nuôi trồng, đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm...
Chia sẻ
Trong không khí trang trọng của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các tham luận của Đảng bộ các địa phương đã mang đến một bức tranh sinh động, đa chiều về tư duy phát triển, phương thức lãnh đạo và quyết tâm hành động trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
Chia sẻ
Chỉ còn khoảng một tháng nữa là bước sang năm mới Bính Ngọ 2026, phố Hàng Mã (Hà Nội) đã khoác lên mình không khí Tết rộn ràng. Sắc đỏ của đèn lồng, câu đối cùng các mẫu linh vật Ngựa đa dạng tạo nên bức tranh xuân sống động, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Chia sẻ
Tại thôn Hải Sơn, xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa (địa bàn huyện Hoằng Hóa trước đây), một hộ dân đang nuôi dưỡng con bò đực mọc tới 6 chân. Sự xuất hiện của con bò kỳ lạ này nhanh chóng thu hút sự tò mò, hiếu kỳ của đông đảo người dân địa phương.
Chia sẻ
Ngực phì đại khiến bệnh nhân gặp khó khăn trong sinh hoạt, vận động, đồng thời cảm thấy mặc cảm, tự ti vì hình thể mất cân đối, thường xuyên bị mỏi cổ, vai, gáy.
Chia sẻ
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos tuyên bố rằng, chỉ có Mỹ mới có khả năng đảm bảo an ninh cho Greenland và nói rằng Washington phải sở hữu hòn đảo này để có thể bảo vệ nó.
Chia sẻ
Bức tranh lợi nhuận quý 4/2025 của các doanh nghiệp bất động sản vừa công bố BCTC cho thấy gam màu trái ngược: Nơi lãi bứt phá, lập kỷ lục, nơi doanh thu lao dốc, lợi nhuận suy giảm mạnh.
Chia sẻ
Với con số may mắn hôm nay 22/1, con giáp tuổi Tý luôn thịnh vượng, đón một ngày giàu có, thuận lợi cho việc đầu tư, tuy nhiên, người có gia đình nên cảnh giác.
Chia sẻ
Cuộc sống của người dân ở xã Thanh Trì (Hà Nội) đang đổi thay từng ngày, nhà tầng mọc lên san sát nhờ việc chuyển đổi sang trồng dưa lưới vàng, áp dụng công nghệ của Israel...
Chia sẻ
Những ngày giáp Tết, khi nhịp sống ở miền xuôi đang hối hả hơn từng ngày, thì ở xã vùng cao Tu Mơ Rông (Quảng Ngãi), một phiên chợ đặc biệt lại lặng lẽ diễn ra giữa sương núi bảng lảng. Không chỉ mang theo gạo, rau, sâm và những phần quà sẻ chia, “Phiên chợ 0 đồng” nơi đây còn đánh thức một khát vọng mới: thoát nghèo bằng tri thức, bằng công nghệ và bằng chuyển đổi số, con đường vốn từng rất xa lạ với đồng bào miền núi.
Chia sẻ
Trong hành trình giảm nghèo bền vững, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang trở thành “chìa khóa” giúp người nghèo thay đổi sinh kế, nâng cao năng suất lao động và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường. Từ sản xuất nông nghiệp đến tiêu thụ sản phẩm, việc trao cho người dân công cụ công nghệ phù hợp đang tạo ra những chuyển biến căn bản, bền vững và lâu dài.
Chia sẻ
Trên các triền đồi còn vương hơi lạnh đầu đông, từng giọt mật vẫn lặng lẽ chảy trong tổ ong dưới tán rừng, đàn dê vẫn đủng đỉnh theo chân người chăn vượt dốc tìm cỏ non. Ở vùng cao xã Sơn Động (Bắc Ninh) từng được xem là “điểm nghèo” nhất của tỉnh này, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang từng ngày thắp lên niềm tin mới, mở ra con đường thoát nghèo cho người dân.
Chia sẻ
Nơi rừng già từng là sinh kế duy nhất, những người phụ nữ Bru – Vân Kiều ở xã Trường Sơn nay đã viết nên câu chuyện mới cho đời mình. Không còn quẩn quanh với việc bẻ măng, lấy mật tự nhiên, họ bắt đầu học cách canh tác bền vững và kết nối với thị trường qua những phiên chợ online. Chính sức mạnh của công nghệ và tư duy chuyển đổi số đã khơi mở lối thoát nghèo ngay trên chính mảnh đất quê hương.
Chia sẻ
Những ngày này, không khí lạnh tràn về, mang theo làn sương sớm mờ ảo len lỏi dưới tán rừng quế xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai. Dưới những tán rừng quế ấy, hàng chục người dân đang tất bật phơi, đóng gói chuẩn bị đưa sản phẩm xuất khẩu đến nhiều nước trên thế giới.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Nhuận Oanh
