Bộ NN&MT đề xuất sửa 5 quy trình vận hành liên hồ chứa ở miền Trung, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thêm thẩm quyền nào?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có công văn gửi các bộ, ngành, địa phương lấy ý kiến của các cơ quan, đơn vị đối với nội dung dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của 5 quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông Ba, Hương, Vu Gia - Thu Bồn, Trà Khúc, Kôn - Hà Thanh.

Theo dự thảo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng quy trình vận hành liên hồ chứa trước đây (qua 3 giai đoạn: 2010; 2014-2015; 2018-2019) được thực hiện trong bối cảnh hầu hết các công trình hồ chứa lớn, quan trọng đã được xây dựng (các hồ thủy điện hầu hết không quy định dung tích phòng lũ từ khâu thiết kế, phê duyệt), đi vào hoạt động và đã phát sinh nhiều mâu thuẫn, tác động tiêu cực đến an toàn hạ du và các đối tượng khai thác, sử dụng nước khác trong quá trình vận hành điều tiết nước.

Đặc biệt, trong thời gian gần đây đã xuất hiện nhiều đợt mưa rất lớn và đặc biệt lớn, nhiều khu vực xuất hiện lũ lịch sử và vượt lịch sử, mặc dù quy trình vận hành liên hồ chứa đã phát huy hiệu quả trong việc giảm lũ hạ du, tuy nhiên, việc thực thi các quy trình liên hồ chứa vẫn còn một số tồn tại.

Đơn cử như năng lực điều tiết của các hồ chứa, đặc biệt là các hồ khu vực miền Trung hạn chế, chỉ có thể giảm lũ cho các địa phương ở khu vực hạ du chịu ảnh hưởng bởi sự điều tiết của các hồ, mà không thể giải quyết được toàn bộ các vấn đề lũ lụt phía hạ du trên toàn bộ lưu vực sông.

Việc quy định mực nước đón lũ và hạ mực nước đón lũ đối với một số lưu vực sông với mục tiêu đảm bảo dung tích cố định để giảm lũ cho hạ du trong suốt thời gian mùa lũ. Tuy nhiên một số thời điểm còn chưa linh hoạt, chưa rõ trường hợp cơ quan có thẩm quyền quyết định hạ thêm mực nước hồ để gia tăng dung tích đón lũ cho hạ du.

Chất lượng dự báo lưu lượng về hồ (trách nhiệm của chủ hồ) còn chưa cao, dẫn đến lúng túng trong đề xuất phương án điều tiết, cắt giảm lũ cho hạ du. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây khó khăn trong việc quyết định vận hành, đặc biệt là vận hành hạ mực nước đón lũ và cắt, giảm lũ.

Để kịp thời xử lý các tình huống trong điều kiện mưa lũ bất thường, khẩn cấp, vượt thiết kế cũng như vượt quá khả năng xả của công trình như đã xảy ra trong thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định linh hoạt việc tiếp tục hạ mực nước các hồ thấp hơn mực nước đón lũ đã quy định trong các quy trình vận hành liên hồ chứa mà không phụ thuộc vào tín hiệu vận hành trong trường hợp cần thiết để nâng cao dung tích cắt, giảm lũ cho hạ du khi dự báo xuất hiện hoặc xảy ra mưa, lũ lớn, lũ kép, bất thường.

Đồng thời bổ sung thẩm quyền của chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trong việc quyết định sử dụng dung tích từ mực nước dâng bình thường đến mực nước lũ thiết kế hoặc lũ kiểm tra tùy công trình trong trường hợp khẩn cấp, bất thường trên cơ sở đảm bảo an toàn công trình và hạ du.

Bộ cũng đề xuất bổ sung trách nhiệm của Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trong chỉ đạo các cơ quan chức năng phối hợp với UBND các xã, các chủ hồ chứa rà soát, xây dựng quy chế phối hợp triển khai cụ thể các biện pháp ứng phó với các tình huống lũ, lụt trên địa bàn.

Bổ sung trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc quyết định vận hành các hồ và chỉ đạo các địa phương triển khai các biện pháp ứng phó với các tình huống mưa, lũ trên địa bàn khi được Thủ tướng giao để hỗ trợ địa phương vận hành khi mưa lũ vượt quá khả năng ứng phó.

Bổ sung trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Công Thương chỉ đạo các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc vận hành các hồ chứa thủy điện, đặc biệt trong công tác đảm bảo an toàn công trình, an toàn cho nhân dân ở hạ du hồ chứa trong thời gian xảy ra mưa, lũ trên lưu vực.

Bổ sung quy định trách nhiệm của chủ hồ chứa gồm theo dõi tình hình khí tượng, thủy văn. Thực hiện chế độ quan trắc, dự báo, cung cấp thông tin, số liệu và chế độ báo cáo đến các cơ quan, đơn vị, địa phương theo quy định của quy trình này và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan khi có yêu cầu.

Đồng thời chủ động tính toán, xây dựng các phương án vận hành, điều tiết nước đảm bảo an toàn công trình, cắt, giảm lũ hạ du và đề xuất phương án vận hành hồ chứa tới cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định để xem xét, quyết định.

Khuyến khích thuê tổ chức, cá nhân đủ điều kiện, năng lực cung cấp dịch vụ quan trắc, dự báo và hỗ trợ vận hành hồ chứa để nâng cao chất lượng dự báo, vận hành hồ.

Liên quan tới nội dung ứng phó biến đổi khí hậu và quá tải hồ chứa, ngày 1/12, tại kỳ họp thứ Mười của Quốc, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, tình trạng mưa lớn kéo dài trong năm 2025, vượt xa khả năng chịu tải của hạ tầng, trong đó có các hồ chứa. Dù các đơn vị vận hành đúng quy trình, vẫn có nơi bị quá tải.

Ngoài yếu tố thời tiết cực đoan, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho rằng cần rà soát lại quy trình vận hành liên hồ, tăng cường phối hợp giữa các hồ trong vùng và xem xét cơ chế đặc thù đối với những hồ có vai trò quan trọng để giảm thiểu thiệt hại thiên tai.

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản gửi Bộ Công Thương về việc góp ý dự thảo Quy trình vận hành hồ chứa thủy điện Sơn La. Theo đó, đề nghị rà soát toàn diện để phù hợp với bối cảnh mưa lũ cực đoan và các quy định pháp luật hiện hành.

×