Chỉ là thứ rau "nhà quê thôn dã" mọc ở một làng cổ Bắc Ninh, sao vua chúa lại cứ thích ăn?

Trước đây, làng cổ Ngang Nội là vùng đồng trũng, sản xuất nông nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên.

Từ xa xưa, người dân làng Ngang Nội đã biết khai thác tiềm năng ở một địa bàn vừa có đồng cao, vừa có đồng trũng. Ngoài trồng lúa nước, người dân nơi đây đã trồng rau muống ở mảnh đất này và cho thu nhập khá.

Rau muống Ngang Nội có hai loại. Một loại trồng cạn vào mùa xuân, mùa hè. Hợp thời tiết và thổ nhưỡng, rau muốn lên xanh tốt, nhất là sau những trận mưa rào đầu mùa hạ.

Loại rau này được sử dụng trong bữa ăn hàng ngày và vẫn được trồng cho đến ngày nay.

Loại rau muống thứ hai là thả thành bè trên mặt nước ao, hồ, mương máng, nơi có nguồn nước tĩnh.

Loại rau muống này ngọn có mầu hồng phớt, ăn giòn, ngon. Đây là loại rau muống tiến vua.

Tương truyền rằng, xưa có cô con gái thuộc Hiên Đường (bao gồm Ngang Nội, Hiên Vân, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh ngày nay) chuyên đi bắt cua.

Một hôm cô gái bắt được đầy giỏ cua trở về làng thì trời đã trưa. Bấy giờ người đi làm đồng đã về hết, lại thấy cạnh đường có ruộng rau muống non xanh, liền hái một nắm mang về nấu lẫn với cua thì ăn thấy rất ngon.

Khi trưởng thành, cô gái xinh đẹp ấy được tuyển vào cung và được phong làm hoàng hậu.

Một hôm vua hỏi hoàng hậu: “Trẫm ăn gì cũng không thấy ngon miệng, chẳng hay nàng có món gì cho trẫm ăn ngon được không?” Nhớ tới chuyện xưa, Hoàng hậu đáp: “Muôn tâu bệ hạ, khi thiếp còn nhỏ được ăn một bữa rau muống làng Ngang Nội ngon lắm, mong là bệ hạ được vui lòng.”

Ruộng rau muống tiến vua tươi xanh của làng Ngang Nội, xã Hiên Vân, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Rau muống tiến vua ở làng cổ này là loại rau muống thả bè, ăn ngọt, giòn...

Rồi Hoàng hậu sai người về quê lấy rau muống đến tiến vua. Vua ăn xong khen rằng: “Quả là ngon! Ngon hơn cả các thứ sơn hào hải vị của trẫm.”

Nói rồi, vua ra lệnh làng cổ Hiên Đường ở Kinh Bắc thường xuyên đem rau muống đến tiến. Từ đấy, rau muống Ngang Nội trở nên nổi tiếng và được gọi là “Rau muống tiến vua”.

Rau muống tiến vua được nhân dân Ngang Nội trồng hết sức độc đáo và cầu kỳ. Cách thứ nhất là nuôi ngọn muống trong vỏ ốc, dân ở đây lấy vỏ con ốc nhồi đập chôn, rồi úp vỏ ốc vào ngọn rau muống, buộc ngọn muống phải mọc cuộn bên trong con ốc.

Cách thứ hai là nuôi ngọn muống bằng ống tre, đưa ngọn muống vào một ống tre non, ngọn muống bươn qua ống mới ra một đốt và có một lá, lúc này người ta bấm ngọn, thân muống bị cộc, phát triển chiều ngang to chật ống tre non đó.

Đĩa muống luộc tiến vua có cả muống tròn không lá, muống dài không đốt bày rất đẹp mắt, luộc chín tới chấm với tương ngọt nhà chùa, ăn thật tuyệt vời.

Rau muống tiến vua ở xã Hiên Đường nổi tiếng cả làng quê, chiếm độc tôn ở các chợ Bịu, chợ Lim, chợ Sơn… Các cô gái Hiên Đường xinh xắn, đi bán rau muống hay bị trêu chọc, buộc phải ăn miếng, trả miếng.

Có lần, một viên quan to trong triều đi kinh lý, gặp bọn các cô bán rau, hỏi: “Có phải các cô là gái Hiên Đường?”

Các cô chỉ gánh rau: “Quan lớn trông đây thì biết.” Quan bảo: “Thế thì các cô là gái Hiên… Ngang. Đường lẽ ra phải ngọt, nhưng các cô lại cứ ngang cành bứa như thế, nên tên làng từ Hiên Đường mà ra Hiên Ngang”.

Từ đặc điểm như vậy nên Ngang Nội là làng cổ dần dần hình thành tính cách của một làng cười. Những câu chuyện cười ở đây biểu hiện nói khoa trương (nói khoác), nói châm biếm (nói tức), nói nước đôi (nói ngang). Nhân dân ở đây rất vui tính, nói chuyện có duyên, ai cũng muốn nghe.

Ngang Nội là một trong 44 làng Quan họ gốc của tỉnh Bắc Ninh. Cũng như các làng khác trong tỉnh, Ngang Nội mở hội xuân vào ngày 25 tháng Giêng âm lịch hàng năm.

Quan họ là một nội dung quan trọng của hội làng. Hội làng là dịp để nhân dân và khách thập phương thưởng thức những làn điệu quan họ đằm thắm nghĩa tình.

Quan họ Ngang Nội kết bạn với các bạn quan họ làng Đặng Xá, Vân Khám, Hoài Bão, Ném Sơn. Các bạn Quan họ đều được mời về hát ở hội làng. Dù là hát với bạn quan họ nào nhưng những tiếng hát của các liền chị quan họ Ngang Nội vẫn trội hẳn lên, làm cho quan họ bạn rất nể trọng.

Điều đó cũng dễ hiểu bởi vì Quan họ Ngang Nội có tiếng cả vùng Kinh Bắc. Các nghệ nhân Quan họ thường truyền cho nhau về phong cách lịch lãm, rất mực thước, liền anh Quan họ làng Khúc Toại nổi tiếng khắp vùng, khiến cho bao liền anh, liền chị nhiều nơi kính nể, chỉ có liền chị Quan họ Hiên Ngang mới có thể đọ sức, thi tài “Trai Khúc Toại, gái Hiên Ngang”.

Đầu Xuân về trảy hội làng rau muống tiến vua thật thú vị. Hội làng phong phú, có những nét riêng độc dáo, hấp dẫn, con người hào hoa, mến khách và tươi vui bởi kết hợp hài hòa giữa văn hóa Quan họ với văn hóa một làng cười.

Thưởng thức “danh tửu” làng Ngang, vãn cảnh những danh lam cổ tự, xem hát Quan họ… ở hội làng Ngang Nội là một điều kỳ thú của con người Bắc Ninh.

×