Chính phủ đề xuất tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia, vốn ngân sách trung ương 100.000 tỷ đồng

Chiều 3/12, Quốc hội đã nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, tính đến hết tháng 10 năm 2025, việc thực hiện các mục tiêu của ba chương trình giai đoạn 2021 - 2025 cơ bản đạt yêu cầu, tuy nhiên vẫn còn một số chỉ tiêu chưa hoàn thành.

Về tài chính, số vốn ngân sách trung ương đã phân bổ đạt hơn 90% dự toán, nhưng tỷ lệ giải ngân mới dừng ở mức gần 68% và ước tính đến đầu năm 2026 sẽ đạt cao nhất 75% kế hoạch. Bộ trưởng thẳng thắn nhìn nhận các hạn chế như hệ thống cơ chế chính sách chậm ban hành, đối tượng đầu tư chưa sát thực tiễn và sự chồng chéo về nội dung, đối tượng giữa các chương trình khiến nguồn lực bị phân tán, gây khó khăn trong quá trình triển khai.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Chính phủ trình Quốc hội chủ trương tích hợp ba chương trình thành một chương trình chung cho giai đoạn 10 năm tới, chia làm hai giai đoạn từ 2026 đến 2030 và 2031 đến 2035.

Việc tích hợp này không làm giảm đi các chính sách ưu việt mà nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, giúp tập trung ưu tiên nguồn lực tốt hơn cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Chương trình dự kiến do Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm chủ chương trình, được thiết kế thành hai hợp phần. Hợp phần thứ nhất bao gồm các nội dung chung thực hiện trên phạm vi toàn quốc, trong khi hợp phần thứ hai tập trung vào các chính sách đặc thù phát triển kinh tế - xã hội dành riêng cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về nguồn lực thực hiện, trong giai đoạn 1 từ năm 2026 đến 2030, vốn ngân sách trung ương dự kiến bố trí trực tiếp là 100.000 tỷ đồng, bên cạnh khoảng 360.000 tỷ đồng vốn lồng ghép từ các chương trình, dự án khác.

Chính phủ cũng nhấn mạnh nguyên tắc phân cấp, phân quyền triệt để theo tinh thần địa phương quyết, địa phương làm và chịu trách nhiệm, còn Trung ương giữ vai trò quản lý tổng thể, ban hành cơ chế và giám sát, kiểm tra.

Đồng thời, để tháo gỡ khó khăn trước mắt, Chính phủ kiến nghị Quốc hội cho phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân vốn của ba chương trình hiện tại đến hết năm 2026.

Thẩm tra tờ trình của Chính phủ, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn khẳng định sự thống nhất cao với sự cần thiết hợp nhất ba chương trình.

Cơ quan thẩm tra đánh giá việc này sẽ góp phần giảm chồng chéo về chính sách và địa bàn, nâng cao hiệu quả đầu tư, tập trung nguồn lực cho những vùng khó khăn nhất.

Tuy nhiên, Hội đồng Dân tộc đề nghị Chính phủ cần đánh giá kỹ lưỡng tác động của chương trình hợp nhất, rà soát các mục tiêu cụ thể để đảm bảo tính khả thi và tránh trùng lặp với các nhiệm vụ thường xuyên. Các chỉ tiêu đưa ra cần thể hiện rõ sự ưu tiên cho vùng lõi nghèo nhằm rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Liên quan đến cơ chế thực hiện, cơ quan thẩm tra cho rằng Trung ương chỉ nên quy định khung và giao chỉ tiêu, còn các hoạt động cụ thể nên giao cho địa phương chủ động lựa chọn để phù hợp với thực tiễn.

Nguồn vốn cần được đầu tư trọng tâm, trọng điểm vào hạ tầng dân sinh, phát triển sản xuất, chuyển đổi số và giải quyết các vấn đề bức xúc, thiết yếu của vùng dân tộc thiểu số.

Hội đồng Dân tộc cũng đề nghị Chính phủ tính toán lại cơ cấu tỷ lệ vốn đối ứng để giảm áp lực cho các địa phương khó khăn, đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan chủ trì hợp phần.

Về kiến nghị của Chính phủ, cơ quan thẩm tra ủng hộ việc cho phép kéo dài thời gian giải ngân vốn giai đoạn hiện tại sang năm 2026 và đề nghị Quốc hội đưa nội dung này vào Nghị quyết của kỳ họp.

×