Chuyện ở làng người Giẻ Triêng tại Đà Nẵng, cứ 19h tối, nghe tiếng kẻng là bật đèn điện, sau vài tiếng lại tắt điện

Trên cung đường Hồ Chí Minh uốn lượn giữa đại ngàn Trường Sơn, có một nơi mà tiếng kẻng mỗi tối không chỉ gọi trẻ em vào bàn học, mà còn đánh thức cả một khát vọng: làm du lịch cộng đồng từ chính văn hóa và đất rừng của mình. Đó là Lao Đu thuộc xã Khâm Đức (TP Đà Nẵng) ngôi làng của người Giẻ Triêng đang từng ngày chuyển mình.

Trên cung đường Hồ Chí Minh uốn lượn giữa đại ngàn Trường Sơn, có một nơi mà tiếng kẻng mỗi tối không chỉ gọi trẻ em vào bàn học, mà còn đánh thức cả một khát vọng: làm du lịch cộng đồng từ chính văn hóa và đất rừng của mình. Đó là Lao Đu thuộc xã Khâm Đức (TP Đà Nẵng) ngôi làng của người Giẻ Triêng đang từng ngày chuyển mình.

Từ “cõng chuyến” đến làm du lịch: Hành trình đổi đời

Để đến được thôn Lao Đu, xuất phát từ trung tâm TP Đà Nẵng ngược theo đường Hồ Chí Minh cũng gần nửa ngày đường. Băng qua bao cánh rừng để thấy Lao Đu từng là nơi của những đôi vai gùi hàng xuyên rừng, phục vụ các bãi vàng xa xôi đủ thành phần 'lục lâm thảo khấu' nay đổi thay từng ngày.

Người dân tỉnh Quảng Nam cũ khi nhắc đến khu vực này ai cũng biết, nơi đây đồng bào sống nhọc nhằn, bám rừng, bám núi, đổi sức lấy miếng ăn. Nhưng khi khai thác vàng bị cấm vì rất nhiều hệ lụy, họ đứng trước ngã rẽ, bỏ đi hay ở lại và làm lại từ đầu. Và rồi họ đã chọn ở lại. Từng thửa ruộng, từng vườn cam, vườn chuối mọc lên giữa đại ngàn.

Và nay trước mắt chúng tôi, những mái nhà tôn đỏ tươi, những con đường bê tông sạch sẽ, những khung dệt thổ cẩm bên hiên nhà, tất cả tạo nên một diện mạo mới cho Lao Đu, một điểm đến du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc vùng cao giữa đại ngàn Trường Sơn.

Trong căn nhà khang trang giữa thôn, trưởng thôn A Thể tiếp khách bằng nụ cười hiền hậu và cái bắt tay ấm áp. Anh không chỉ là người vận động bà con làm du lịch, mà còn là chủ quán bún, tiệm nước, người kết nối cộng đồng.

“Ngày trước cực lắm, giờ bà con góp sức, góp của, có chính quyền hỗ trợ, làng mình bắt đầu làm du lịch. Khách chưa nhiều, nhưng ai cũng tin đây là hướng đi mới,” A Thể chia sẻ, ánh mắt ánh lên niềm tin.

“Mình có núi, có rừng, có văn hóa cồng chiêng, có thổ cẩm. Khách đến rồi sẽ quay lại, nếu mình giữ được cái gốc của người Giẻ Triêng, bản làng không chỉ đổi mới mà sự sung túc cũng ở không xa.”, trưởng thôn A Thể tự tin.

Để phát triển du lịch cộng đồng, trưởng thôn A Thể cùng các già làng đã vận động bà con chung tay gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Những lễ hội truyền thống như mừng lúa mới, nghề dệt thổ cẩm vốn từng mai một nay được phục dựng và duy trì đều đặn. Trong mỗi nếp nhà ở Lao Đu, cồng chiêng và khung dệt luôn sẵn sàng, như một phần không thể thiếu để đón khách phương xa đến trải nghiệm đời sống vùng cao.

“Khi bắt đầu xây dựng mô hình này, chúng tôi rất trăn trở vì địa hình cách trở, giao thông khó khăn,” A Thể chia sẻ. “Nhưng thật may mắn, chính quyền đã đồng hành, hỗ trợ tổ chức lễ hội cho bà con. Nhờ đó, du khách bắt đầu tìm đến, và văn hóa của người Giẻ Triêng có cơ hội lan tỏa.”

A Thể cho biết, nhờ chọn hướng đi mới, đến nay, trong hơn 150 hộ dân, chỉ còn 6 hộ nghèo, 10 hộ cận nghèo, một sự thay đổi lớn với vùng cao vốn quen nghèo khó.

“Mình có núi, có rừng, có văn hóa cồng chiêng, có thổ cẩm. Khách đến rồi sẽ quay lại, nếu mình giữ được cái gốc của người Giẻ Triêng, bản làng không chỉ đổi mới mà sự sung túc cũng ở không xa.”, A Thể tự tin.

Già Ba: Luật làng và tiếng kẻng

Nhắc đến Lao Đu hôm nay, ai cũng nhắc tên già làng A Song Ba. Ở tuổi 76, mái tóc bạc trắng, nhưng giọng nói vẫn rắn rỏi, ánh mắt vẫn sáng như lửa rừng. Ông từng tham gia cách mạng, mang trên mình nhiều vết thương, nhưng vẫn là điểm tựa tinh thần cho cả làng.

Câu chuyện đời già Ba cũng gắn với những lần di cư gian nan. Năm 1988, dịch bệnh hoành hành, dân Giẻ Triêng phải rời Kon Tum về Phước Sơn (Quảng Nam cũ). Rồi đến năm 1993, họ tiếp tục tụ về Lao Đu sinh sống. Khi ấy, chính già Ba – Bí thư chi bộ, trưởng thôn, đã vận động bà con định canh định cư, không phá rừng, thay vào đó khai hoang ruộng nước, trồng lúa, trồng cây lâu năm.

Ông còn đi đầu hiến đất mở đường, xây trường, dựng nhà văn hóa. Riêng gia đình ông đã hiến 2.000m2 đất để xây trường học cho trẻ em.

“Mình gương mẫu đi trước, bà con mới tin và nghe theo. Cái khó nào cũng vượt qua nếu có đồng lòng,” ông nói, bàn tay gân guốc gõ nhịp xuống mặt bàn như nhấn mạnh từng lời.

Để ý trong căn nhà nhỏ của Già Ba, ở góc hiên, treo sẵn một chiếc kẻng bằng sắt cũ. Khi được hỏi, mới biết đó không chỉ là vật báo hiệu, mà là “luật làng” của người Lao Đu suốt gần 20 năm nay.

“Đúng 19h, tiếng kẻng của già Ba vang lên. Trẻ con lập tức ngồi vào bàn học, người lớn quán xuyến con em. Đến giờ đi ngủ, tiếng kẻng lại vang, cả làng tắt đèn nghỉ ngơi,” A Thể giải thích.

Không ít đứa trẻ của làng, nhờ tiếng kẻng ấy, đã học hành thành đạt, có người đi xa lập nghiệp, có người trở thành cán bộ xã. “Tiếng kẻng của già Ba không chỉ nhắc giờ học, mà còn nhắc dân làng sống nề nếp, giữ kỷ luật,” một người dân trong thôn chia sẻ.

Sáp nhập, niềm tin đưa Lao Đu thành điểm dừng chân mới giữa đại ngàn Trường Sơn

Lao Đu còn có luật cấm ăn nhậu bê tha. Ai muốn tổ chức tiệc phải xin phép Già làng, trưởng thôn. Khi được phép rồi cũng tổ chức ăn uống chừng mực, không hát hò quá khuya. Ai vi phạm sẽ bị phạt lao động công ích. Nhờ đó, làng giữ được sự yên bình, người dân lo tính kế làm ăn và khách du lịch đến đây cũng thấy an tâm.

Nói về sinh kế làm ăn, ở Lao Đu bây giờ đã bắt đầu hình thành mô hình trồng cam Vinh, một loại quả hy vọng giúp người dân Lao Đu đổi đời.

Dẫn chúng tôi đi thăm vườn cam Vinh trong một buổi chiều nắng vàng, A Thể không dấu được ánh mắt vui mừng khi những vườn cam lúc lỉu, xanh óng, tỏa hương ngọt lịm giữa đại ngàn.

“Dân Lao Đu giờ trồng trọt, chăn nuôi, làm du lịch, không thua gì miền xuôi,” A Thể phấn khởi.

Người dân nơi đây kỳ vọng, khi vùng cao được sáp nhập về Đà Nẵng, nông sản sẽ có đầu ra ổn định, các tua tuyến du lịch được mở rộng. Khi ấy, Lao Đu sẽ không chỉ là một cái tên trên bản đồ, mà là điểm dừng chân không thể thiếu trên hành trình khám phá Trường Sơn.

Từ một làng “cõng chuyến” lam lũ, Lao Đu nay trở thành làng kiểu mẫu: sạch đẹp, nề nếp, giàu bản sắc. Người dân không chỉ giữ gìn luật tục, mà còn biết biến văn hóa thành sản phẩm du lịch, biến đất rừng thành nguồn sống bền vững.

Và hơn hết, từ tiếng kẻng đều đặn mỗi tối đến những vườn cây xanh tốt, Lao Đu đang kể một câu chuyện mới: câu chuyện về du lịch cộng đồng dựa vào sức dân, dựa vào văn hóa – một tiếng kẻng gọi mùa du lịch giữa đại ngàn Trường Sơn.

×