Đại biểu Quốc hội chỉ ra những dạng lãng phí rất lớn nhưng chưa được nhận diện đầy đủ và xử lý tương xứng

Chiều 20/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025. Về công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, nhiều đại biểu Quốc hội tập trung làm rõ yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, hoàn thiện thể chế và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý nguồn lực quốc gia.

Lãng phí ở những công trình, dự án kéo dài nhiều năm

Đại biểu Ly Kiều Vân (đoàn Quảng Trị) cho rằng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là yêu cầu trong quản lý tài chính mà còn gắn trực tiếp với chất lượng quản trị quốc gia và hiệu quả phát triển.

Theo đại biểu, lãng phí hiện nay không chỉ là những biểu hiện riêng lẻ mà đã mang tính hệ thống, diễn ra trên diện rộng với tính chất ngày càng tinh vi và khó nhận diện.

Lãng phí xuất hiện ở hầu hết các khâu trong quá trình quản lý nhà nước, không chỉ là chi tiêu sai mục đích hay thất thoát hữu hình, mà còn thể hiện ở những công trình, dự án kéo dài nhiều năm không hoàn thành; những chính sách ban hành nhưng không đi vào cuộc sống; những nguồn lực bị ách tắc chỉ vì vướng thủ tục. Đây là những dạng lãng phí rất lớn nhưng lại chưa được nhận diện đầy đủ và xử lý tương xứng.

"Thậm chí trong nhiều trường hợp đã thấy rõ lãng phí nhưng lại chưa xác định rõ trách nhiệm cụ thể thuộc về ai. Trách nhiệm chỉ dừng lại ở mức độ rút kinh nghiệm chung chung, không làm rõ được ai chịu trách nhiệm chính, ai chịu trách nhiệm liên đới", đại biểu nêu.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cần quy định cụ thể theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thời điểm, rõ mức độ”, gắn trách nhiệm ngay từ khâu quyết định.

Đối với đầu tư công, đại biểu đề nghị tiếp tục đổi mới phương thức quản lý theo hướng lấy hiệu quả làm thước đo trung tâm, đồng thời tăng cường kỷ cương trong quyết định và triển khai dự án.

Đại biểu nêu thực tế cho thấy, vẫn còn tình trạng một số dự án trong quá trình triển khai phải điều chỉnh nhiều lần, kéo dài thời gian thực hiện, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn. Ở một số công trình hạ tầng, khâu chuẩn bị đầu tư chưa thật sự kỹ lưỡng, việc rà soát chưa sát thực tế nên phải điều chỉnh tổng mức đầu tư.

Bên cạnh đó, có dự án triển khai khi công tác giải phóng mặt bằng chưa hoàn tất, dẫn đến tiến độ bị kéo dài, làm tăng chi phí. Một số công trình sau khi hoàn thành, đưa vào khai thác nhưng hiệu quả chưa tương xứng với quy mô, công suất, làm giảm hiệu quả lan tỏa của nguồn lực đầu tư.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị cần tiếp tục siết chặt kỷ cương, kỷ luật trong đầu tư công, bảo đảm tuân thủ nghiêm nguyên tắc “3 không”: "không đủ điều kiện thì không khởi công; không hiệu quả thì kiên quyết dừng; không xác định rõ trách nhiệm thì không phê duyệt". Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả đầu tư, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực nhà nước.

Nhấn mạnh ở góc độ tổng thể, đại biểu cho rằng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là yêu cầu trong quản lý tài chính, tài sản mà còn là yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị quốc gia. Nếu không kiểm soát tốt lãng phí, hiệu quả phát triển sẽ bị hạn chế dù nguồn lực được huy động lớn.

"Vì vậy, cần chuyển mạnh từ nhận thức sang hành động, từ nhấn mạnh chủ trương sang thiết lập kỷ cương thực thi, từ phản ánh hiện tượng sang xử lý tận gốc nguyên nhân, qua đó đưa công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí thực sự đi vào thực chất, trở thành động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững", đại biểu chia sẻ.

"Không phải cứ chi ít đi là tiết kiệm"

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy trong quản lý ngân sách, đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) cho rằng, tiết kiệm là nguyên tắc xuyên suốt, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế.

Theo đại biểu, vấn đề cốt lõi không chỉ là tăng thu hay giảm chi, mà là bảo đảm hiệu quả cao nhất trong sử dụng ngân sách. Việc tăng thu, thậm chí vượt dự toán trong thời gian qua là tín hiệu tích cực, góp phần tạo thêm nguồn lực cho phát triển.

Cùng với đó, việc điều hành chính sách tài khóa linh hoạt, nhất là các quyết sách miễn, giảm thuế, phí, đã hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn, góp phần ổn định kinh tế. Từ thực tiễn này, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu “tăng thu hợp lý, đúng lĩnh vực, đúng đối tượng”, qua đó vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Đại biểu cũng đánh giá cao các đề xuất hoàn thiện chính sách thuế nhằm hỗ trợ khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, coi đây là giải pháp quan trọng để hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng và an sinh xã hội.

Ở chiều chi ngân sách, đại biểu cho rằng trọng tâm của tiết kiệm là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nhất là trong đầu tư công. Việc phân bổ nguồn lực cần có trọng tâm, tránh dàn trải, bảo đảm phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội.

“Không phải cứ chi ít đi là tiết kiệm, mà chi đúng, chi hiệu quả mới là tiết kiệm”, đại biểu nhấn mạnh.

Theo đó, đại biểu cho rằng, cần tiếp tục nâng cao chất lượng đầu tư từ khâu lựa chọn dự án, chuẩn bị đầu tư đến tổ chức thực hiện và vận hành khai thác. Nguyên tắc đặt ra là đầu tư phải hiệu quả, nhất là đối với vốn vay thì hiệu quả phải cao hơn chi phí vay, đồng thời đẩy nhanh tiến độ để sớm đưa công trình vào sử dụng.

×