ĐBQH lo ngại thiếu "nhạc trưởng" dễ xảy ra tình trạng "cha chung không ai khóc" khi gộp 3 chương trình mục tiêu quốc gia

Chiều 3/12, thảo luận tại tổ về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 – 2035.

Thiếu "nhạc trưởng" khi tích hợp 3 chương trình

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP.Hà Nội) nhận định việc hợp nhất ba chương trình lớn thành một thể thống nhất cho cả giai đoạn 10 năm là chủ trương đúng đắn. Tuy nhiên, ông bày tỏ sự băn khoăn sâu sắc về cơ cấu nguồn vốn, coi đây là vấn đề lớn nhất ảnh hưởng đến tính khả thi của chương trình.

Theo dự thảo, tổng vốn ngân sách trung ương là 100.000 tỷ đồng, trong khi địa phương phải đối ứng tới 400.000 tỷ đồng, tương ứng tỷ lệ 1/4.

Đại biểu Hà cho rằng yêu cầu này là khó khả thi và thiếu thực tế, bởi địa bàn trọng tâm là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và các xã nghèo, nơi thu ngân sách thấp và vẫn phải sống dựa vào bổ sung cân đối từ trung ương. Nếu giữ nguyên tỷ lệ địa phương gánh 80% vốn, chương trình có nguy cơ "vỡ trận" ngay từ khâu bố trí nguồn lực. Do đó, đại biểu kiến nghị cần điều chỉnh tăng tỷ trọng ngân sách trung ương và quy định rõ tỷ lệ đối ứng ưu đãi cho các tỉnh khó khăn.

Một vấn đề khác khiến đại biểu băn khoăn đó là sự thiếu "nhạc trưởng" trong cơ chế quản lý điều hành khi tích hợp 3 chương trình.

"Việc gộp 3 chương trình lớn thành một chương trình khổng lồ mà không rõ cơ quan chủ trì, chủ quản sẽ dẫn đến tình trạng "cha chung không ai khóc".

Hiện nay dự thảo chỉ nêu chung chung về việc thành lập Ban chỉ đạo chung và giao Chính phủ quy định bộ máy giúp việc, giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường quyết định đầu tư. Trước đây thì 3 chương trình do 3 cơ quan chủ trì riêng biệt, đó là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Ủy ban Dân tộc (trước sáp nhập - PV). Khi tích hợp lại thì nghị quyết của Quốc hội cần phải xác định rõ bộ, cơ quan nào là cơ quan thường trực, chủ trì, tổng thể chịu trách nhiệm trước Quốc hội.

Nếu chỉ giao chung cho Chính phủ hoặc một Ban chỉ đạo kiêm nhiệm mà không quy định về một đầu mối trách nhiệm giải trình, việc phối hợp xử lý giữa các dòng vốn và mục tiêu dễ bị chồng chéo, dẫm chân lên nhau như tình trạng đã từng xảy ra ở giai đoạn trước", ông Hà nêu lo ngại và kiến nghị cần giao trách nhiệm cụ thể cho một bộ chủ trì quản lý tổng hợp chương trình này, tùy theo trọng tâm để lựa chọn, các bộ khác là bộ thành phần.

Đề xuất giao Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì hợp phần hai

Đồng tình với quan điểm cần "rõ người, rõ việc", đại biểu Nguyễn Hải Trung - Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo tán thành cao việc chia chương trình thành hai hợp phần nhưng đề nghị phân định rõ trách nhiệm chủ trì ngay trong nghị quyết.

Cụ thể, đại biểu đề xuất giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì hợp phần thứ nhất về các nội dung chung. Riêng hợp phần thứ hai gồm các nội dung đặc thù của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đại biểu kiến nghị giao cho cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực dân tộc chủ trì.

Theo ông Trung, đề xuất này phù hợp với kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và chức năng, nhiệm vụ của ngành dân tộc - đơn vị am hiểu sâu sắc nhất về đặc thù, phong tục và địa bàn của đồng bào.

Việc giao đúng người, đúng việc không chỉ tận dụng được kinh nghiệm quản lý sẵn có từ giai đoạn trước mà còn góp phần đảm bảo ổn định an ninh, tôn giáo tại các vùng trọng điểm.

"Tôi nghĩ việc giao cho Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì hợp phần thứ hai là rất hợp lý. Để "rõ người, rõ việc, rõ thực hiện", trong Nghị quyết của Quốc hội cũng nên thể hiện rõ nội dung giao cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì hợp phần 1, Bộ Dân tộc Tôn giáo chủ trì hợp phần 2", ông Trung nêu quan điểm.

Cùng góp ý về nội dung này, đại biểu Lê Nhật Thành (đoàn TP.Hà Nội) chỉ ra nhiều tồn tại cần khắc phục trong việc triển khai 3 chương trình trong giai đoạn qua như sự chồng chéo, dàn trải trong mục tiêu và nội dung, khiến nguồn lực bị phân tán. Nhiều hạng mục như hỗ trợ hạ tầng, sinh kế hay nhà ở bị giao cho cả ba chương trình cùng thực hiện, gây lãng phí và khó khăn trong điều phối.

Bên cạnh đó, hệ thống văn bản hướng dẫn quá nhiều nhưng lại chậm ban hành, thiếu tính khả thi và thay đổi liên tục khiến địa phương lúng túng. Quy trình thẩm định rườm rà, thủ tục thanh quyết toán nặng về hành chính cũng là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ giải ngân thấp.

Từ những bất cập trên, đại biểu Lê Nhật Thành đề nghị trong giai đoạn tới, Chính phủ cần rà soát kỹ để loại bỏ những nhiệm vụ trùng lặp hoặc mang tính thường xuyên của các bộ ngành ra khỏi chương trình đầu tư.

Các nội dung cần có trọng tâm, ưu tiên hạ tầng dân sinh, sinh kế, khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Đặc biệt, chính sách đặc thù cho vùng dân tộc thiểu số cần tập trung vào phát triển nguồn nhân lực, đào tạo nghề và giải quyết các vấn đề bức xúc về đất ở, đất sản xuất.

Về phân bổ vốn, đại biểu Thành nhấn mạnh ngân sách trung ương phải giữ vai trò quyết định và cần được bố trí ít nhất bằng mức của giai đoạn 2021-2025 cho hợp phần đặc thù, đồng thời ưu tiên phân bổ dựa trên nhu cầu thực tế và khả năng giải ngân của từng địa phương để đảm bảo hiệu quả cao nhất.

×