Đề nghị Chánh án TANDTC xây dựng tiêu chí tuyển chọn thẩm phán người nước ngoài để Chủ tịch nước bổ nhiệm

Chiều 5/12, Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại hội trường về dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế.

Tham gia thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) bày tỏ sự đồng thuận với việc giao Chánh án Tòa án nhân dân tối cao bổ nhiệm Chánh án Tòa án chuyên biệt để đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống. Tuy nhiên, đối với chức danh thẩm phán, ông Hòa cho rằng vẫn nên giữ quy định do Chủ tịch nước bổ nhiệm để phù hợp với Hiến pháp và Luật Tổ chức Tòa án hiện hành.

Một vấn đề còn nhiều ý kiến, đó là có nên hay không nên có thẩm phán là người nước ngoài. Ông Hoà cho rằng cần thiết có thẩm phán là người nước ngoài.

Theo ông, dù thẩm phán Việt Nam có năng lực chuyên môn tốt nhưng khả năng sử dụng tiếng Anh pháp lý trong môi trường tranh chấp quốc tế còn hạn chế. Sự tham gia của thẩm phán nước ngoài không chỉ giải quyết vấn đề ngôn ngữ mà còn tăng uy tín và niềm tin cho các bên tranh chấp.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp) dẫn chứng số liệu thực tế từ các trung tâm tài chính lớn như Dubai hay Singapore, nơi tỷ lệ thẩm phán nước ngoài chiếm đa số, chủ yếu đến từ các quốc gia theo hệ thống thông luật (Common Law) như Anh, Úc, Canada.

Bà Thủy nhấn mạnh, các nhà đầu tư quốc tế thường ưu tiên lựa chọn luật của Anh hoặc Mỹ để giải quyết tranh chấp, do đó việc có những thẩm phán am hiểu hệ thống pháp luật này là yếu tố then chốt để Tòa án chuyên biệt trở thành địa chỉ tin cậy thay vì phải mang vụ kiện ra nước ngoài.

Ở góc nhìn khác, đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh (Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam) lại bày tỏ sự băn khoăn về các tiêu chí định tính trong việc tuyển chọn thẩm phán nước ngoài.

Ông dẫn dự thảo quy định: "Thẩm phán nước ngoài, luật sư, chuyên gia có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức chuyên môn phù hợp, có ít nhất 10 năm kinh nghiệm tham gia xét xử, giải quyết vụ việc liên quan đến hoạt động đầu tư kinh doanh, có trình độ tiếng Anh để giải quyết vụ việc tại tòa án chuyên biệt không quá 75 tuổi, có sức khỏe đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ được giao".

"Vậy lấy gì và căn cứ nào để xác định một người nước ngoài là người có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức chuyên môn phù hợp khi họ không sống, làm việc tại Việt Nam?" ông Thịnh đặt câu hỏi và đề nghị làm rõ hơn vấn đề này.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam cũng lo ngại về mô hình xét xử sơ thẩm chỉ với một thẩm phán và không có Hội thẩm nhân dân tham gia.

Đối chiếu với Hiến pháp, ông Thịnh cho rằng việc xét xử tập thể và có Hội thẩm nhân dân là nguyên tắc hiến định. Việc giao phán quyết cho một cá nhân duy nhất ngay trong giai đoạn đầu thành lập có thể chưa tạo đủ niềm tin cho xã hội và nhà đầu tư.

Ông đề xuất trong 5-10 năm đầu nên duy trì hội đồng xét xử gồm 3 thẩm phán, sau khi ổn định mới xem xét chuyển sang mô hình 1 thẩm phán.

Phản biện lại quan điểm này, đại biểu Nguyễn Thị Thủy cho rằng quy định xét xử sơ thẩm với 1 thẩm phán, 3 thẩm phán cho trường hợp phức tạp là phù hợp với thông lệ quốc tế và mang tính vượt trội về mặt chi phí, thời gian. Bà Thủy dẫn chứng mô hình tố tụng tại Anh cũng áp dụng cơ chế tương tự.

Giải trình trước Quốc hội, Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Nguyễn Văn Quảng khẳng định việc xây dựng Tòa án chuyên biệt là một yêu cầu cấp thiết và đầy thách thức để thu hút nhà đầu tư vào Trung tâm tài chính quốc tế.

Ông nhấn mạnh, muốn cạnh tranh được với các trung tâm tài chính như Singapore hay Dubai, Việt Nam buộc phải chấp nhận những cơ chế vượt trội và tiệm cận với hệ thống thông luật.

Về lo ngại liên quan đến thành phần hội đồng xét xử và sự vắng mặt của Viện kiểm sát, Chánh án Nguyễn Văn Quảng giải thích rằng trong hệ thống thông luật, vai trò độc lập của thẩm phán được đề cao tối đa và không có sự can thiệp của Viện kiểm sát trong các tranh chấp dân sự - thương mại này. Việc áp dụng mô hình 1 hay 3 thẩm phán sẽ do Chánh án Tòa án chuyên biệt phân công dựa trên tính chất vụ việc.

Về việc xác định tiêu chí thẩm phán là người nước ngoài, người đứng đầu ngành Tòa án đề nghị Quốc hội cho phép Chánh án chịu trách nhiệm xây dựng bộ tiêu chí để lựa chọn, trình Chủ tịch nước bổ nhiệm. Ngoài ra, ông Quảng khẳng định sẽ tiếp thu các ý kiến khác và phối hợp với cơ quan thẩm tra để xem xét trong quá trình chỉnh lý dự án Luật.

×