Một nơi gọi là đồi Chùa ở Bắc Giang nay là tỉnh Bắc Ninh, đào khảo cổ 200m2 trong làng, lấy lên hơn 1.300 di vật cổ xưa

Ngày 30/122024, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh) phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ địa điểm chùa Hoành Mô thuộc tổ dân phố Hoành Sơn, thị trấn Vôi (huyện Lạng Giang).

Ông Trương Quang Hải, Giám đốc Sở VHTTHL; TS Phạm Văn Triệu, Viện Khảo cổ học đồng chủ trì hội nghị. Cùng dự có đại diện Cục Di sản văn hóa, Viện Khảo cổ học, một số ban, ngành, đơn vị trong tỉnh và cán bộ, nhân dân địa phương.

Chùa Hoành Mô tọa lạc tại đồi Chùa; toàn bộ diện tích khu vực đồi Chùa hiện đã được giao cho các hộ dân tổ dân phố Hoành Sơn sử dụng xây dựng nhà ở, vườn cây.

Trong đợt điều tra, khảo sát năm 2022, Bảo tàng tỉnh Bắc Giang đã phát hiện tại địa điểm chùa Hoành Mô có một số di vật như ngói mũi sen, gạch trang trí hoa chanh, đồ sành… mang đậm phong cách nghệ thuật thời Trần (thế kỷ XIII - XIV); các di vật ngói, đao ngói, mảnh trang trí hình rồng, đồ gốm men thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII - XVIII), thời Nguyễn (thế kỷ XIX - XX).

Bước đầu đoàn khảo sát đánh giá đây là di tích có niên đại kéo dài từ thời nhà Trần đến thời nhà Nguyễn.

Các đồng chí chủ trì hội nghị.

Từ ngày 15/11 đến 30/12/2024, Viện Khảo cổ học và Bảo tàng tỉnh Bắc Giang tổ chức đợt khai quật khảo cổ địa điểm chùa Hoành Mô.

Hố khai quật khảo cổ có diện tích 200 m2 tại khu đất thuộc quyền sử dụng của gia đình ông Hoàng Văn Bổng, thu được 1.293 di vật bao gồm vật liệu kiến trúc gạch, ngói, đồ gốm men, đồ sành, tượng… có niên đại từ thời Trần đến thời nhà Nguyễn.

Toàn bộ di vật đều trong tình trạng vỡ nát, số ít còn nhận diện được đầy đủ hình dáng và kích thước.

Trong đó di vật thời nhà Trần gồm các loại hình gạch hoa chanh, gạch vuông, ngói mũi sen đơn, đồ gốm men, đồ sành.

Di vật thời nhà Lê sơ gồm các loại hình gốm men, đồ sành. Di vật thời Lê Trung Hưng có các loại hình ngói mũi sen, đao ngói, mảnh trang trí, đồ gốm men, đồ sành. Di vật thời nhà Nguyễn chiếm số lượng nhiều nhất là các loại hình gạch, ngói, đồ gốm men.

Đợt khai quật đã làm phát lộ những di tích, nhất là nền móng, sân nền các công trình kiến trúc thời nhà Trần, thời nhà Nguyễn.

Về mặt địa tầng đã xác định được 3 lớp văn hoá thời Trần, thời nhà Lê Trung Hưng, thời Nguyễn.

Các nhà khoa học phát biểu tại hội nghị.

Tuy vậy, do phạm vi khai quật nhỏ, toàn bộ diện tích đất khu vực đồi Chùa đã giao cho người dân sử dụng, các công trình hiện đại xây dựng sau này nằm đè nên hầu hết di tích kiến trúc chưa xuất lộ đầy đủ mặt bằng.

Qua tham quan thực địa và nghe báo cáo kết quả của đoàn khảo cổ học tại hội nghị, các nhà khoa học, cán bộ chức năng, nhà quản lý địa phương đã đóng góp nhiều ý kiến.

Trong đó khẳng định đợt khai quật đã cung cấp nhiều tư liệu khoa học có giá trị. Đặc biệt đã làm xuất lộ được dấu tích sân nền lát gạch vuông và gạch hoa chanh. Đây là lần đầu tiên trong các cuộc khai quật khảo cổ tại Bắc Giang phát hiện được sân nền lát gạch hoa chanh.

Về quy mô kiến trúc, đây là một công trình kiến trúc có quy mô khá lớn, cấu trúc tương đối rõ ràng và hiếm gặp trong hệ thống các kiến trúc cổ ở Việt Nam.

Hố khai quật khảo cổ chùa Hoành Mô, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang được đào sâu khoảng 1m, so với mặt bằng hiện tại, xuất hiện dấu tích sân, nền sạch vuông, gạch hoa chanh thời nhà Trần.

Qua đó càng khẳng định vùng đất Bắc Giang vào thời Trần là một trong những trung tâm hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử.

Đồng thời cho thấy, Bắc Giang là địa bàn trọng điểm về giá trị lịch sử - văn hóa - quân sự gắn liền với sự tồn vong quốc gia Đại Việt trong lịch sử.

Để phục vụ quy hoạch, bảo tồn và phát huy giá trị của di tích đã xuất lộ, các đại biểu dự hội nghị kiến nghị tỉnh Bắc Giang và các cấp ngành, đơn vị chức năng tiếp tục phối hợp khai quật mở rộng tiến tới khai quật tổng thể toàn bộ chùa Hoành Mô và nghiên cứu để làm rõ dấu tích kiến trúc, giá trị di tích để có biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Tiếp thu những ý kiến, các đồng chí chủ trì hội nghị đánh giá cao kết quả đợt khai quật khảo cổ bước đầu tại địa điểm chùa Hoành Mô.

Những mẩu gạch, ngói, đồ gốm men, sành khai quật được tại khu vực chùa Hoành Mô, đồi chùa, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh).

Các dấu tích kiến trúc, hiện vật cũng khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của mảnh đất Lạng Giang nói riêng và Bắc Giang nói chung.

Trong năm 2025, Sở tham mưu với Bộ VHTTDL và UBND tỉnh Bắc Giang tiếp tục tổ chức khai quật mở rộng tại địa điểm chùa Hoành Mô, đi sâu nghiên cứu những hiện vật đã tìm được để làm rõ, khẳng định giá trị của di tích.

Đồng thời mong muốn UBND huyện Lạng Giang sớm xây dựng phương án xác định hồ sơ hiện trạng đất đai, chuyển đổi quyền sử dụng đất để khoanh vùng bảo vệ, tiến tới bảo tồn, đề nghị xếp hạng di tích. Cán bộ, nhân dân địa phương nâng cao trách nhiệm chung tay gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị di sản.

Một số hình ảnh tại đợt khai quật khảo cổ:

Gạch trang trí nổi hoa chanh thời nhà Trần được phát hiện tại hố đào sâu khoảng 1 m so với mặt bằng hiện tại.

Các mảnh ngói, vật dụng sinh hoạt thời nhà Nguyễn được tìm thấy tại hố khai quật khảo cổ chùa Hoành Mô, đồi Chùa, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang nay là tỉnh Bắc Ninh.

Những mảnh ngói vỡ, gạch thông gió... thời nhà Trần và thời nhà Nguyễn khai quật được tại khu vực chùa Hoành Mô.

×