Diễn đàn Lắng nghe nông dân nói: Hội NDVN - Bộ Nông nghiệp và Môi trường nên thiết lập hệ thống theo dõi sau đối thoại

Trong 2 năm qua, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam chủ trì, giao báo Nông thôn ngày nay/Điện tử Dân Việt liên tục tổ chức các diễn đàn cùng tư lệnh ngành Nông nghiệp và Môi trường, ngành Công Thương lắng nghe nông dân nói. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của các diễn đàn này?

- Tôi cho rằng, việc Trung ương Hội Nông dân Việt Nam phối hợp với Bộ Công Thương và sắp tới là Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức các Diễn đàn Lắng nghe nông dân nói có ý nghĩa rất quan trọng.

Về mặt chính trị - xã hội, Diễn đàn khẳng định vị thế chủ thể của người nông dân trong phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân; là biểu hiện sinh động trong thực hành dân chủ trong quản trị nông nghiệp – nơi người dân được tham gia vào quá trình hoạch định và điều chỉnh chính sách.

Về quản trị và chính sách, Diễn đàn Lắng nghe nông dân nói góp phần rút ngắn khoảng cách giữa hoạch định và thực tiễn. Diễn đàn là kênh thông tin hai chiều: nông dân phản ánh thực tế từ cơ sở, còn bộ trưởng ngành tiếp thu, giải đáp, định hướng, điều chỉnh chính sách. Nếu nhìn từ góc độ quản trị công thì đây là một mô hình phản hồi chính sách “từ dưới lên” giúp các quyết sách bám sát đời sống sản xuất, tránh xa rời thực tiễn.

Về truyền thông và xã hội, Diễn đàn tạo cầu nối tin cậy giữa Nhà nước – Hội Nông dân – nông dân góp phần xây dựng niềm tin công dân đối với Nhà nước. Qua đó, nông dân cảm nhận rõ hơn tiếng nói của họ được lắng nghe, được tôn trọng và có sức ảnh hưởng đến chính sách. Qua lắng nghe, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận diện sớm các điểm nghẽn, bất cập trong thực thi chính sách: đất đai, tín dụng, chuyển đổi số, phát thải carbon, sinh kế nông dân...

Tại Diễn đàn đối thoại với Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần này, trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển đổi mạnh mẽ hướng đến sản xuất xanh, theo ông, các nông dân, hợp tác xã sẽ quan tâm đến những vấn đề gì?

- Theo tôi, sẽ có 4 nhóm vấn đề đang rất thời sự của ngành Nông nghiệp và Môi trường nhận được sự quan tâm các các nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp.

Thứ nhất, đó là nhóm vấn đề về cơ chế, chính sách tạo động lực cho sản xuất xanh như: Chi phí chuyển đổi và sinh kế nông dân; các mô hình liên kết – hợp tác xã – doanh nghiệp bao tiêu để chia sẻ chi phí xanh; cơ chế tài chính xanh và tín dụng carbon nông nghiệp; làm thế nào để nông dân, HTX được tiếp cận vốn ưu đãi cho canh tác hữu cơ, tiết kiệm nước, năng lượng tái tạo; chính sách thí điểm “trả tiền cho nông dân khi giảm phát thải”.

Thứ hai, Hiện nay, các hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA, CPTPP, UKVFTA… đều yêu cầu tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, lao động bền vững. Do vậy, tại Diễn đàn lần này, tôi nghĩ, “xanh là hộ chiếu để nông sản Việt Nam đi xa” sẽ là mệnh đề được nhắc đến nhiều nhất.

Thứ ba, nhóm vấn đề tài nguyên và môi trường: quản lý đất, nước, khí hậu cũng sẽ được quan tâm, như: Bảo vệ đất nông nghiệp và hệ sinh thái ven biển, trung du, đồng bằng; chống thoái hóa, xâm mặn, sa mạc hóa, ô nhiễm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; thích ứng biến đổi khí hậu vùng trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long, giảm phát thải từ lúa gạo; quản lý chất thải nông nghiệp và mô hình kinh tế tuần hoàn.

Thứ tư là nhóm vấn đề tạo năng lực và động lực cho người nông dân nhằm xây dựng “người nông dân xanh”; đào tạo, tập huấn về kỹ năng sản xuất xanh, tiêu chuẩn xanh, nông nghiệp số, thị trường carbon. Vai trò của Hội Nông dân Việt Nam, “cầu nối xanh” giữa nông dân – doanh nghiệp – Nhà nước, đồng thời đề xuất cơ chế để Hội tham gia giám sát, truyền thông và hỗ trợ chuyển đổi xanh.

Tăng cường đối thoại, lắng nghe người dân, doanh nghiệp là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền, ngành chức năng, nhất là trong điều kiện mô hình chính quyền 2 cấp, đây là lúc tiếng nói của dân gần với chính quyền nhất. Theo ông, để các cuộc đối thoại thực sự chất lượng, hiệu quả những việc cần làm là gì?

- Tôi cho rằng, đây là điều mà nông dân cần, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Nông dân Việt Nam cần và chỉ có giá trị khi chuyển hóa thành hành động, còn nếu dừng ở mức lắng nghe mà không thay đổi chính sách, thì niềm tin của nông dân sẽ không được củng cố.

Vì vậy, theo tôi cần có sự tổng hợp, phân loại và phản hồi chính thức các ý kiến của nông dân. Sau đối thoại, phải có tổ công tác chung của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng với Trung ương Hội Nông dân Việt Nam để hệ thống hóa tất cả các ý kiến, kiến nghị, phản ánh của nông dân, hợp tác xã.

Các ý kiến cần được phân loại rõ ràng: Vấn đề có thể xử lý ngay ở cấp bộ hoặc địa phương; Vấn đề cần sửa đổi cơ chế, chính sách, văn bản pháp luật; Vấn đề cần phối hợp liên ngành hoặc Trung ương - địa phương. Tối đa 30 ngày sau đối thoại, nên có văn bản phản hồi chính thức gửi cho Hội Nông dân các cấp và đăng công khai trên cổng thông tin của Bộ.

Cần thiết lập “Hệ thống theo dõi sau đối thoại”, xây dựng bảng cam kết và tiến độ xử lý từng nhóm vấn đề, do lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Nông dân trực tiếp theo dõi. Hội Nông dân các tỉnh là “đầu mối phản hồi từ cơ sở”, cập nhật thực tế hàng quý. Cơ chế này giúp đảm bảo “nói đi đôi với làm”.

Cần tích hợp kết quả đối thoại vào quá trình hoạch định chính sách. Những kiến nghị từ Diễn đàn Lắng nghe nông dân nói phải được chuyển hóa thành dữ liệu đầu vào cho quá trình sửa đổi các văn bản pháp luật quan trọng như: Luật Đất đai, Luật Hợp tác xã, Chiến lược phát triển nông nghiệp xanh, Chiến lược phát triển nông thôn bền vững, Chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu...

Bên cạnh đó, hai đơn vị cần xúc tiến thực hiện các mô hình thí điểm mà nông dân cần: Lựa chọn một số sáng kiến thực tiễn do nông dân, hợp tác xã, hoặc doanh nghiệp địa phương đề xuất để triển khai thí điểm mô hình “nông nghiệp xanh, tuần hoàn, phát thải thấp”.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Nông dân cần hỗ trợ hướng dẫn kỹ thuật; hỗ trợ chứng nhận xanh; kết nối tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp.

Tăng cường phối hợp liên ngành và liên cấp bởi các vấn đề nông dân nêu thường liên quan chéo giữa nhiều ngành (đất đai – môi trường – nông nghiệp – công thương – tài chính). Sau đối thoại, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Nông dân Việt Nam cần chủ động phối hợp liên bộ (đặc biệt với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương) để giải quyết tận gốc; đồng thời, phân quyền cho cấp tỉnh được giải quyết nhanh những kiến nghị thuộc thẩm quyền địa phương.

Hội Nông dân là cầu nối giữa dân và chính quyền, nên cần được trao quyền và tập huấn kỹ năng tổ chức đối thoại, điều hành, xử lý thông tin phản hồi. Hội không chỉ “đưa ý kiến”, mà phải biết “chuyển hóa ý kiến thành khuyến nghị chính sách”, đây là bước then chốt để tiếng nói nông dân đi vào hệ thống hành chính. Cần có cơ chế phản biện chính sách chính thức của Hội Nông dân ở cấp xã, tỉnh.

Xin cảm ơn ông!

×