Đưa trâu, bò ra xa gầm sàn, xây homestay đón khách, bản dưới chân cột cờ Lũng Cũ thành bản du lịch tốt nhất thế giới

Người tiên phong và cuộc "cách mạng" dời chuồng trại

Câu chuyện của Lô Lô Chải hôm nay phải bắt đầu từ ông Sình Dỉ Gai (dân tộc Lô Lô, sinh năm 1976) - người tiên phong làm mô hình du lịch cộng đồng nơi đây.

Nhớ lại những ngày đầu, ông Gai kể: "Ban đầu, gia đình tôi chỉ có một phòng nghỉ cộng đồng đủ cho 6 khách. Từ 2011 đến 2014, khách đông dần, tôi sửa thêm cái nhà cổ cho 12 khách. Vẫn không đủ, đầu 2017 tôi làm thêm nhà nữa cho 20 khách".

Nhưng bước ngoặt lớn nhất không nằm ở việc xây thêm phòng, mà là ở việc thay đổi một tập quán ngàn đời: đưa gia súc ra khỏi gầm sàn, ra khỏi không gian sống. Nơi từng là chuồng lợn, chuồng gà bốc mùi, nay được ông Gai cải tạo thành homestay sạch đẹp.

Cuối năm 2017, ông Gai bắt đầu hành trình gian nan vận động bà con. "Nói cả thôn không ai nghe. Bà con người Lô Lô, người Mông trên này khó bảo lắm!", ông Gai cười nhớ lại. Tuyên truyền suông không hiệu quả, ông quyết định làm điểm.

"Tôi đưa 5 triệu đồng cho hộ ông Dìu Dỉ Séng và cam kết: phải di dời gia súc ra khỏi nhà trong vòng 3 ngày và mở một phòng du lịch cộng đồng. Chỉ một năm sau, nhà ông Séng khách ra vào tấp nập, vừa có thu nhập, nhà lại sạch sẽ, mà quan trọng nhất là gia đình này mua được xe ga 40 triệu đồng và thoát nghèo", ông Gai nói.

"Trăm nghe không bằng một thấy". Lợi ích hiện hữu ngay trước mắt. Cán bộ không cần vận động nữa, bà con tự bảo nhau di dời chuồng trại ra khu quy hoạch riêng cách thôn 1km. Từ một hộ tiên phong, đến năm 2018, Lô Lô Chải đã có 21 hộ làm du lịch. Những không gian từng nuôi nhốt gia súc "biến hình" thành những phòng bungalow, homestay kiến trúc trình tường, mái ngói âm dương đặc trưng, giữ trọn vẹn "hồn" Lô Lô.

"Mình cứ phải làm và đem lại lợi ích, no cái bụng cho họ nhìn thấy thì họ mới nghe. Chứ tuyên truyền suông mà chưa nhìn thấy lợi ích là họ không làm đâu", ông Gai đúc kết.

Những cuộc đời "sang trang" nhờ du lịch

Sức sống mới từ du lịch đã lan tỏa đến từng nếp nhà, thay đổi số phận của biết bao con người. Chị Lù Thị Phương (dân tộc Lô Lô, chủ homestay Pa Lỏ) là một minh chứng.

Chị Phương kể, trước đây thôn nghèo khổ, không điện, không sóng, cuộc sống chỉ trông vào cây ngô mọc trên đá. Chị phải rời quê xuống thành phố làm công nhân. Năm 2017, thấy du khách đến bản ngày một đông, bà con xung quanh mở homestay có thu nhập tốt hơn, chị quyết định quay về.

"Tôi vay ngân hàng chính sách 150 triệu đồng, cải tạo 4 phòng ngủ cho khách. Trước đây, 4 phòng này gia đình tôi nuôi bò, nuôi lợn đấy", chị Phương tự hào. Giờ đây, chị còn có một gian nhà bán thổ cẩm, rượu ngô men lá, trà hoa cúc... "Khách ngủ nghỉ lại mua thêm quà, thu nhập cao hơn. Em đã thoát được nghèo và có thu nhập 7 - 8 triệu/tháng".

Du lịch không chỉ giúp người đi xa trở về, mà còn giữ chân những người trẻ ở lại. Câu chuyện "ly nông, không ly hương" của Vàng Thị Dương (sinh năm 2002) thắp lên hy vọng về một thế hệ kế cận. Tốt nghiệp trường Cao đẳng Sư phạm Hà Giang, thay vì tìm việc ở thành phố, Dương chọn ở lại.

Em bổ túc thêm tiếng Anh, đi học cắt tóc, gội đầu, massage cho du khách, kết hợp bán thổ cẩm và phụ giúp gia đình đón khách. "Trung bình mỗi ngày, em có thu nhập từ 500 – 1 triệu đồng. Những ngày cuối tuần, lễ tết đông khách, thu nhập đạt 1,5 – 2 triệu đồng", Dương chia sẻ.

Du lịch đã cho những người trẻ như Dương một tương lai tươi sáng ngay trên chính mảnh đất quê hương mình.

Lợi ích lan tỏa và bài toán bền vững

Mô hình ở Lô Lô Chải không tạo ra sự hưởng lợi đơn lẻ, mà thiết lập một chuỗi liên kết cộng đồng chặt chẽ. Cô Vàng Thị Máy (sinh năm 1954) không làm homestay, nhưng cô là "nhà cung cấp" nông sản sạch quan trọng.

Với đàn gà đen, gà Mông khoảng 100 con và hơn 1.000m2 rau, cô Máy chuyên bán cho các homestay trong thôn. "Trung bình mỗi tháng, tôi thu nhập 8 - 9 triệu đồng. Đó là mức thu nhập mà đồng bào vùng cao chúng tôi mơ ước", cô Máy phấn khởi.

"Quả ngọt" đã hái, nhưng làm sao để giữ vườn cây "bền vững", giữ vững danh hiệu làng du lịch tốt nhất thế giới? Ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú, cho biết, UBND xã đã có những kế hoạch cụ thể.

"Chúng tôi tiếp tục vận động những hộ làm nhà xây mới phải sơn màu đất và lợp mái ngói âm dương, tuyệt đối tuân thủ kiến trúc bản địa", ông Chung nhấn mạnh. Xã sẽ thành lập một tổ quản lý "từ A – Z" gồm lãnh đạo xã, biên phòng, công an, phòng kinh tế, phòng văn hóa... để quản lý chặt chẽ từ xây dựng, đất đai, lưu trú, môi trường đến an ninh trật tự, đảm bảo phân bổ khách hài hòa.

Đề án mở rộng không gian du lịch cũng đang được triển khai, với ý tưởng hình thành "Chợ quê" ở hồ Lô Lô để tái hiện ký ức xưa, nơi bà con bán sản vật địa phương, du khách có thể tự câu cá, nướng cá tại bờ hồ.

"Quan trọng nhất, quy ước, hương ước của thôn phải được "khóa chặt" lại. Cái nào phải giữ gìn, cái nào cho phát triển phải rõ ràng. Những nhà trình tường, mái ngói âm dương đã có sẽ được đánh số để bảo tồn. Xây dựng phát triển phải có ý chí của người dân thì mới bền vững được", ông Chung khẳng định.

Lô Lô Chải, từ một bản làng ngủ quên trên đá, đã thức giấc nhờ biết trân quý và biến di sản văn hóa thành tài sản. Câu chuyện của họ là minh chứng sống động nhất cho thấy: giữ gìn bản sắc văn hóa chính là con đường phát triển thông minh và bền vững nhất.

×