Giải báo chí toàn quốc về nông nghiệp, nông dân, nông thôn năm 2025: "Luồng gió mới" từ đề tài KHCN, đổi mới sáng tạo

Xuất hiện những tác phẩm khai thác đề tài về cơ chế, chính sách

Hưởng ứng và thực hiện chủ trương về đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền về Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; năm nay có nhiều đề tài nổi bật đã được các tác giả, nhóm tác giả quan tâm, khai thác như về cơ chế, chính sách để thúc đẩy ứng dụng KHCN; Cơ chế, chính sách cho những nhà nông sáng chế; triển khai chương trình chuyển đổi xanh trong nông nghiệp, nông thôn...

Điển hình như loạt bài "Từ Nghị quyết 57 đến cuộc cách mạng số trong nông nghiệp Việt Nam" của Tạp chí Realtimes do nhà báo Nguyễn Thành Công thực hiện đã thể hiện góc nhìn đa chiều về Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số.

Thông qua loạt bài 3 kỳ, "Từ Nghị quyết 57 đến cuộc cách mạng số trong nông nghiệp Việt Nam" phỏng vấn các nhà hoạch định chuyên gia, doanh nhân đầu ngành về điểm giao thoa giữa khoa học, chính sách và thực tiễn; qua đó, phản ánh một nền nông nghiệp đang đổi mới:

"Nhìn lại ba cuộc đối thoại trải dài trong tuyến bài: "Từ Nghị quyết 57 đến cuộc cách mạng số trong nông nghiệp Việt Nam", có thể thấy một tinh thần xuyên suốt: Nông nghiệp Việt Nam đang bước vào một thời đại hoàn toàn mới, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu không còn là lựa chọn, mà là lối đi duy nhất để bứt phá. Từ những tư tưởng mang tính "mở trần tư duy" trong Bài 1, đến các giải pháp tái cấu trúc mạnh mẽ bằng công nghệ số trong Bài 2 và cuối cùng là hệ sinh thái dữ liệu - nền tảng tối quan trọng của cuộc cách mạng số trong Bài 3, chúng ta đã nhìn thấy rõ con đường nông nghiệp Việt Nam phải đi để hội nhập, cạnh tranh và vươn lên trong kỷ nguyên số.

Nghị quyết số 57 và các quyết sách chiến lược của Bộ Chính trị đã phác thảo một tầm nhìn lớn, đặt ra một sứ mệnh mới cho nông nghiệp nước nhà: Từ một ngành dựa vào kinh nghiệm, chuyển sang một ngành dựa trên tri thức; từ giá trị thấp, chuyển sang sản xuất xanh - sạch - phát thải thấp - truy xuất nguồn gốc; từ sản xuất đơn lẻ, sang vận hành trên nền dữ liệu quốc gia, dữ liệu thời gian thực, dữ liệu minh bạch. Và những điều tưởng như xa vời ấy lại bắt đầu từ những hành động rất cụ thể: Thu thập dữ liệu đúng cách; chuẩn hóa dữ liệu; liên thông dữ liệu; bảo vệ dữ liệu; chia sẻ dữ liệu; vận hành dữ liệu bằng thể chế, công nghệ và thị trường.

Hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp vì thế không chỉ là một nền tảng kỹ thuật. Nó là một chiến lược phát triển quốc gia, là "hệ điều hành" của nông nghiệp hiện đại, là điều kiện để Việt Nam bước vào quỹ đạo sản xuất thông minh và kinh tế số.

... Một kỷ nguyên mới đang mở ra. Nông nghiệp Việt Nam không chỉ đứng trước cơ hội chuyển đổi, mà đứng trước cơ hội bứt phá. Tương lai thuộc về những quốc gia biết khai thác sức mạnh của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu. Việt Nam hoàn toàn có thể là một trong số đó".

Hay như tác phẩm truyền hình "Sự lựa chọn: Thúc đẩy chuyển đổi số nông nghiệp" do nhóm tác giả Đài truyền hình Việt Nam thực hiện, được phát sóng trên kênh VTV1 đã gợi mở tương lai về nông nghiệp Việt Nam hiện đại, năng động, thông minh, sáng tạo.

Theo đó, số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, tính đến năm 2023, cả nước ta đã có khoảng 200 doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao. Trong đó, có trên 50% thì đang ứng dụng AI và các giải pháp quản lý tài nguyên nông nghiệp. 290 doanh nghiệp và 2000 hợp tác xã đang triển khai mô hình nông nghiệp thông minh.

Hiện nay, rất nhiều bà con nông dân cùng các doanh nghiệp cũng đã và đang trực tiếp ứng dụng khoa học công nghệ và trong sản xuất nông nghiệp thay vì chỉ áp dụng phương thức canh tác truyền thống như trước kia. "Luồng gió mới" ấy nay sẽ càng thêm mạnh mẽ khi có sự dẫn dắt của các chủ trương, chính sách, đặc biệt là Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, các kế hoạch, chính sách của Bộ Nông nghiệp và Môi trường....

Cảm hứng từ hành trình của "những kỹ sư chân đất", "nhà khoa học của nhà nông"

Bên cạnh những đề tài, góc nhìn vĩ mô về chính sách, nhiều tác phẩm dự thi đã đưa nghị quyết, chính sách vào thực tiễn, phản ánh sâu sắc quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang mô hình kinh tế đa giá trị, ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp hữu cơ.

Thông qua những hình thức thể hiện đa dạng, sinh động, bắt mắt, hiện đại như longform, Emagazine, phóng sự truyền hình, phát thanh..., các tác phẩm đã cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt, đổi mới trong ngành nông nghiệp tại các địa phương từ những chủ trương, chính sách mới.

Thông điệp này đã được thể hiện rõ qua những tác phẩm dự thi như “Vựa lúa ĐBSCL sau 50 năm giải phóng – Cuộc chuyển mình mạnh mẽ”, loạt phóng sự phát thanh 4 kỳ, phát sóng trên Mekong FM (Đài TNVN).

Từ tiếng nói của các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, nông dân, tác phẩm đã tái hiện hành trình 50 năm đổi thay của Đồng bằng sông Cửu Long – từ vùng đất thiếu đói, bị chiến tranh tàn phá và ngập phèn, đến khi trở thành vựa lúa – vựa trái cây – vựa thủy sản lớn nhất cả nước, góp phần đưa Việt Nam vươn lên nhóm quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới.

Loạt phóng sự đã khắc họa những dấu mốc quan trọng như công cuộc khai hoang Đồng Tháp Mười, cải tạo Tứ giác Long Xuyên, “dẫn thủy nhập điền”, các quyết sách đột phá của Nhà nước và nỗ lực bền bỉ của người dân.

Đồng thời, tác phẩm cũng chỉ ra 3 thách thức lớn mà ĐBSCL đang đối mặt: biến đổi khí hậu – biến động thị trường – biến chuyển tiêu dùng, từ đó đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, hiện đại hóa nông nghiệp và tái cấu trúc “vựa lúa” trong kỷ nguyên xanh, kỷ nguyên vươn mình:

"“Hạt ngọc” Việt Nam hôm nay không còn chỉ là sản phẩm của đồng đất và mồ hôi, mà là kết tinh của trí tuệ, công nghệ và khát vọng hội nhập. Từ những cánh đồng ngập mặn, phèn chua đến những bao gạo mang thương hiệu Việt có mặt tại châu Âu, châu Mỹ đó là hành trình của niềm tin và trí tuệ Việt Nam.

Giữ vững “hồn quê” nhưng mang “hộ chiếu số”, làm giàu từ đất nhưng hướng đến hành tinh xanh – đó chính là con đường để hạt gạo Việt Nam vươn mình ra thế giới, không chỉ như một sản phẩm thương mại, mà như biểu tượng của bản lĩnh, tri thức và tầm vóc Việt Nam trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".

Đặc biệt, Giải báo chí toàn quốc về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam lần thứ III - năm 2025 tiếp tục thu hút nhiều bài, loạt bài, phóng sự về chân dung, số phận người nông dân trong thời đại mới, về hành trình người nông dân vận dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, và dữ liệu lớn vào các khâu canh tác, từ việc chọn giống, tưới tiêu đến bảo quản và tiêu thụ nông sản.

Tiêu biểu như chùm bài "Những nông dân sáng chế" của Báo Dân Trí đã kể lại hành trình truyền cảm hứng về những nhà khoa học "chân lấm tay bùn", “kỹ sư chân đất”, là nông dân nhưng lại sáng chế máy nông nghiệp giúp giải phóng sức lao động, mang sản phẩm ra thế giới, khẳng định trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn của người nông dân Việt.

Từ thợ mộc, đốt vôi đến “vua sáng chế” máy nông nghiệp, từ người nông dân chưa học hết lớp 7, nợ 4 tỷ đến "vua chế máy" phủ sóng 15 quốc gia... những sáng chế của họ không chỉ giúp giảm sức lao động, tăng năng suất mà còn mang theo niềm tự hào, rằng người nông dân Việt có thể tự tạo ra công cụ phục vụ chính mình, tìm đường tới những thị trường lớn hơn ở trong và ngoài nước.

Nhiều tác phẩm khác cũng đã cho thấy các phát hiện mới, phân tích về các sáng kiến, mô hình nông nghiệp, những nghịch lý còn tồn tại trong quy trình áp dụng, triển khai. Chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy đánh giá, năm nay xuất hiện một số phát hiện mới đáng để các nhà quản lý lắng nghe, như giải pháp chống sạt lở bằng cọc gỗ sơn đỏ–trắng đã từng cứu cả một ngôi làng; hay nghịch lý nuôi biển bằng lồng HDPE được ca ngợi nhưng tại miền Trung – miền Nam, sóng lớn đánh dạt vào bờ khiến cá chết hàng loạt vì thiếu oxy.

Tương tự, câu chuyện trồng tỏi Lý Sơn với đề án trải cát biển dẫn tới thất bại, trong khi nông dân lại là người gánh cả rủi ro. Những chi tiết nhỏ nhưng đắt giá này cho thấy báo chí đã đi sâu, đi sát, và góp phần truyền tải phát hiện mới đến những người hoạch định chính sách.

Còn theo nhà báo Phan Hải Phương - nguyên Phó Trưởng ban Kinh tế, Báo Nhân Dân, các bài viết năm nay bám rất sát chủ đề, phản ánh rõ những thành tựu trong hiện thực hoá đường lối, đặc biệt là Nghị quyết 19 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Dù khai thác từ góc nhìn doanh nghiệp hay địa phương, các tác phẩm đều phong phú, nhiều chi tiết “đắt”, thể hiện rõ tinh thần dấn thân và trách nhiệm của các nhà báo.

"Trong bối cảnh cả nước chuẩn bị cho Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, cuộc thi năm nay đặc biệt thành công, tạo sức lan toả lớn khi khắc hoạ được những kết quả nổi bật và gợi mở nhiều vấn đề, nhiều hướng đi cho các quyết sách sắp tới", nhà báo Phan Hải Phương cho biết thêm.

×