Giữ gìn cảnh quan, nếp sống, môi trường ở các làng cổ Việt Nam-nhìn từ làng cổ Lộc Yên của Đà Nẵng (Quảng Nam cũ)

Làng cổ Lộc Yên, xã Thạnh Bình, Đà Nẵng (địa phận xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam trước đây)-nơi đây thực sự là một “viên ngọc quý” với không gian sống nguyên sơ và thanh bình. Môi trường xanh - sạch - mát có được là nhờ sự kết hợp hài hòa giữa mẹ thiên nhiên và bàn tay chăm sóc, giữ gìn của con người qua bao thế hệ.

Ngôi làng khiến du khách “lặng người” bởi sự kỳ diệu của đá

Bất kỳ du khách trong và quốc tế đến đây, điều mà khiến họ ngỡ ngàng nhất khi đặt chân đến Lộc Yên chính là sự hiện diện của đá ở khắp mọi nơi.

Do địa hình đồi dốc, người dân xưa đã khéo léo tận dụng đá núi để ngăn xói lở, tạo nên những công trình kiến trúc kỳ vĩ như, những hàng rào đá “không tuổi”, không cần đến một giọt vôi vữa hay xi măng, những viên đá cuội, đá núi được xếp chồng lên nhau một cách tài tình, vững chãi qua bao mùa mưa nắng.

Theo thời gian, rêu phong phủ kín, biến những bức tường đá thành những dải lụa xanh uốn lượn ôm lấy khu vườn.

Đặc biệt, là hàng trăm ngõ đá và nền lát đá tinh xảo, những con ngõ nhỏ dẫn vào nhà dân, nhà cổ đều được lát bằng những phiến đá bằng phẳng, mòn nhẵn dấu chân của bao thế hệ.

Sự kết hợp giữa sắc xám trầm mặc của đá và màu xanh mướt của những hàng chè tàu được cắt tỉa thẳng tắp tạo nên một không gian thoát tục, tựa như lạc vào cõi tiên.

Bà Huỳnh Thị Tứ (70 tuổi, trú thôn 4, xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng) hằng ngày chăm chút lại hàng rào cây chè nằm ẩn mình trong những phiến đá tường bao, bà Tứ cho biết: Ở đây đa số hàng rào và nền cổng đều được làm bằng đá, năm nay tuổi đã ở tuổi 70, nhưng lúc sinh ra và lớn lên đã thấy hàng rào, nền được lát đá rồi, theo bà dân ở làng ai ai cũng làm đá rất bắt mắt, nên gia đình bà cũng dựng một hàng rào đá và cây chè xung quanh.

Để làm được hàng rào bằng đá như thế này, gia đình phải thuê, mượn người dân vào tận núi để thu thập đá về để dành đó, lúc nào thấy đủ số lượng đá mới bắt đầu triển khai làm.

“Dân hàng ở đây bao đời nay toàn dựng hàng rào bằng đá và cây chè tàu, nó không chỉ là ranh giới mà còn là “linh hồn” tạo nên vẻ đẹp tĩnh lặng.

Việc chăm sóc hàng rào cây chè tàu đòi hỏi sự kiên trì, phải cắt tỉa thường xuyên để giữ được hình khối vuông vức, phẳng lỳ như những bức tường xanh uống mình trong những phiến đá.

Nhờ sự chăm chút của tất cả người dân trong làng, làng cổ Lộc Yên đã trở thành điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn, giúp người dân trong làng vừa giữ được nếp nhà xưa.

Cái quan trọng ở đây nữa là người dân trong làng rất biết gìn giữ môi trường, nhất là từ cổng nhà đến đường làng…”, bà Tứ chia sẻ.

Ông Trần Thanh Tùng, một du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, trái ngược với sự ồn ào nơi phố thị, không khí tại làng cổ Lộc Yên vô cùng trong lành. Sự kết hợp hài hòa giữa những ngôi nhà rường cổ kính, những khu vườn tầng bậc và cảnh sắc núi đồi trập trùng đã mang lại cho du khách cảm giác thư thái, nhẹ lòng.

“Chúng tôi đến với Lộc Yên không chỉ để “check-in” bên những ngõ đá rêu phong mà còn để tìm lại sự bình yên trong tâm hồn.

Tại đây, chúng tôi được thưởng thức những sản vật địa phương ngay tại vườn như bòn bon, thanh trà, bánh xèo và cảm nhận rõ nét nhịp sống chậm rãi, chân phương của người dân xứ Tiên.

Ngoài ra, môi trường sinh thái ở đây được bảo tồn gần như nguyên vẹn, nơi đây hoàn toàn vắng bóng khói bụi và tiếng ồn động cơ. Chính hệ sinh thái “vườn – nhà – đá” đặc trưng này đã tạo nên một khí hậu hiền hòa, dễ chịu nên mới thu hút và giữ chân được du khách…”, ông Tùng chia sẻ.

Mô hình di sản xanh “không rác thải” giữa đại ngàn

Ông Nguyễn Phước Tùng - Chủ tịch Hội Nông dân xã Thạnh Bình cho biết, địa phương xác định kinh tế vườn và trang trại là “cái nôi” của sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là điểm xuất phát để thúc đẩy du lịch và thương mại.

Để triển khai hiệu quả các mục tiêu đề ra, Hội Nông dân xã đã bám sát chủ trương, định hướng và nhiệm vụ của địa phương để xây dựng chỉ tiêu, kế hoạch thực hiện hàng năm.

Bên cạnh đó, Hội còn tổ chức sinh hoạt hội viên tại các chi hội kết hợp khảo sát thực tế, đánh giá tiềm năng của từng hộ nông dân. Từ đó, Hội tích cực vận động xây dựng và nhân rộng các mô hình kinh tế hiệu quả.

“Đặc biệt, chúng tôi tập trung phát huy những lợi thế và giá trị khác biệt từ các mô hình vườn cây ăn quả gắn liền với văn hóa đá như, bờ đá, bậc đá, ngõ đá, giếng đá, ao cá… Những yếu tố này kết thành một hệ sinh thái đặc sắc, trở thành điểm đến hấp dẫn trên hành trình trải nghiệm của du khách.

Với tiềm năng sản phẩm đa dạng, địa phương đã hình thành nhiều liên kết chuỗi giá trị; trong đó, các doanh nghiệp và hợp tác xã đóng vai trò cầu nối giúp sản phẩm của nông dân tiếp cận thị trường.

Qua đó, mỗi mô hình kinh tế vườn chính là cội nguồn của một hoặc nhiều sản phẩm OCOP. Tính đến nay, xã Thạnh Bình đã có 10 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Các sản vật nông nghiệp và sản phẩm OCOP hiện được tiêu thụ hiệu quả thông qua các tour du lịch, điểm ký gửi và sàn thương mại điện tử.

Ngoài ra, chương trình chuyển đổi số thời gian qua đã hỗ trợ xây dựng mô hình “thôn nông thôn mới thông minh” và “xã thông minh”, góp phần quan trọng trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào phát triển kinh tế vườn”, ông Tùng chia sẻ.

Trao đổi với P.V Dân Việt, ông Dương Đức Lin - Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình (TP. Đà Nẵng) cho biết, địa phương xác định làng cổ Lộc Yên là mũi nhọn trong chiến lược phát triển du lịch.

Mới đây, Thạnh Bình có thêm di tích Hang Dơi được công nhận cấp thành phố. Đây là điểm nhấn quan trọng để xã kết nối, hình thành tuyến du lịch liên kết giữa làng cổ và Hang Dơi. Trong năm 2025, làng Lộc Yên đã đón khoảng 30.000 lượt du khách trong nước và quốc tế đến tham quan.

“Để thúc đẩy du lịch địa phương, xã đang hoàn thiện Đề án phát triển du lịch Thạnh Bình giai đoạn 2026-2031. Trong đó, chúng tôi lấy người dân làm trung tâm, tận dụng thế mạnh về ẩm thực và các loại cây ăn quả đặc sản, đồng thời đặc biệt chú trọng giữ gìn vệ sinh môi trường.

Vừa qua, xã cũng đã khôi phục “món ăn tinh thần” cho người dân thông qua việc bảo tồn văn hóa bài chòi”, ông Lin chia sẻ.

Tuy nhiên, lãnh đạo xã Thạnh Bình cũng bày tỏ trăn trở về hệ thống hạ tầng giao thông hiện chưa được đầu tư đồng bộ; đường xá còn nhỏ hẹp khiến xe lớn khó tiếp cận, vị trí lại khá xa trung tâm thành phố.

Để khắc phục, xã đang tích cực kêu gọi các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực lưu trú và khai thác không gian xanh.

Về vấn đề môi trường, ông Dương Đức Lin khẳng định đây là ưu tiên hàng đầu: “Địa phương đặc biệt quan tâm đến việc bảo vệ cảnh quan. Chúng tôi đã bố trí thùng rác dọc các tuyến đường dẫn vào làng cổ, duy trì phong trào “Ngày Chủ nhật xanh” để chăm sóc cây xanh và các vườn cây ăn quả.

Nhìn chung, ý thức của người dân Lộc Yên rất tốt; bà con luôn chủ động giữ gìn vệ sinh từ cổng làng vào đến tận nhà, ngay cả lá rụng trên đường cũng được thu dọn gọn gàng”.

Nhằm phát triển tiềm năng du lịch tại xã Thạnh Bình, trọng tâm là làng cổ Lộc Yên, ông Dương Đức Lin chia sẻ thêm về những mong muốn của địa phương, thứ nhất đề xuất Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố tiếp tục hỗ trợ công tác quảng bá, xúc tiến du lịch để thu hút du khách.

Thứ hai, kiến nghị UBND thành phố sớm đầu tư hạ tầng, mở rộng đường giao thông nông thôn. Cuối cùng, về bộ máy vận hành, địa phương có chủ trương thành lập Ban quản lý du lịch Lộc Yên, tuy nhiên khó khăn lớn nhất hiện nay là tình trạng thiếu biên chế chuyên môn để duy trì hoạt động của ban.

×