Gỡ nút thắt tiếp cận nhà ở xã hội: Đến lúc công nhận “có nhà nhưng không có chỗ ở”

Bộ Chính trị vừa yêu cầu Đảng ủy Chính phủ nghiên cứu, thể chế hóa Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế đặc thù phát triển nhà ở xã hội, trong đó nhấn mạnh việc mở rộng diện đối tượng được mua, thuê nhà ở xã hội.

Theo Luật Nhà ở 2023, người được mua, thuê mua, thuê nhà ở xã hội phải là người chưa có nhà, hoặc có nhà nhưng diện tích chật hẹp, xuống cấp. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người lao động, công chức, giáo viên… dù có “sổ đỏ” ở quê nhưng đang làm việc tại đô thị, phải thuê trọ trong điều kiện chật chội lại không được tiếp cận chính sách.

Kết luận ngày 25/7 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ bất cập này và yêu cầu Chính phủ mở rộng đối tượng được thụ hưởng. Theo đó, những người đã có nhà ở nơi khác nhưng làm việc tại đô thị, khu công nghiệp xa hàng chục km có thể được mua hoặc thuê nhà ở xã hội để ổn định chỗ ở gần nơi làm việc.

GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Việc bổ sung nhóm người "có nhà ở nhưng xa nơi làm việc" vào diện được mua, thuê nhà ở xã hội là bước điều chỉnh cần thiết. Nhất là trong bối cảnh sáp nhập địa phương, nhiều người phải di chuyển chỗ ở đến gần nơi làm việc.

"Chúng ta đang sống trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, nơi ở và nơi làm việc không còn trùng khớp như trước kia. Chính sách phải phản ánh đúng thực tế đó”, ông Võ nhấn mạnh.

Không chỉ ông Võ, nhiều chuyên gia cho rằng, nhóm đối tượng mở rộng này không chỉ có công nhân, viên chức, mà còn bao gồm lực lượng vũ trang, giáo viên, bác sĩ, cán bộ được luân chuyển công tác hoặc người lao động có hợp đồng dài hạn tại các thành phố lớn. Họ đều là những người có nhu cầu thật về chỗ ở, nhưng trước đây bị loại khỏi chính sách chỉ vì “đã có nhà tại nơi khác”.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là khi nhu cầu nhà ở xã hội vốn đã luôn cao, mỗi đợt mở bán đều “cháy hàng”, thì việc mở rộng đối tượng có còn là cú hích? Hay sẽ tạo thêm áp lực, thậm chí tăng cạnh tranh trong xét duyệt thụ hưởng?

Liệu có tạo cú hích cho nhà ở xã hội?

Ông Võ cho hay: Hiện nay, tổng nhu cầu về nhà ở xã hội là rất lớn, vượt xa cung. Tuy nhiên, các tiêu chí xác định người đủ điều kiện còn nhiều rào cản, dẫn đến việc một số nhóm thực sự cần nhưng không thể tiếp cận. Mở rộng diện không phải để tăng cầu, mà là để cầu phản ánh đúng thực trạng và từ đó điều chỉnh cung.

Thực tế, nhà ở xã hội đang được ưu đãi lớn về đất, vốn và thuế, nhưng vẫn gặp nhiều vướng mắc trong triển khai. Một số ý kiến cho rằng, thay vì chỉ tập trung mở rộng nhóm thụ hưởng, điều quan trọng hơn là tăng nguồn cung thực chất.

Anh Bùi Hoàng An (35 tuổi, lao động tự do tại Hà Nội) cho biết, bản thân cảm thấy lo lắng trước thông tin mở rộng đối tượng được mua nhà ở xã hội. “Giống như đổ thêm nước vào một cái ly đã đầy. Nhu cầu thì tăng, mà dự án mới không thấy đâu, suất nhà chắc chắn càng khó tới tay người thực sự cần,” anh An nói.

Giới chuyên gia cũng cho rằng, nếu mở rộng nhóm thụ hưởng mà không đi kèm với giải pháp tăng nguồn cung, rất dễ tạo ra tâm lý khan hiếm, khiến người dân đổ xô đăng ký một cách bất chấp vì sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Cạnh tranh sẽ khốc liệt hơn, nguy cơ phát sinh tiêu cực, khiếu kiện trong quá trình xét duyệt là điều khó tránh khỏi.

Một trong những chiến lược trọng điểm hiện nay của Chính phủ là đề án xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Theo số liệu của Bộ Xây dựng, cả nước hiện có 1.309 dự án, với quy mô 9.733 ha đất phát triển nhà ở xã hội. Đến nay, sau một thời gian phát động, cả nước có 679 dự án nhà ở xã hội, với quy mô 62.305 căn, trong đó có 108 dự án hoàn thành, 155 dự án đã khởi công và 416 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư.

Tại một toạ đàm bất động sản, ông Nguyễn Văn Sinh, Thứ trưởng Bộ Xây dựng còn cho biết, từ giai đoạn đầu gần như không đáng kể nhưng đến nay đã có hơn 600.000 căn được đầu tư xây dựng là một nỗ lực rất lớn.

Theo TS. Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA), việc mở rộng diện đối tượng có thể tạo ra cơ sở pháp lý để đẩy nhanh thủ tục phê duyệt dự án. Khi có nhiều nhóm đối tượng được xác định cụ thể, địa phương có thể lên kế hoạch quy hoạch và phê duyệt đầu tư phù hợp. Từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia tích cực hơn vì có đầu ra rõ ràng.

Thị trường nhà ở xã hội không phải là thị trường nhỏ. Nếu được hỗ trợ đúng cách, đây có thể là động lực phát triển cả khu vực bất động sản trung cấp và hạ tầng đô thị.

Chính sách mở rộng đối tượng được mua, thuê nhà ở xã hội là một bước đi đúng hướng trong bối cảnh nhu cầu an cư đang ngày càng bức thiết. Tuy nhiên, để chủ trương này thực sự trở thành “cú hích” cho Đề án 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội, điều quan trọng là phải song hành cùng các biện pháp thúc đẩy nguồn cung, kiểm soát minh bạch việc xét duyệt và tránh biến tướng thành đầu cơ.

Việc giao cho địa phương tự xác định tiêu chí có thể là cơ hội để chính sách đi vào cuộc sống nhưng cũng là thách thức về năng lực quản trị, công khai và giám sát. Sự thành bại của chính sách sẽ phụ thuộc vào việc các “cánh tay thực thi” tại địa phương có thực sự vì người dân hay không.

×