Hai nước Đông Nam Á có chiến lược mới về lúa gạo, Chủ tịch VFA nói: Ngành gạo cần chọn chất lượng, bỏ số lượng

Những ngày đầu năm 2026, thị trường lúa gạo thế giới liên tục đón nhận những tín hiệu trái chiều. Trong đó, Indonesia có kế hoạch ngừng nhập khẩu gạo từ ASEAN vĩnh viễn kể từ năm 2026, dựa trên sản xuất nội địa tăng mạnh.

Không những tự chủ được lượng gạo, Indonesia còn đang xây dựng kế hoạch chuẩn bị tham gia thị trường xuất khẩu gạo toàn cầu - Bộ trưởng Nông nghiệp Indonesia cho biết.

Trong khi đó, Philippines - khách hàng truyền thống và lớn nhất của Việt Nam - đang lên kế hoạch nhập khẩu ban đầu khoảng 300.000 tấn gạo sớm nhất vào tháng 2/2026 nhằm ổn định nguồn cung và ngăn giá bán lẻ tăng mạnh trước vụ thu hoạch chính.

Tuy nhiên, thuế nhập khẩu gạo của nước này cũng sẽ được điều chỉnh linh hoạt theo sự biến động của tỉ giá, với mức thuế tối thiểu là 15% và tối đa lên đến 35%. Cụ thể, khi tỉ giá biến động 5% thì thuế cũng sẽ điều chỉnh tăng tương ứng.

Trao đổi với Dân Việt về chiến lược mới của 2 thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất Đông Nam Á, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Chủ tịch Tập đoàn Intimex cho biết, mặc dù Philippines đã mở cửa trở lại nhưng phương thức quản lý đã thay đổi căn bản, bằng cách áp dụng nghiêm ngặt các rào cản kỹ thuật.

"Họ siết chặt nhập khẩu bằng cách đổi sang cấp SPS (biện pháp vệ sinh và kiểm dịch thực vật) và FPS (hệ thống hạn ngạch), cơ chế quota nhỏ giọt theo tháng, tức là nhập khẩu có số lượng kiểm soát chứ không còn thoải mái như trước", ông Nam nói.

Với thị trường Indonesia, ông Đỗ Hà Nam đánh giá đây là thị trường "lâu lâu mới mua một đợt" chứ không thường xuyên, do đó không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào sự ổn định tại đây.

Căn cứ vào tình hình ở 2 thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất khu vực, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết, để bù đắp sự thiếu hụt tại Philippines và Indonesia, chúng ta nên tập trung vào việc mở rộng hơn nữa các thị trường châu Phi và Trung Quốc. "Nếu đẩy mạnh được các thị trường này, tình hình sẽ không đến mức quá khó khăn", ông Nam nói.

Điều ông Nam lo lắng không chỉ ở thị trường xuất khẩu mà cả ở nội địa, khi vụ Đông Xuân đã cận kề. Đây là vụ lúa lớn nhất năm, chiếm trên 50% sản lượng xuất khẩu và đang vào giai đoạn thu hoạch chính thức trong tháng 2 và tháng 3.

Để tránh tình trạng "được mùa rớt giá" cho nông dân, Chủ tịch VFA cho rằng các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần được hỗ trợ tài chính để tăng cường mua vào.

"Các ngân hàng cần hỗ trợ nguồn vốn mang tính vụ mùa ổn định hơn, đặc biệt là hướng tới việc cho phép tạm trữ trong khoảng 6 tháng để giữ giá lúa gạo ổn định cho người nông dân", ông Đỗ Hà Nam nêu.

Cũng theo ông, việc tìm kiếm các hợp đồng tập trung (liên Chính phủ) cũng là một trong những giải pháp then chốt nhằm ổn định thị trường lúa gạo.

Hiện nay, các quốc gia như Senegal, một số nước châu Phi và cả Nhật Bản đang thể hiện sự quan tâm lớn đối với gạo Việt. Do đó, ông bày tỏ hi vọng Chính phủ có thể đàm phán được các hợp đồng liên Chính phủ để tạo cơ hội cho thị trường vững chắc hơn.

Về chiến lược dài hạn, ông Đỗ Hà Nam khẳng định, ngành gạo cần chọn chất lượng, bỏ số lượng. Ngành gạo đang đi đúng hướng theo Quyết định số 583/QĐ-TTg ngày 16/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam đến năm 2030. Đó là xu hướng giảm dần sản lượng xuất khẩu để chuyển sang các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh cao hơn.

Ông Nam phân tích, ở phân khúc giá trị thấp, Việt Nam rất khó cạnh tranh về giá với các đối thủ như Ấn Độ hay Pakistan.

"Chúng ta không nên đẩy mạnh sản xuất lúa gạo phân khúc thấp. Thay vào đó, ưu tiên hàng đầu là đảm bảo an ninh lương thực trong nước, sau đó là làm an ninh lương thực thế giới nhưng ở phân khúc cao".

Tại Tập đoàn Intimex, ông Đỗ Hà Nam cho biết sản lượng xuất khẩu gạo của tập đoàn trong năm 2025 đã giảm từ gần 400.000 tấn xuống còn chưa đầy 300.000 tấn. Tuy nhiên, Intimex tập trung vào các thị trường ngách và phân khúc có lợi thế tại Philippines, Trung Quốc và Châu Phi, giúp các hợp đồng từ đầu năm 2026 đến nay vẫn duy trì sự ổn định tương đương với cùng kỳ.

×