Hành trình “đánh thức” giống chè tím quý hiếm của Phú Thọ

Giữa bạt ngàn đồi chè xanh rì của vùng đất trung du Phú Thọ, đôi khi, người ta bắt gặp những vệt tím mảnh mai lặng lẽ giữa biển lá. Ấy là những búp chè tím – giống chè quý từng bị lãng quên, tưởng chừng đã thất truyền.

Hơn chục năm trước, chẳng mấy ai còn nhớ tới cái tên này. Nhưng hôm nay, chè búp tím không chỉ trở lại, mà còn trở thành niềm tự hào - một đặc sản “Made in Việt Nam” được xuất khẩu, có giá trị gấp 8 lần chè thường.

Phía sau sự trở mình ấy là hành trình bền bỉ của chị Lê Thị Hồng Phương (SN 1988 ở xã Đỗ Sơn, huyện Thanh Ba (cũ), nay xã Liên Minh, tỉnh Phú Thọ) - Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư & Phát triển Trà UT – người đã dành cả trái tim để hồi sinh, giữ gìn, và đưa chè tím vươn xa thế giới.

Phóng viên Dân Việt đã có cuộc trò chuyện với chị Phương để hiểu rõ hơn về hành trình đầy tâm huyết này.

Chị có thể chia sẻ chè búp tím có gì đặc biệt so với giống chè khác?

Chè búp tím không chỉ là một dòng chè cổ, rất quý mà còn là bản sắc, đượm tình vùng đất trung du Phú Thọ. Mỗi búp chè là kết tinh của thổ nhưỡng, khí hậu, nắng gió Phú Thọ và bàn tay chăm chút của người dân nơi đây.

Không giống bất kỳ giống chè nào khác, chè búp tím có búp, lá non và cả thân mang màu tím đặc trưng. Đây là kết quả của quá trình cây sinh anthocyanin – hợp chất quý có khả năng chống oxy hóa mạnh, giúp làm chậm quá trình lão hóa, tăng sức đề kháng, thậm chí có khả năng kìm hãm tế bào ung thư phát triển...

Ngoài ra, loại chè này còn giàu polyphenol và catechin, có tác dụng thanh lọc cơ thể, hỗ trợ tim mạch, giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ. Một số nghiên cứu còn cho thấy uống chè búp tím thường xuyên có thể giúp ổn định huyết áp, tăng cường sức đề kháng. Điều tôi thấy rõ nhất là khách hàng sau khi sử dụng đều phản hồi họ cảm thấy tinh thần sảng khoái, cơ thể nhẹ nhõm hơn.

Loại chè này chỉ phát triển tốt ở vùng trung du có khí hậu mát mẻ, đất đai màu mỡ và Thanh Ba (Phú Thọ) chính là nơi lý tưởng để chè búp tím phát triển, khẳng định thương hiệu.

Một tách chè tím khi pha lên có màu vàng hồng nhẹ, vị chát dịu, hậu ngọt, và hương thơm bền lâu; mỗi ấm chè có thể châm đến 5-7 lần nước vẫn đượm vị.

Tuy đặc biệt là thế, nhưng chè tím lại... kén người trồng. Chính sự khó chiều này từng khiến nó bị bỏ quên suốt thời gian dài.

Cơ duyên nào khiến chị quyết tâm hồi sinh giống chè tím Thanh Ba?

Năm 2011, tốt nghiệp đại học, tôi về làm việc tại một công ty chè trong tỉnh Phú Thọ. Rong ruổi qua khắp các vùng nguyên liệu, có gần 5 năm gắn bó giúp tôi hiểu rõ từng quy trình từ trồng đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm chè.

Tôi đi nhiều, càng đi càng thương cây chè. Tôi thấy rõ tiềm năng nhưng cũng thấy ngành chè đang chật vật giữa thị trường cạnh tranh khốc liệt.

Năm 2016, với số vốn 300 triệu đồng, tôi nghỉ làm việc ở công ty chè, về quê hương Thanh Ba thành lập Công ty TNHH Đầu tư & Phát triển Trà UT, bắt đầu sản xuất chè truyền thống. Nhưng thị trường quá bão hòa, khó tạo dấu ấn riêng.

Cơ duyên đưa tôi đến với giống chè búp tím bắt đầu từ năm 2020, khi Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Trà UT được UBND tỉnh Phú Thọ chọn để thực hiện dự án “Liên kết trồng, chế biến chè búp tím Thanh Ba” của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc. Tôi coi đây là cơ hội để “định danh” cho thương hiệu trà quê hương và tâm niệm rằng, cái gì khó thì mới ít người làm. Và nếu mình làm được, sẽ tạo được giá trị riêng biệt.

Chị có thể chia sẻ về hành trình phát triển cây chè búp tím Thanh Ba của mình?

Không dễ để bắt đầu một hành trình mà gần như chẳng ai dám đi trước. Tôi đã phải lặn lội đi từng thửa đất để khảo sát thổ nhưỡng, trực tiếp trò chuyện với từng hộ dân để thuyết phục tham gia.

Công ty của tôi triển khai hỗ trợ toàn bộ giống chè, phân bón hữu cơ, kỹ thuật canh tác và bao tiêu đầu ra với cam kết giá gấp 7–8 lần chè thường cho người trồng chè. Với cách làm này, nhiều người lo ngại, bảo tôi mạo hiểm.

Nhưng tôi nghĩ, nếu không ai làm thì bao giờ chè tím mới có cơ hội sống lại!? Tôi xác định rõ, để phát triển được giống chè tím quý quan trọng nhất là phải thay đổi tư duy người trồng chè. Nông dân đã quen trồng chè truyền thống, bón phân hóa học, phun thuốc trừ sâu. Chuyển sang canh tác hữu cơ là cả một cuộc “cách mạng”. Trong đó, tôi không ngại làm mẫu, tự tay trồng, hướng dẫn, và đồng hành cùng bà con trong từng vụ chè đầu tiên.

Những nương chè tím đầu tiên cho búp đẹp, chất lượng cao, và giá bán gấp 8 lần chè thường. Người dân dần tin tưởng, tự nguyện mở rộng diện tích, chấp nhận thay đổi để hướng tới giá trị bền vững hơn.

Tính đến cuối năm 2024, diện tích chè búp tím do Công ty Trà UT quản lý đạt hơn 17ha, sản lượng gần 25 tấn chè tươi/năm, doanh thu riêng dòng này khoảng 3 tỷ đồng. Tổng doanh thu toàn công ty đạt hơn 60 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương.

Sản phẩm chè búp tím đã có mặt tại nhiều thị trường khó tính như: Đức, Anh, Hà Lan, Đài Loan, Pakistan, Afghanistan, Dubai... Tháng 1/2025, sản phẩm vinh dự nhận chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, chính thức được xem như “hộ chiếu chất lượng” để đi xa hơn trên thị trường quốc tế.

Tôi vẫn nhớ lần đầu giới thiệu chè búp tím ở một diễn đàn quốc tế, nhiều khách hàng nhìn bao bì sản phẩm tưởng chè búp tím là một loại trà hoa, bởi hình ảnh búp chè màu tím. Nhưng sau khi uống thử chè pha, họ rất bất ngờ và hỏi mua ngay tại chỗ, bởi màu nước chè và vị thanh nhẹ, ngọt hậu, thoảng quyện hương thảo mộc tự nhiên - một loại hương mà những người sành chè không thể nhầm lẫn. Đó là động lực rất lớn, giúp tôi càng tự tin vào phát triển dòng sản phẩm chè búp tím Thanh Ba.

Chị có thể chia sẻ dự định mới nhất của mình đối với chè tím Thanh Ba?

Thị trường toàn cầu ngày càng chú trọng đến sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, an toàn cho sức khỏe, và chè búp tím hoàn toàn có thể bước vào “sân chơi lớn” của các dòng trà dược liệu cao cấp.

Trong thời gian tới, bên cạnh mở rộng vùng nguyên liệu, tăng diện tích trồng chè tím, tôi sẽ đầu tư ứng dụng hiện đại vào nhà máy chế biến đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, tiếp tục tham gia các hội chợ quốc tế, sàn thương mại điện tử xuyên biên giới, đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng toàn cầu...

Không dừng lại ở những sản phẩm hiện có, tôi luôn ấp ủ mở rộng nghiên cứu và sáng tạo những dòng sản phẩm mới từ chè búp tím. Ngoài trà khô truyền thống, trà túi lọc… Tôi muốn “lấn sân” đến các dòng đồ uống đóng chai dành cho giới trẻ.

Mục tiêu là đưa chè búp tím không chỉ là đặc sản vùng miền mà còn trở thành sản phẩm có giá trị cao trên thị trường trong nước và quốc tế. Tôi muốn khi nhắc tới Phú Thọ, người ta không chỉ nghĩ đến chè xanh, mà còn nhớ đến sắc tím đặc trưng – như một biểu tượng riêng.

×