Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM: "Không nên nhìn nhận kỳ thi lớp 10 như một cuộc đua sàng lọc thuần túy"

Đánh giá học sinh là để thúc đẩy sự phát triển

"Không nên nhìn nhận kỳ thi lớp 10 như một cuộc đua sàng lọc thuần túy", đó là ý kiến của GS.TS. Huỳnh Văn Sơn – Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP.HCM trong Tọa đàm khoa học: “Giải pháp đánh giá năng lực học sinh lớp 9: Thước đo chuẩn hóa và cầu nối chuyển cấp” tổ chức chiều 7/4 tại TP.HCM.

Theo GS Huỳnh Văn Sơn, chúng ta đang đứng trước một giai đoạn chuyển mình then chốt của giáo dục phổ thông. Khi Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được triển khai sâu rộng, câu hỏi lớn đặt ra cho các nhà quản lý và giáo viên không còn là "Học sinh biết được bao nhiêu kiến thức?" mà "Học sinh có thể làm được gì từ các kiến thức đó?".

Đối với học sinh lớp 9 – ngưỡng cửa quan trọng nhất của bậc phổ thông – áp lực chuyển cấp từ lâu đã trở thành một nỗi lo thường trực của nhà trường, cha mẹ học sinh và chính các em. Tuy nhiên, nếu chúng ta chỉ nhìn nhận kỳ thi chuyển cấp như một cuộc đua sàng lọc thuần túy, chúng ta sẽ vô tình bỏ lỡ mục tiêu nhân văn nhất của giáo dục: đó là đánh giá để thúc đẩy sự phát triển.

"Đánh giá năng lực phải là một hành trình "Vị nhân sinh". Điều đó có nghĩa là: đánh giá không phải để phán xét mà để tăng giá trị. Thay vì chỉ đánh giá kết quả cuối cùng, chúng ta cần dịch chuyển mạnh mẽ sang đánh giá "Vì học tập" và "Như là học tập". Do vậy, bài thi được xây dựng không đơn thuần là một con số kết quả mà là một chiếc gương phản chiếu thực chất tư duy, là thước đo tự thân giúp mỗi học sinh nhận diện rõ nét bản sắc năng lực của chính mình", GS Sơn cho hay.

Theo GS Sơn, đây cũng là những dữ liệu giúp nhà trường THCS rà soát lại hiệu quả giảng dạy, giúp các trường THPT đón nhận những học sinh phù hợp và quan trọng nhất, giúp các em học sinh được trao sự tự tin để chọn lựa lộ trình học tập dựa trên thế mạnh thực chất và kỳ vọng cá nhân, thay vì loay hoay giữa những lựa chọn cảm tính.

Xây dựng kỳ thi chuyển cấp tránh tình trạng luyện thi, học tủ, học lệch

TS. Sái Công Hồng, Chủ tịch kiêm Viện trưởng Viện Khảo thí và đánh giá chất lượng giáo dục, Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam; Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học, cho biết: Trong nhiều năm, kỳ thi chuyển cấp từ THCS lên THPT chủ yếu đóng vai trò phân loại học sinh dựa trên mức độ ghi nhớ kiến thức. Cách tiếp cận này tuy đảm bảo được tính sàng lọc nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực lớn, khiến việc học dễ rơi vào tình trạng luyện thi, học tủ, học lệch. Khi chương trình mới đặt trọng tâm vào phát triển phẩm chất và năng lực, cách đánh giá cũng buộc phải dịch chuyển tương ứng.

Thay vào đó, theo TS. Nguyễn Thị Tú, Hiệu trưởng Trường Trung học Thực hành, Đại học Sư phạm TP.HCM, việc xây dựng bài đánh giá năng lực chuyên biệt dành cho học sinh lớp 9 dựa trên Lý thuyết đo lường hiện đại (IRT) được xem là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa công cụ đánh giá, nhằm đảm bảo tính khách quan, chính xác và có khả năng phân hóa cao.

Điểm khác biệt cốt lõi của mô hình này không dừng lại ở việc chấm điểm kết quả mà hướng tới phản ánh thực chất năng lực tư duy của học sinh. Các câu hỏi được thiết kế theo hướng gắn với tình huống thực tiễn, loại bỏ yếu tố mẹo mực hay đánh đố, buộc học sinh phải vận dụng tổng hợp kiến thức để đưa ra lời giải. Qua đó, hệ thống đánh giá có thể nhận diện rõ những học sinh có thế mạnh nổi trội ở từng lĩnh vực như Toán học, Khoa học hay Ngôn ngữ, thay vì chỉ phản ánh một kết quả chung chung.

Bên cạnh đó, việc triển khai bài đánh giá hoàn toàn trên máy tính không chỉ đảm bảo tính minh bạch và công bằng mà còn mở ra khả năng xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về năng lực người học. Dữ liệu này, nếu được khai thác hiệu quả, sẽ trở thành nền tảng quan trọng để các nhà quản lý giáo dục đưa ra những dự báo chính xác, từ đó điều chỉnh chính sách và kế hoạch đào tạo phù hợp với thực tiễn.

Quan trọng hơn, kết quả đánh giá không dừng lại ở việc phục vụ tuyển sinh mà còn đóng vai trò như một "sơ đồ năng lực” cá nhân. Từ đó, mỗi học sinh có thể nhận diện rõ điểm mạnh, điểm cần cải thiện của bản thân, đồng thời là cơ sở để gia đình và nhà trường định hướng lựa chọn tổ hợp môn học khi bước vào lớp 10. Việc định hướng sớm, dựa trên dữ liệu cụ thể, được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng lựa chọn cảm tính hoặc chạy theo xu hướng, vốn là nguyên nhân dẫn đến nhiều hệ lụy trong quá trình học tập sau này.

×