Khát vọng hùng cường: Bài học lấy dân làm gốc, tinh thần đại đoàn kết và trọng dụng nhân tài (Bài cuối)

*******

Trong những ngày tháng 8 lịch sử, PV Báo Điện tử Dân Việt đã có cuộc phỏng vấn GS.TSKH Vũ Minh Giang để hiểu rõ hơn bài học về đại đoàn kết dân tộc và trọng dụng nhân tài, những di sản quý báu được Bác Hồ để lại.

Cuộc cách mạng “đổi thay căn bản”

Thưa Giáo sư, với thế hệ trẻ hôm nay, đã được học, đọc tài liệu nhưng vẫn khó mường tượng được vì sao chúng ta tập hợp được sức mạnh toàn dân trong mùa thu năm 1945. Với những nghiên cứu và góc nhìn của mình, theo Giáo sư điều gì làm nên tính chất đặc biệt và tầm vóc của Cách mạng tháng Tám?

Đúng như tên gọi, cuộc Cách mạng tháng 8/1945 là “đổi thay căn bản” trong xã hội Việt Nam. Đó là khi đất nước ta lật đổ ách thống trị thực dân, xóa bỏ sự tồn tại của chế độ phong kiến. Sau đó, ngày 2/9, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, nhân dân ta thực hiện được ước nguyện từ ngàn đời - sống trong một đất nước có tự do, có chủ quyền, dù phía trước đương nhiên còn nhiều bề bộn.

Sau Cách mạng tháng Tám, tên nước ta là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nghĩa là theo thể chế cộng hòa, xây dựng trên một nền quyền lực thuộc về nhân dân, gọi là dân chủ. Ba tiêu ngữ để chỉ thuộc tính của chính quyền cách mạng mới là Độc lập - khẳng định quyền tự quyết của đất nước; Tự do - nói tới môi trường xã hội và Hạnh phúc - thứ mà chính quyền cam kết mang lại cho người dân.

Các bạn chú ý, từ khi thành lập nước đến nay, tiêu ngữ ngày không hề thay đổi. Bởi đó là thuộc tính, tính chất của chính quyền Cách mạng, đồng thời cũng là sự cam kết của chính quyền cách mạng đối với nhân dân.

Tại sao chúng ta lại bắt đầu từ câu chuyện tên gọi?

Bởi ai cũng công nhận, dân tộc Việt Nam luôn được coi là một dân tộc kiên cường. Thế nhưng, tới thế kỷ XIX, chúng ta đã mất hết: mất tên, mất chính quyền, mất tự do, mất tài nguyên, khoáng sản, …

Do đó, ý nghĩa đầu tiên của Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9/1945 là khơi lại ước nguyện ngàn đời của người Việt, rằng được sống trong tự do, độc lập. Với truyền thống dựng nước và giữ nước ngàn năm, điều đó lớn lao và quý giá vô cùng. Chúng ta đã lấy lại độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. Đây không chỉ là câu chuyện của một thời đại – đó là ước nguyện ngàn đời của người Việt.

Thứ hai, việc chúng ta giành độc lập ở thế kỷ XX khác xa với nội hàm độc lập đã mất đi của Thế kỷ XIX. Khác như thế nào? Trước kia, nền độc lập ấy nằm trong tay một vương triều. Nền độc lập ấy đã bị nhà cải cách Nguyễn Trường Tộ phê phán chua xót trong một bản tấu chương:“Thần đi khắp thế giới chỉ thấy nước An Nam ta “ly kỳ đệ nhất, đóng cửa tự hào, coi thường thiên hạ”.

Phải đến gần 100 năm sau tới giữa thế kỷ XX, độc lập ấy thuộc về nhân dân, tự do là của nhân dân. Với tầm nhìn xuyên thế kỷ, vượt đại dương, Bác Hồ mới chỉ ra ta không còn có thể “đóng cửa tự hào”, khi chủ nghĩa thực dân đã có lãnh thổ gần như trên tất cả các lục địa. Chúng ta phải xây dựng một quốc gia hùng cường.

Tức là, khát vọng vươn tới hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu chỉ xuất hiện từ sau Cách mạng tháng Tám. Chính Cụ Hồ là người nhìn ra điều đó.

Để có cuộc Cách mạng tháng Tám “long trời lở đất”, Giáo sư đã nhắc đến nghệ thuật chính trị của Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đề nghị Giáo sư phân tích rõ hơn về tầm nhìn, sự chuẩn bị công phu và nghệ thuật chớp thời cơ của Đảng và Cụ Hồ trong giai đoạn lịch sử này?

Đúng vậy! Nhiều người hay nói tới Cách mạng tháng Tám với khí thế vang dội năm châu, chấn động địa cầu, ở đây đáng nói tới nghệ thuật chính trị tinh tế, tài hoa của Hồ Chủ tịch và Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cách mạng tháng Tám không phải tự nhiên mà có. Sự chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng đã được bắt đầu ngay những ngày đầu tiên Người đặt chân lên con tàu Amiral Latouche Tréville đi tìm đường cứu nước. Dù tới đâu, chàng thanh niên Nguyễn Ái Quốc cũng luôn tìm cơ hội, để thực hiện ấp ủ của mình, như chính Người thổ lộ sau đó: “Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi” (Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời báo chí Nga năm 1923).

Người đã đi xe điện ngầm đến khu Harlem để tìm hiểu đời sống và cuộc đấu tranh chống phân biệt chủng tộc của những người da đen. Tại Pháp, Người gửi thư liên hệ với cụ Phan Châu Trinh để hỏi về thế sự. Ở Anh, chàng thanh niên Nguyễn Ái Quốc cũng hăng hái tham dự những cuộc diễn thuyết ngoài trời của nhiều nhà chính trị và triết học, tham gia Hội những người lao động hải ngoại, ủng hộ cuộc đấu tranh yêu nước của nhân dân Airơlen…

Năm 1941, khí thế của phe Đồng Minh đã chuyển sang một cục diễn mới, phe phát-xít chắc chắn thất bại. Nhận thấy thời cơ đã tới, Nguyễn Ái Quốc ngay lập tức trở về nước, xây dựng đội ngũ, tiến hành cách mạng.

Điều này cho thấy Người đã chuẩn bị hết sức công phu, lắng nghe thế sự toàn thế giới, nhìn thấy thời cơ. Nhờ tầm nhìn của người, cuộc Cách mạng tháng Tám gần như không đổ máu.

Tiếp theo, đó là việc tranh thủ tối đa những lực lượng ủng hộ mình, cả bên trong và bên ngoài. Trong thời kỳ chuẩn bị khởi nghĩa, khi chiến sự Mỹ – Nhật diễn ra ác liệt trên bán đảo Đông Dương, Chủ tịch Hồ Chí Minh khéo léo tranh thủ lực lượng Đồng Minh chống phát xít. Người trực tiếp viết truyền đơn kêu gọi cứu phi công Mỹ: “Đồng minh là bạn của ta/Cứu phi công Mỹ mới là Việt Minh”.

Sau này, trong bản Tuyên ngôn Độc lập, Bác viết một câu ngắn gọn nhưng cho thấy tư duy và trí tuệ sắc sảo: “Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn tám mươi năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập”. Lời khẳng định này vừa thể hiện tính chính danh, vừa hóa giải sức ép từ quân Tưởng.

Gieo mầm khát vọng hùng cường

Sau Cách mạng tháng Tám, để xây dựng và củng cố tính chính danh cho một đất nước non trẻ, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thực hiện những quyết sách nào, thưa Giáo sư?

Cái tài, cái tầm của chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện ở quyết định Tổng tuyển cử sau khi giành chính quyền – dù khi ấy uy tín của Người vang dội. Đã có rất nhiều người can, nhưng thực tế cho thấy quyết định của Người là hoàn toàn chính xác. Trước đó, chúng ta thắng về thế, về lực, nhưng tính chính danh chưa có. Cuộc tổng tuyển cử khẳng định tính chính danh của chính quyền, mở ra thời kỳ mới với Quốc hội, Chính phủ thống nhất và một Hiến pháp tiến bộ. Trước đó, Người đã trang bị lực lượng. Lực lượng ở đây là ai? Chính là Nhân dân!

Trong một bài viết, học giả William Tuckly (ĐH Harvard) từng khẳng định: “So với các chính quyền Cộng sản nắm được sau Chiến tranh thế giới thứ 2, không một chính quyền nào có thể so với Đảng Cộng sản Việt Nam về tính chính danh”.

Nhìn một cách tổng thể như vậy để thấy Cách mạng tháng Tám không chỉ là một cú nổi dậy để giành chính quyền, ở đó có sự chuẩn bị bài bản, đầy đủ, có tầm nhìn với những tính toán khoa học và cách tư duy kiệt xuất. Nổi lên đó là có sự lãnh đạo mềm dẻo, linh hoạt trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản “Dĩ bất biến ứng vạn biến”. Độc lập dân tộc là thứ không được xâm phạm, nhưng để bảo vệ nền độc lập đó, Người sẵn sàng đưa ra những đối sách mềm mại, linh hoạt.

Ngay từ những ngày đầu độc lập, Bác cũng luôn nhấn mạnh phải dựa vào dân, lấy lòng dân làm gốc, cùng tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Chính quyền sau khi giành độc lập là một Chính phủ gồm tổng hòa các nhân sỹ trí thức các đảng phái, tôn giáo thể hiện tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc, đi chung con đường độc lập tự do hạnh phúc.

Bởi vậy, nhiều trí thức trong và ngoài nước đã lên chiến khu, chấp nhận một cuộc sống cực khổ, thiếu thốn, góp sức vào công cuộc xây dựng và bảo vệ thành quả cách mạng.

Tại thời điểm “nghìn cân treo sợi tóc” đó, những hành động nào của Người đã nhen nhóm và gieo mầm khát vọng hùng cường cho dân tộc?

Đất nước khi đó ở thế nước sôi lửa bỏng, 20 vạn quân Tưởng kéo vào, quân Anh đổ bộ phía Nam ủng hộ thực dân Pháp gây chiến trở lại, các phe phái phản động nổi dậy như ong. Cụ Hồ đã làm gì? Người đã làm những việc không ai ngờ tới, ít lãnh tụ nào mới giành được chính quyền làm như vậy.

Việc đầu tiên là cho dân đi học. Chỉ một ngày sau khi đọc Tuyên ngôn độc lập, Người nói một trong những nhiệm vụ cấp bách là xóa nạn mù chữ.

Khi nói tới ước nguyện xây dựng một đất nước hùng cường, tại phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời (ngày 3/9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: một dân tộc dốt là một dân tộc yếu, một dân tộc yếu là một dân tộc hèn. Bởi vậy, việc đầu tiên phải nâng cao dân trí.

Chưa hết, chỉ một tuần sau, trong thư gửi học sinh ngày khai giảng năm học đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, Người viết: Rồi đây nước ta sẽ phải bước lên đài vinh quang, sánh vai với các cường quốc năm châu, điều đó phụ thuộc rất nhiều vào công học tập của các cháu. Đó chính là chấn hưng dân trí, qua bức thư đó Người truyền thông điệp cho toàn dân: Muốn hùng cường phải có khát vọng.

Thêm một việc không ngờ tới nữa, ngày 15/11/1945 khi đất nước đang ngàn cân treo đầu đạn, Người tới dự lễ khai giảng của Đại học Đông Dương, đổi tên thành Đại học Quốc gia Việt Nam. Đại học Đông Dương là thực thể do người Pháp thành lập năm 1906, được coi là một trong những trường Đại học hàng đầu Châu Á vào đầu thế kỷ XX. Cụ Hồ tới đó gửi một thông điệp: Trọng dụng nhân tài.

Chỉ vài tháng sau ngày khai sinh ra đất nước độc lập, Người đã có hàng loạt hành động như vậy.

Lời giải từ việc “thực tâm đối đãi người tài”

Thưa Giáo sư, nói về trọng dụng nhân tài, không ít người đặt câu hỏi điều gì đã khiến những trí thức Tây học như ông Phạm Quang Lễ (Trần Đại Nghĩa), Võ Quí Huân, Võ Đình Huỳnh và Trần Hữu Tước hay những nhân sĩ trong Chính phủ cũ như ông Phan Anh, Phan Kế Toại đồng tâm hiệp lực, đoàn kết đi theo con đường Cách mạng. Theo giáo sư đâu là yếu tố đặc biệt để Bác Hồ để thu phục nhân tâm và tài năng của họ?

Trong cuộc trò chuyện này, tôi nhớ các bạn đã ba lần nhắc đến việc chiêu hiền đãi sĩ. Ở thời điểm đó, ta không có chiêu hiền đãi sĩ đâu, cũng chưa có chính sách đâu. Bởi Chính phủ còn non trẻ, làm gì đã có gì để “chiêu đãi” người ta. Sau đó, còn cả cuộc kháng chiến gian khổ.

Trí thức Tây học như ông Phạm Quang Lễ, Võ Quý Huân, … là những nhân tài. Họ theo Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước là bắt đầu những ngày tháng gian khổ, nguy hiểm trên chiến khu Việt Bắc, bắt đầu một cuộc trường chinh chưa biết khi nào kết thúc và liệu có thể đi tới thắng lợi hoàn toàn. Những nhà trí thức này – tôi tin họ hiểu rất rõ điều đó, nhưng họ vẫn lựa chọn trở về.

Thứ nhất, chúng ta phải nhìn thấy rằng, người Việt Nam có tình yêu nước nồng nàn. Thời điểm đó, nỗi nhục mất nước hàng chục năm đã thấm sâu vào họ, cũng bởi vậy, khi có chính quyền mới, tự họ đã muốn hướng về và ủng hộ - dù đang ở địa vị nào, ở đâu chăng nữa.

Thứ hai, khí thế của cuộc Cách mạng Tháng Tám tác động rất mạnh tới dư luận, được truyền đi khắp thế giới, làm thức dậy ý thức dân tộc mạnh mẽ trong đồng bào Việt Nam. Đó cũng là nguồn cổ vũ cho những người muốn làm nên “sự nghiệp” trong đời. Sự nghiệp ấy không chỉ là giàu có, lương cao, mà còn là làm được gì cho đất nước. Điều này vô cùng quan trọng.

Tôi nhắc lại, khi đó không phải là chính sách chiêu hiền đãi sĩ mà là sự trọng tài năng của Cụ Hồ. Người đến Đại học Đông Dương phát bằng tốt nghiệp cho những người được Pháp đào tạo. Cả thế giới họ nhìn vào, họ thấy: Chính quyền này, đặc biệt là người đứng đầu – vô cùng trọng dụng nhân tài.

Thứ ba, Người thu phục người tài bằng thực tâm - với rất nhiều hành động cụ thể. Ngày 20/11/1946, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa, trên báo Cứu quốc số 411 đã đăng Thông lệnh Tìm người tài đức của Bác: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài. Trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài có đức”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng khẳng định việc dùng nhân tài không nên quá khắt khe, miễn họ có lòng trung thành với Tổ quốc, không phản bội lại quyền lợi nhân dân. Người đứng ra bảo lãnh ông Nguyễn Văn Huyên khi có những luồng ý kiến về việc ông không trong Đảng nhưng lại làm Bộ trưởng.

Năm 1960, Người tiếp xúc đại diện trí thức toàn miền Bắc. Người đả phá căn bệnh kiêu ngạo vì “đã kiêu thì ắt ghét những người tài giỏi hơn mình. Ưa những kẻ nịnh hót mình. Thân cận là những kẻ vô tài bất lực, nhưng khéo nịnh hót a dua. Xa cách hoặc dìm hãm những người có tài có đức hay bàn ngay nói thẳng”. Người nhấn mạnh, “kéo bè kéo cánh” cũng là một căn bệnh rất nguy hiểm; việc ưa ai thì dùng, ghét ai thì loại sẽ “làm Đảng bớt mất nhân tài”.

Gần đây, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đặc quan tâm đến việc thu hút, trọng dụng nhân tài trong giai đoạn chuyển đổi số, coi đây là nền tảng để đất nước vươn mình. Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu xây dựng Đề án phát triển, trọng dụng nhân tài. Theo Giáo sư, trong giai đoạn này đâu là mấu chốt để có thể thu hút người tài?

Ta hay nói về chính sách, nhưng tôi nghĩ chúng ta nên trở lại những câu chuyện đời thường hơn – đó là người lãnh đạo thực tâm dùng người tài. Từ đó, họ sẽ nghĩ ra cách để người tài ra giúp nước.

Từ thế kỷ XV, dưới thời Lê Thánh Tông, triều đình đã coi “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp". Đây là cội nguồn sức mạnh của đất nước. Nhà bác học Lê Quý Đôn cũng đã từng nói “phi trí bất hưng”. Khi người đứng đầu đất nước trọng tri thức, trọng nhân tài, đất nước đó sẽ phát triển.

Có thể nói đại hồng phúc cho một dân tộc khi có người đứng ở vị trí cao nhất, hay là tổ chức dẫn dắt dân tộc trọng người tài. Cụ Hồ là một nhân tài kiệt xuất, đặc biệt là trong việc nhìn thấy tài năng và trọng dụng nhân tài.

Cái cần của người tri thức là môi trường cho người ta làm việc, tại đó họ có được coi trọng hay không? Trí thức ngày xưa đâu về vì lương cao bổng hậu, họ về vì biết được trọng dụng và tin tưởng.

Thời đại nào cũng vậy, trí thức có năng lực – điều họ mong muốn nhất là được đứng ở nơi trọng dụng tài năng của họ, trân trọng những giá trị của họ, không đơn thuần là tiền bạc. Đạo đức, đức độ và tư duy, tài trí của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khiến họ cảm phục. Cũng bởi vậy, họ đi theo Bác và nguyện dốc sức, dốc tài năng để làm cách mạng.

Tài năng với một dân tộc là tài nguyên vô giá, trong tài nguyên vô giá đó, quý nhất là “Tài dùng người tài”, Chủ tịch Hồ Chí Minh có điều đó. Càng nghiên cứu càng thấy Cụ là người có tầm, không chỉ thể hiện một lần, trong một sự kiện. Người là lãnh tụ thiên tài biết trân trọng tài năng.

Với thế và lực của đất nước ta hiện tại, theo Giáo sư, những giá trị lịch sử của Cách mạng tháng Tám, Quốc khánh 2/9 sẽ đóng góp như thế nào để tạo động lực, biến khát vọng hùng cường thành hiện thực trong giai đoạn hiện nay?

Như tôi đã nói, khát vọng hùng cường xuất hiện từ sau những tháng ngày Cách mạng tháng Tám diễn ra, khi thế giới bắt đầu toàn cầu hóa vận động, người da trắng tràn từ phương Tây sang phương Đông, sang châu Á và châu Mỹ la tinh. Ở đâu ta cũng thấy người da trắng.

Không một quốc gia nào có thể đứng yên được nữa, hoặc là thay đổi, hoặc là mất nước. Nền độc lập chúng ta giành được là nền độc lập phải cân bằng các quan hệ phụ thuộc - tôi không chỉ phụ thuộc anh, anh phải phụ thuộc tôi. Chỉ khi đó, tiếng nói của chúng ta mới có trọng lượng.

30 năm đầu sau Cách mạng tháng Tám là một hành trình gian khổ để giữ gìn nền độc lập. Chúng ta chỉ giải quyết được một bài toán: Giữ được nền độc lập mà ta đã giành lại từ năm 1945, giang sơn quy về một mối. Cái giá phải trả là rất lớn. Thế nhưng, nó thể hiện ý chí quyết tâm và sự gắn bó, đồng lòng mạnh mẽ của người Việt.

Sau thống nhất đất nước, chúng ta phải khắc phục hậu quả chiến tranh cực kỳ nặng nề, trong khi các phe phái vẫn hoạt động và chống phá cách mạng. Trong 10 năm từ 1975 đến 1985, ta mất không ít “học phí” cho những bài học sơ đẳng về kinh tế để nhận ra việc xây dựng đất nước không hề dễ dàng, trong tình cảnh thế giới vô cùng phức tạp.

Từ cuộc đổi mới vào năm 1986 - 40 năm qua, chúng ta gặt hái được rất nhiều thành công lớn. Thứ nhất, về cơ bản chúng ta đã khắc phục được những hậu quả chiến tranh. Thứ hai, tạo dựng được một cơ đồ, trong đó có sự phát triển kinh tế. Từ một đất nước nghèo đói, lạc hậu, chúng ta trở thành một trong những nền kinh tế lớn trên toàn cầu. Theo thống kê năm 2024, quy mô GDP nền kinh tế nước ta đạt 435 tỉ USD, đứng thứ 35 thế giới.

Đặc biệt, vị thế về chính trị của Việt Nam đã khác, chúng ta có tiếng nói trong các sự kiện quốc tế lớn, tham gia giải quyết các bài toán toàn cầu. Quan trọng hơn cả, người dân Việt Nam bừng bừng khí thế sau Đại hội Đảng lần thứ XIII.

Và hiện nay, dưới sự lãnh đạo của Tổng bí thư Tô Lâm, dường như khát vọng hùng cường đã được nói tới từ năm 1945 đang lan tỏa mạnh mẽ, như thể thời cơ hiện đã chín muồi để biến khát vọng ấy thành hiện thực.

Chúng ta phải đi tới 80 năm để hoàn thiện nền độc lập giành được, xử lý những hậu quả của hai cuộc chiến tranh, phát triển kinh tế, văn hóa. Dịp 80 năm ngày Quốc khánh lần này không đơn thuần là một lễ kỷ niệm, đây là lúc chúng ta nhìn lại chặng đường đã qua, xốc lại hành trang để tiến vào kỷ nguyên mới. Nhìn vào khí thế của non sông, niềm tin của người dân vào đất nước – tôi thực sự tin vào tương lai của đất Việt.

Cảm ơn những chia sẻ của GS.TSKH Vũ Minh Giang!

GS.TSKH Vũ Minh Giang là nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành Lịch sử và một số chuyên ngành trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục của Việt Nam.

Ông sinh ngày 27/5/1951, quê gốc ở Hải Phòng, tốt nghiệp Khoa Lịch sử, Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1972. Vào các năm 1985 và 1986, ông nhận bằng Phó Tiến sĩ (Tiến sĩ) Lịch sử rồi Tiến sĩ Lịch sử (Tiến sĩ Khoa học) tại Trường Đại học Tổng hợp Lômônôxốp, Liên Xô - một trong những trường đại học lớn nhất, danh tiếng nhất thế giới thời kỳ đó.

Dù được giữ lại giảng dạy, ông quyết định trở về nước, tiếp tục làm giảng viên tại Đại học Tổng hợp Hà Nội. Ông từng đảm nhiệm vị trí Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội. Hiện, ông là Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Năm 2017, ông được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân.

×