Khu rừng ở Phú Thọ có các cây cổ thụ hoành tráng thế này đây, cây lim 400 tuổi, cây đại 500 tuổi, cây vạn tuế 800 tuổi

Rừng quốc gia Đền Hùng được ví như “báu vật xanh” của vùng Đất Tổ Phú Thọ. Trải qua hàng thiên niên kỷ, khu rừng không chỉ được bảo vệ gần như nguyên vẹn mà còn trở thành phần hồn của di tích, nơi hội tụ giá trị sinh thái, văn hóa và tâm linh sâu sắc.

Hằng ngày, những cán bộ kiểm lâm nơi đây vẫn cần mẫn coi sóc và coi đó không chỉ là trách nhiệm, mà còn thể hiện lòng tri ân với công đức của những bậc tiền nhân.

Khu “Rừng thiêng” Đất Tổ Phú Thọ

“Không còn rừng thì không còn di tích”, cán bộ kiểm lâm Nguyễn Khắc Lý - Đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy khu vực 1 khẳng định với chúng tôi trong buổi tuần tra vùng lõi rừng nguyên sinh Đền Hùng.

Như tôn chỉ nằm lòng, những cán bộ kiểm lâm cơ động thường trực hiểu rằng cánh rừng cổ Nghĩa Lĩnh quý tựa báu vật phải được bảo vệ tuyệt đối, là một phần linh hồn ngôi đền cội nguồn mấy nghìn năm - Di tích quốc gia đặc biệt, di sản Tổ Tiên để lại.

Rảo bộ đường ven chân núi, du khách dễ dàng bắt gặp những cây cổ thụ là cây gỗ chò nâu thân xám cao vút, những gốc lim, đại cổ thụ sần sùi dấu vết thời gian.

Nhiều cây cổ thụ có kích thước lớn phải vài người ôm mới xuể, dây leo chằng chịt như những nét chấm phá tự nhiên của một bức tranh cổ tích.

Ngay tại cổng chính đền có hai cây cổ thụ hoành tráng là 2 “cụ” thông già hơn 300 năm tuổi (nay chỉ còn một cây) vẫn đứng sừng sững như “vệ sĩ” âm thầm canh giữ đất thiêng.

Theo anh Nguyễn Văn Lý - Phó phòng Quản lý và Phát triển Rừng quốc gia Đền Hùng, tại vùng lõi khu di tích có 18,7ha rừng nguyên sinh tự nhiên chưa từng bị con người tác động.

Không rõ có từ bao giờ, khu vực này còn nguyên trạng và rất nhiều cây gỗ quý. Du khách lên các đền Hạ, Trung, Thượng đều có thể thấy ngay những cây cổ thụ già kích thước lớn có "tuổi thọ" hàng trăm năm.

Nhà sử học Nguyễn Tiến Khôi - nguyên Giám đốc Khu di tích lịch sử Đền Hùng thông tin: Năm 2008, khi Nhà nước xây dựng, cải tạo, tu sửa lớn quần thể Đền Hùng, một yêu cầu thi công khắt khe là tuyệt đối không chạm bất kỳ cây cổ thụ nào, đó là lý do có những đoạn đường dẫn bê tông cong nhằm giữ cây.

Theo ông Khôi, rừng là “báu vật xanh” đất cội nguồn, rất quý giá. Hiện còn nhiều cây cổ thụ như: cây sui 200 năm tuổi, cây lim 400 tuổi, cây đại 500 tuổi, cây gỗ lát hoa khoảng 150 tuổi, cây vạn tuế hơn 800 tuổi và nhiều cây đa, cây si, bồ lầm... chưa xác định tuổi.

Tương truyền Vua Hùng thấy vùng đất nhiều cây gỗ quý xanh tươi, sơn thủy đắc địa nên chọn đặt kinh đô.

Không chỉ mang giá trị sinh học, khu rừng thiêng Đền Hùng Phú Thọ còn gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh của người Việt.

Từ xa xưa, người dân đã quan niệm cây cổ thụ là nơi thần linh trú ngụ, vì vậy tuyệt đối không xâm phạm. Chính niềm tin ấy đã góp phần bảo vệ rừng qua nhiều thế hệ, tạo nên một “lá chắn vô hình” nhưng bền bỉ.

Đặc biệt, trong dịp về thăm Đền Hùng lần thứ 2 vào đầu năm 1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Phải bảo vệ, chăm sóc cây rừng Đền Hùng cho tốt. Làm sao để nơi đây trở thành một công viên, rừng cây của cả nước, để Nhân dân về thăm Tổ Tiên ngày càng đông và cảnh quan ngày càng tươi đẹp”. Lời căn dặn của Bác đến nay vẫn là kim chỉ nam cho công tác bảo tồn, bảo vệ, phục hồi, phát triển rừng Đền Hùng.

Ngày đêm giữ rừng quốc gia nơi linh thiêng-Đền Hùng Phú Thọ

Bước trên thảm thực bì lên đồi Đồng Lềnh phía Đông núi Nghĩa Lĩnh, nơi đặt “chòi canh lửa” mà cảm nhận áp lực căng thẳng từng ngày của những cán bộ kiểm lâm mỗi mùa khô đến.

“Chỉ một tàn thuốc lá vô ý, hay một que hương vương vãi mà khách thăm Đền có thói quen cắm gốc cây sẽ bùng cháy nếu không kịp phát hiện, dập tắt” - kiểm lâm viên Nguyễn Khắc Lý khoát vòng tay một vùng rộng quanh vùng núi thiêng nói với chúng tôi nỗi lo thường trực, cũng là công việc tỷ mẩn căng thẳng hằng ngày khi đi tuần tra, cảnh giới, dọn dẹp.

Hiện Khu di tích có 3 chòi canh lửa (chòi cao 30m, xây bê tông, khung thép vững chắc) đặt trên các đồi cao xung quanh. Từ đây có thể bao quát toàn vùng.

Chòi có camera cực nhạy và thiết bị quan trắc tự động, có nhân lực kiểm lâm cơ động dùng ống nhòm ứng trực 24/24h, chỉ một đốm khói xuất hiện từ xa trong vùng rộng hàng trăm ha đã được phát hiện.

“Nếu xác định có đám cháy nguy hiểm vài m2, chỉ vài phút chúng tôi huy động khoảng 200 người và phương tiện (phối hợp nhanh từ các lực lượng Công an, Quân đội, Kiểm lâm, Khu di tích và người dân) có mặt lập tức dập tắt” - Nguyễn Khắc Lý, người đã có kinh nghiệm 15 năm bảo vệ Rừng quốc gia Xuân Sơn mới được phân công đến Khu di tích nhận nhiệm vụ, thông tin với chúng tôi về những lần diễn tập phòng cháy ở Đền Hùng.

Từ đền Thượng, nhân viên bảo vệ Khu di tích đưa chúng tôi đến cạnh một họng nước thường trực, chỉ thao tác vài giây, một luồng nước phun ra cực mạnh.

“Từ đây, chúng tôi gắn ống dẫn đi xa cả trăm mét dập lửa. Đền nào cũng có bể nước lớn ứng trực, còn họng nước trực chờ có hàng trăm điểm. Cứ sáng thứ Hai và thứ Sáu, chúng tôi vận hành thử, nếu có trục trặc thì sửa ngay.

Khu di tích còn ba trạm bơm công suất lớn có thể bơm nước lên tất cả các đền. Hồ chứa bao quanh núi Nghĩa Lĩnh không bao giờ để cạn vì có trạm lớn lấy nước từ sông Lô vào” - đồng chí Phó phòng Quản lý và Phát triển Rừng quốc gia Đền Hùng khẳng định.

Một thế trận ứng phó hỏa tặc kỹ đến từng mét rừng mặc dù “phòng là chính” luôn được lên kế hoạch kỹ lưỡng và khoa học.

Theo Giám đốc Khu di tích Đền Hùng Phạm Tiến Đạt, không chỉ phối hợp cơ động và bài bản cực nhanh xử lý cháy, đơn vị còn cùng địa phương ký cam kết bảo vệ rừng. Việc tuyên truyền nâng cao ý thức người hành hương qua hệ thống loa phóng thanh, nhất là mùa lễ hội đông người là công việc thường trực, then chốt. Xen lẫn mỗi bản tin luôn gắn cảnh báo nguy cơ cháy nếu vô ý.

“Hàng chục năm qua không một vụ xâm hại rừng. Không còn chuyện đêm 30 Tết người trẻ đi bẻ cây lộc Đền Hùng, không còn thói quen cắm hương gốc cây, không ai dám vào đây săn bắn, nhưng bảo vệ rừng chưa từng lơ là. Rừng quý là một phần linh hồn của Khu di tích” - ông Phạm Tiến Đạt nói.

Làm đẹp cảnh quan trước dịp Quốc giỗ năm nay, Khu di tích lịch sử Đền Hùng đã trồng mới hàng trăm nghìn cây hướng dương trải khắp dọc sân hành lễ và trồng khá nhiều mộc miên tại các trục đường.

Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Đền Hùng Phú Thọ có diện tích hơn 845ha (khu vực rừng quốc gia 528ha), trong đó có 32ha thuộc diện bảo vệ nghiêm ngặt.

Rừng nguyên sinh Đền Hùng có hệ sinh thái cực kỳ phong phú với hơn 600 loài thực vật, trong đó có 15 loài cây quý hiếm, gỗ quý hiếm như cây kim giao, cây trầm hương, vù hương, cây gỗ gõ đỏ, cây gỗ chò nâu, cây lát hoa, lim xẹt, cây gỗ giáng hương, hoa lan và hàng trăm loài cho gỗ. Có những cây gỗ quý được xác định hàng trăm năm tuổi.

Tại đây còn tới 7 loại thú “sách đỏ” và hàng chục loài thú khác, 14 loại bò sát (tê tê, rắn ráo, hổ mang, cạp nong...), 60 loài chim, 9 loài lưỡng cư.

Đền đài, chùa, miếu, chuông lớn, bia mộ cổ, hệ thống bậc đá cài xen triền núi có rừng già khép tán che mát quanh năm, cùng muôn loài chim thú đã tạo nét trầm mặc linh thiêng rất đặc biệt của di tích.

Dự án phát triển Rừng quốc gia Đền Hùng Phú Thọ hàng chục năm qua đã trồng bổ sung hàng nghìn loại cây gỗ quý.

Nơi đây có “Vườn cây lưu niệm quốc gia”, “Vườn cây báo Đảng”... gồm hơn 300 loại cây quý của ba miền Bắc, Trung, Nam và có cả vườn ươm 7ha cung cấp cây giống, bảo vệ nguồn gen quý.

Trên các trục đường dẫn vào Khu di tích và dọc theo hệ thống bậc đá dẫn lên các đền, cây sinh cảnh hoa tươi được nhân viên trồng bổ sung thường xuyên, làm cho Đền Hùng mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững, trở thành điểm đến của du khách thập phương mỗi khi về nguồn tri ân công đức tiên tổ.

×