Kim ngạch bùng nổ, hạ tầng “nín thở”: Thương mại biên giới Việt Nam bước vào cuộc nâng cấp lớn nhất

Chiều 10/12, tại phường Tịnh Biên, tỉnh An Giang, Bộ Công Thương phối hợp UBND tỉnh An Giang tổ chức Hội nghị tổng kết 5 năm Chương trình phát triển hạ tầng thương mại biên giới Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn 2030. Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn kết nối thương mại vùng biên giới Việt Nam – Campuchia, thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp (DN) từ 3 tuyến biên giới.

Hội nghị không chỉ đánh giá những thành tựu vượt bậc của thương mại mậu biên trong nửa thập kỷ qua, mà còn chỉ ra những "nút thắt" còn tồn đọng trong hệ thống hạ tầng, đồng thời vạch ra lộ trình chiến lược nhằm xây dựng một mạng lưới thương mại biên giới hiện đại, kết nối thông suốt và bền vững, xứng tầm với tiềm năng kinh tế to lớn.

Kim ngạch bứt phá

Theo báo cáo từ Bộ Công Thương, sau 5 năm thực hiện Chương trình, hoạt động thương mại biên giới Việt Nam với Trung Quốc, Lào và Campuchia đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, thể hiện qua sự tăng trưởng vượt bậc của kim ngạch xuất nhập khẩu (XNK) qua các cửa khẩu đất liền.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, hoạt động thương mại qua các cửa khẩu biên giới trong thời gian qua diễn ra thuận lợi, thông suốt, góp phần đáng kể vào tổng kim ngạch thương mại hai chiều của Việt Nam với các nước láng giềng.

Chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch XNK của Việt Nam qua các cửa khẩu biên giới đất liền với Trung Quốc, Lào và Campuchia đã đạt 73,9 tỷ USD (tăng ấn tượng 46,7% so với cùng kỳ năm 2024). Đây là một con số cho thấy sự phục hồi và tăng tốc mạnh mẽ của giao thương khu vực sau những biến động.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu qua các cửa khẩu biên giới đạt 24 tỷ USD, tăng 26,2%; kim ngạch nhập khẩu đạt gần 49,89 tỷ USD, tăng 59,2%. Sự tăng trưởng cao này không chỉ thúc đẩy tổng kim ngạch thương mại quốc gia mà còn tạo động lực lớn cho sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế vùng biên.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, ông Lê Trung Hồ, minh chứng rõ rệt cho xu hướng này. Trong bối cảnh kinh tế khu vực có nhiều biến động, các tỉnh biên giới Việt Nam – Campuchia vẫn duy trì tăng trưởng thương mại ổn định. Riêng tại An Giang, giai đoạn 2021–2025, tổng kim ngạch XNK qua các cửa khẩu tăng bình quân 12,7%/năm. Mỗi năm, kim ngạch xuất khẩu sang Campuchia đạt trên 500 triệu USD, và chiều ngược lại đạt hơn 600 triệu USD.

Điểm nghẽn hạ tầng - Vẫn dựa chủ yếu vào chợ và kho hàng

Tuy đạt được sự bứt phá về kim ngạch, hạ tầng thương mại dọc biên giới vẫn là một vấn đề cần giải quyết triệt để. Ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh, hệ thống hạ tầng vẫn còn dựa nhiều vào các chợ biên giới, kho hàng và cửa hàng tiện lợi, trong khi các thiết chế thương mại hiện đại như trung tâm logistics, siêu thị, và trung tâm thương mại còn thiếu và chưa tương xứng với tiềm năng giao thương.

Theo thống kê, hiện toàn tuyến biên giới có 218 chợ biên giới, 72 kho hàng, 13 trung tâm thương mại, 12 siêu thị, 17 trung tâm logistics.

Các thiết chế này chủ yếu có quy mô nhỏ, thiếu tính đồng bộ và chưa được đầu tư theo chuẩn mực hiện đại. Ông Linh chỉ rõ: "Tuy đáp ứng nhu cầu giao thương hằng ngày, nhưng hạ tầng vẫn thiếu tính hiện đại, chưa tạo được đột phá về lưu thông hàng hóa, đặc biệt là nông sản và hàng có tính thời vụ".

Thực tế tại An Giang cũng cho thấy, dù tỉnh đã chú trọng đầu tư kho bãi và hạ tầng thông quan, nhưng hệ thống cửa khẩu và logistics trên địa bàn vẫn chưa đồng bộ. Việc thông quan có thời điểm chưa ổn định, nhất là đối với nông, thủy sản, và sự hạn chế trong chia sẻ thông tin, tiêu chuẩn kỹ thuật đã làm tăng chi phí logistics. Bên cạnh đó, thương mại điện tử và thanh toán số xuyên biên giới cũng phát triển chưa tương xứng.

Bà Vũ Thị Minh Ngọc, Trưởng Phòng Hạ tầng thương mại (Bộ Công Thương) khẳng định: "Phát triển hạ tầng thương mại biên giới giúp DN giảm chi phí logistics, nâng cao khả năng tiếp cận thị trường, rút ngắn thời gian giao hàng, đặc biệt đối với nông sản có tính mùa vụ. Đối với địa phương, hạ tầng biên giới thúc đẩy phát triển dịch vụ, tạo việc làm, tăng thu ngân sách, cải thiện đời sống cư dân biên giới, góp phần ổn định an ninh, xã hội".

Định hướng đột phá - Hiện đại hóa và số hóa hành lang thương mại

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và nhu cầu xuất nhập khẩu qua biên giới ngày càng tăng, việc khắc phục các điểm nghẽn hạ tầng trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Bộ Công Thương và các địa phương đã thống nhất đưa ra những định hướng chiến lược nhằm hiện đại hóa và số hóa các hành lang thương mại biên giới.

Bà Vũ Thị Minh Ngọc lưu ý: "Hoàn thiện khung pháp lý về hạ tầng thương mại biên giới là nhiệm vụ trọng tâm. Vì vậy, các địa phương tuyến biên giới cần bám sát khung pháp lý và tình hình thực tiễn để đưa ra định hướng phát triển phù hợp".

Trong thời gian tới, các địa phương cần đẩy mạnh đầu tư vào các thiết chế sau: Chợ biên giới hiện đại, kho lạnh, trung tâm logistics, triển khai đồng bộ “cửa khẩu số” và “luồng xanh nông sản”

Bộ Công Thương đề nghị ưu tiên nâng cấp các cửa khẩu trọng điểm trên cả 3 tuyến biên giới, với các chiến lược, cụ thể:

Tuyến Việt Nam - Trung Quốc (Tuyến giao thương lớn nhất). Đây là tuyến biên giới cần ưu tiên hàng đầu do có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn nhất. Mục tiêu là tiếp tục nâng cấp các cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu chính trọng điểm. Trong đó trọng tâm là các cửa khẩu Hữu Nghị, Tân Thanh, Kim Thành, Móng Cái...

Tuyến Việt Nam - Lào (Hành lang Đông – Tây), mục tiêu phát triển hạ tầng cửa khẩu thành các “cửa ngõ logistics” của hành lang kinh tế Đông - Tây. Trọng tâm là các cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, Cha Lo, Lao Bảo, Bờ Y.

Tuyến Việt Nam - Campuchia (kết nối đồng bằng sông Cửu Long). Mục tiêu là xây dựng hệ thống thương mại biên giới hiện đại, kết nối thông suốt và bền vững, phục vụ cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Trọng tâm là các cửa khẩu Mộc Bài, Thường Phước, Tịnh Biên, Lệ Thanh...

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Trung Hồ, khẳng định, tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công thương tạo điều kiện thuận lợi nhất cho DN yên tâm đầu tư, mở rộng giao thương bền vững.

×