Quốc gia có hơn 90% diện tích là sa mạc, từng là nơi nóng nhất Trái đất

Quốc gia có hơn 90% diện tích là sa mạc

Libya có tên chính thức là Nhà nước Libya. Nằm ở Bắc Phi, Libya có phía bắc giáp Địa Trung Hải, phía đông giáp Ai Cập và Sudan, phía nam giáp Chad, Niger, phía tây giáp Algeria và Tunisia.

Với diện tích khoảng 1,76 triệu km², Libya là quốc gia lớn thứ tư châu Phi, nhưng dân cư lại phân bố không đều, chủ yếu tập trung ở dải ven biển phía bắc, nơi khí hậu ôn hòa hơn so với vùng nội địa.

Đặc biệt, đây là quốc gia có hơn 90% diện tích là sa mạc hoặc bán sa mạc, khí hậu cực kỳ khắc nghiệt và không phù hợp cho canh tác và định cư quy mô lớn.

Theo Britannica, cao nguyên Sahara chiếm khoảng 9/10 lãnh thổ Libya; một nửa khu vực này là sa mạc cát, với những đụn cát di động ở Fezzan và sa mạc Libya phía đông có thể cao tới khoảng 90m.

Libya gần như bị bao phủ bởi sa mạc Libya, một phần của Sahara - sa mạc nóng, lớn nhất thế giới.

Từng là quốc gia nóng nhất Trái đất

Năm 1913, tại Thung lũng Chết (Death Valley) thuộc California của Mỹ, mức nhiệt cao nhất từng đo được đạt 56,7°C, giúp nơi đây được mệnh danh là "địa ngục nóng nhất thế giới". Nhưng, một sự kiện đã xảy ra, phá vỡ kỷ lục của Thung lũng Chết.

Theo các tài liệu ghi nhận, năm 1922, vùng Al Azizia thuộc Libya ghi nhận mức nhiệt 58°C, cao nhất trong lịch sử thế giới biến nơi đây trở thành quốc gia nóng nhất Trái đất.

Tuy nhiên, kỷ lục này đã gây ra nhiều tranh cãi trong giới nghiên cứu. Đến năm 2012, kỷ lục ấy sau đó bị Tổ chức Khí tượng Thế giới xem xét lại. Sau quá trình điều tra, các chuyên gia kết luận phép đo tại El Azizia có nhiều sai lệch, trong đó có khả năng người quan trắc thiếu kinh nghiệm, dùng thiết bị không phù hợp và đặt phép đo trong điều kiện không chuẩn. Kỷ lục của Libya vì vậy bị bác bỏ.

Theo ASU News, mức nhiệt chính thức cao nhất thế giới hiện được công nhận là 56,7°C, ghi nhận tại Thung lũng Chết vào ngày 10/7/ 1913.

Dù vậy, Libya vẫn được nhắc đến là nơi từng được xem là nơi nóng nhất hành tinh, trước khi kỷ lục nhiệt độ này bị hủy bỏ.

Dù mất kỷ lục nhiệt độ, Libya vẫn là một trong những quốc gia có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt bậc nhất thế giới.

Theo Britannica, khí hậu Libya bị chi phối bởi Sahara nóng và khô. Khu vực ven biển được Địa Trung Hải điều hòa phần nào, nhưng càng đi sâu vào nội địa, ảnh hưởng của sa mạc ngày càng rõ rệt. Vùng Sahara của Libya có nơi lượng mưa hằng năm dưới 25 mm, trong khi tại Sabhā, mức mưa trung bình chỉ khoảng 10 mm/năm.

Quốc gia này khô hạn đến mức không có dòng sông thường trực nào chảy qua lãnh thổ. Nước chỉ có thể xuất hiện tạm thời trong các lòng sông khô, gọi là wadi sau những trận mưa hiếm hoi.

Một hiện tượng thời tiết đặc trưng tại Libya là ghibli - luồng gió nóng, khô từ phía nam thổi qua đất nước nhiều lần trong năm. Gió này mang theo bụi cát, làm bầu trời đỏ quạch, giảm mạnh tầm nhìn và khiến độ ẩm không khí tụt nhanh trong thời gian ngắn.

Chính điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đó khiến đời sống ở Libya gắn chặt với nguồn nước ngầm, các ốc đảo và vùng ven biển. Để đưa nước từ sâu trong sa mạc về các đô thị, Libya từng xây dựng Great Man-Made River - dự án Sông nhân tạo khổng lồ dẫn nước ngọt tới các thành phố.

Trải dài 2.820 km, mạng lưới đường ống và máng dẫn nước thuộc dự án Sông nhân tạo khổng lồ thường được ví như hệ thống nước dưới lòng đất lớn nhất thế giới.

Dự án Sông nhân tạo khổng lồ đến nay vẫn được xem là công trình sống còn đối với hàng triệu người dân Libya, dù phải đối mặt với không ít thách thức trong những năm gần đây.

Ý tưởng về dự án này bắt nguồn từ năm 1953, thời điểm Libya bước vào giai đoạn bùng nổ khai thác dầu mỏ. Trong quá trình thăm dò dầu, các nhà địa chất bất ngờ phát hiện những tầng chứa nước ngầm khổng lồ dưới lòng đất, gồm nguồn “nước cổ” có niên đại lên tới khoảng 38.000 năm.

Theo Interesting Engineering, các hồ nước ngầm ẩn sâu dưới sa mạc Sahara này từng được xem là lời giải đầy triển vọng cho tình trạng khan hiếm nước kéo dài ở Libya.

Tuy vậy, phải đến năm 1969, ý tưởng này mới thực sự được thúc đẩy. Sau khi Đại tá Muammar Gaddafi lên nắm quyền, kế hoạch khai thác các tầng ngậm nước dưới sa mạc bắt đầu nhận được sự quan tâm đặc biệt. Gaddafi nhìn thấy khả năng làm thay đổi diện mạo vùng đất khô hạn của Libya, từ đó đề xuất xây dựng Dự án Sông nhân tạo khổng lồ với tham vọng “biến sa mạc thành những vùng đất nở hoa”.

Tình trạng khan hiếm nước ngọt đáng sợ nhất thế giới

Theo Chương trình Phát triển Liên hợp quốc, tình trạng khan hiếm nước là một trong những thách thức lớn nhất của Libya, đe dọa sự ổn định lâu dài, sự phát triển và thậm chí cả sự gắn kết xã hội của quốc gia này.

Là một trong những quốc gia chịu áp lực về nước nghiêm trọng nhất trên thế giới, Libya chủ yếu dựa vào nguồn nước ngầm không tái tạo, trong đó nông nghiệp tiêu thụ đến 85% nguồn cung quý giá này.

Việc phụ thuộc quá mức vào nước ngầm không tái tạo đã dẫn đến cạn kiệt nước ngầm, xâm nhập mặn và tình trạng thiếu nước trầm trọng, với dự báo thiếu hụt 4.200 triệu mét khối vào năm 2025.

Trong thập kỷ qua, sự bất ổn chính trị càng làm trầm trọng thêm những thách thức này, gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng quan trọng và làm suy yếu khả năng phục hồi của các thể chế quản lý nước chủ chốt.

Hậu quả không chỉ dừng lại ở phát triển, việc hạn chế tiếp cận nước có thể làm gia tăng căng thẳng, phá vỡ sự gắn kết cộng đồng và làm suy yếu hòa bình. Do đó, quản lý nước bền vững không chỉ là ưu tiên về môi trường mà còn là yếu tố thiết yếu để đảm bảo sự ổn định lâu dài và hòa hợp xã hội ở Libya.

×