Loại củ nhiều tinh bột dùng làm mì chính, ethanol, chuyên gia khuyến nông chỉ rõ cần 4 giải pháp phát triển bền vững

Phát biểu tại hội thảo, ông Hoàng Văn Hồng – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia khẳng định: Cây sắn là một trong những cây trồng được đưa vào danh mục sản phẩm cây trồng chủ lực quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và góp phần nâng cao đời sống nông dân.

Sản xuất sắn tại Việt Nam duy trì diện tích ổn định trên 500.000 ha, với sản lượng từ 10–10,7 triệu tấn củ tươi mỗi năm. Sản phẩm tinh bột sắn và sắn lát hiện là một trong bảy mặt hàng xuất khẩu quan trọng, mang lại kim ngạch từ 1,4–1,5 tỷ USD/năm, đưa Việt Nam đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu các sản phẩm chế biến từ cây sắn sau Thái Lan.

Hiện nay cả nước có hơn 140 nhà máy chế biến tinh bột sắn, với tổng công suất thiết kế 13,4 triệu tấn củ tươi/năm và công suất thực tế đạt 9,3 triệu tấn/năm. Hầu hết các nhà máy được đầu tư bài bản, đang trong quá trình cập nhật và nâng cao công nghệ chế biến sản phẩm từ sắn.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành hàng sắn vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức như: Liên kết giữa nông dân trồng sắn với nhà máy chế biến còn yếu; sản xuất còn phân tán, nhỏ lẻ.

Đặc biệt, hiện nay các giống sắn bị thoái hóa, bệnh khảm lá sắn vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng, làm giảm năng suất và chất lượng; công nghệ chế biến và ứng dụng khoa học kỹ thuật chưa đồng đều giữa các vùng... Trong khi đó, yêu cầu của thị trường ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn và phát triển xanh.

Hội thảo là dịp để liên kết “bốn nhà” nhà quản lý-nhà khoa học-doanh nghiệp-nông dân cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, kết nối các tác nhân trong chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả và phát triển ngành hàng sắn theo hướng bền vững.

Hội thảo cũng gắn với Đề án phát triển bền vững ngành hàng sắn đến năm 2030, tầm nhìn 2050 được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt tại Quyết định số 1115/QĐ-BNN-TT ngày 17/4/2024.

Tại Hội thảo, Ts Đinh Công Chính, Phó Trưởng phòng Cây lương thực - Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết: Theo Đề án phát triển ngành hàng sắn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Bộ xác định phát triển ngành sắn theo hướng hiệu quả, bền vững, hiện đại, liên kết chặt chẽ trong sản xuất và tiêu thụ trên cơ sở lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hợp tác xã và tổ hợp tác là cầu nối, nông dân là chủ thể sản xuất.

Mục tiêu đến năm 2030 là duy trì diện tích trồng sắn ổn định 480–510 nghìn ha, sản lượng củ tươi đạt 11,5–12,5 triệu tấn; trong đó, sản lượng sắn tươi dùng để chế biến sâu (tinh bột, ethanol, mì chính...) chiếm khoảng 85%. Diện tích trồng sắn sử dụng giống đạt tiêu chuẩn chất lượng đạt 40–50%; diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững đạt 50%; kim ngạch xuất khẩu sắn và sản phẩm từ sắn đạt 1,8–2,0 tỷ USD, hướng tới 2,5 tỷ USD vào năm 2050. Đồng thời, ngành sẽ giảm phát thải, nâng cao chất lượng và hiệu quả chuỗi giá trị hướng tới nền sản xuất xanh, thông minh và bền vững hơn.

Để phát triển cây sắn theo hướng bền vững, các địa phương cần tập trung vào bốn yếu tố then chốt: Trồng đúng thời vụ, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật chăm sóc, tăng cường dinh dưỡng đất, đầu tư thâm canh và bảo đảm nguồn nước tưới hợp lý.

Từ đó, cần có chính sách thu hút và phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để định hướng vùng nguyên liệu; đồng thời hỗ trợ phát triển các tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm xây dựng vùng liên kết bền vững, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận một số nội dung như: định hướng phát triển ngành hàng sắn theo Đề án 1115 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; giải pháp quy hoạch vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa và quản lý bền vững; giải pháp nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị sắn thông qua tăng cường liên kết giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp – nhà khoa học; phát triển mô hình bao tiêu, hợp đồng sản xuất; thúc đẩy chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, các đại biểu và người dân đã trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời được giới thiệu các mô hình điểm về sản xuất sắn bền vững, nhân giống sạch bệnh, canh tác bền vững trên đất dốc và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất sắn.

Trong 5 năm gần đây, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã triển khai nhiều dự án xây dựng và nhân rộng mô hình sản xuất sắn bền vững, đảm bảo năng suất và chất lượng tại các tỉnh, thành trồng sắn trọng điểm trên cả nước, mang lại hiệu quả tích cực.

Các mô hình canh tác sắn bền vững trên đất dốc giúp năng suất tăng 10–30%, hiệu quả kinh tế tăng 15–25% so với sản xuất đại trà. Một số giống sắn mới sạch bệnh, năng suất cao như STB1, HN3, HN5, HN97, HN80 đã được nghiên cứu và nhân rộng. Kèm theo đó là các quy trình nhân giống sạch bệnh, phòng trừ bệnh khảm lá sắn và quy trình canh tác sắn bền vững đã được xây dựng và ứng dụng trong thực tế sản xuất.

Các địa phương như Thanh Hóa, Nghệ An, Tây Ninh, Gia Lai đã xây dựng mô hình liên kết “bốn nhà” hiệu quả, gắn vùng nguyên liệu với nhà máy chế biến.

Các đại biểu tin tưởng rằng, với sự đồng hành của nhà nước-nhà khoa học-doanh nghiệp-nông dân, ngành sắn Việt Nam sẽ hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, vừa đảm bảo sinh kế cho nông dân, vừa nâng cao giá trị xuất khẩu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp xanh, sinh thái và kinh tế tuần hoàn.

Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu, nhà khoa học và người sản xuất đã đi thăm một số nhà máy chế biến sắn và vùng sản xuất sắn nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

×