Từ hạt muối mặn đến làng nghề nông thôn mới

Cứ mỗi độ tháng Chạp, khi những cơn mưa dứt hẳn và nắng bắt đầu gay gắt, người dân Lý Nhơn – nay là xã An Thới Đông (TPHCM) lại bước vào mùa vụ quen thuộc. Trên những cánh đồng trắng nắng, nước biển được dẫn vào từng ô ruộng, phơi dưới ánh mặt trời từ đầu giờ chiều, khoảng thời gian mà người dân nơi đây tin rằng trời cho để muối kết tinh tốt nhất.

Giữ nghề muối giữa biến động thời cuộc

Nghề muối ở vùng đất này đã tồn tại hàng chục năm, trở thành một phần ký ức và bản sắc của cộng đồng. Những diêm dân cần mẫn, những công cụ đo lường thô sơ, những khuôn phơi nước biển… tất cả tạo nên một không gian lao động vừa khắc nghiệt, vừa đậm chất văn hóa.

Nhưng phía sau vị mặn ấy là không ít nhọc nhằn. Muối kết tinh trên nền đất sét thường lẫn tạp chất, năng suất chỉ đạt 40-60 tấn/ha, giá bán bấp bênh. Nghề muối từng giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động, nhưng thu nhập lại không ổn định, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và thị trường.

Giữa lúc nghề truyền thống đứng trước thử thách của thời tiết cực đoan và đòi hỏi chất lượng thị trường, người Lý Nhơn đã tìm thấy tia hy vọng trong công nghệ trải bạt. Đây không chỉ là một thay đổi trong kỹ thuật, mà là một sự chuyển mình quyết liệt, một hành động bảo tồn nghề truyền thống theo cách hiện đại nhất.

Hình ảnh những cánh đồng muối Lý Nhơn nay đã được phủ lên một lớp bạt lót màu đen hoặc xanh dương, sạch sẽ và phẳng phiu. Ánh nắng gay gắt vẫn đổ xuống, nhưng thay vì kết tinh trên nền đất sét xám xịt, hạt muối nay được sinh ra trên bề mặt bạt sạch trơn. Kết quả là sự cải thiện vượt bậc, năng suất tăng vọt lên 70-80 tấn/ha.

Quan trọng hơn, hạt muối kết tinh trở nên tinh khiết, sạch, đều và có màu trắng trong đẹp mắt – một sự nâng cấp chất lượng khiến hạt muối Cần Giờ dễ dàng được thị trường đón nhận với giá trị cao hơn.

Việc chuyển đổi sang phương pháp kết tinh trên bạt đã mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội, giúp diêm dân ổn định thu nhập, giữ lửa cho niềm đam mê với nghề truyền thống. Đó là cách những người con của biển Lý Nhơn chứng minh: Lịch sử không bị chối bỏ, mà được tiếp nối bằng sự sáng tạo.

Nông thôn mới bắt đầu từ tài nguyên bản địa

Từ nghề muối Lý Nhơn, có thể nhìn rộng ra hơn vùng đất Cần Giờ - nơi vị mặn của nghề muối vẫn còn thấm sâu trong từng mét đất. Nếu cải cách kỹ thuật giúp hạt muối thô trở nên sạch hơn, thì việc chế biến sâu lại là bước ngoặt mang tính đột phá về giá trị.

Ở Thiềng Liềng, câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết là một minh chứng sống động. Xót xa trước cảnh đồng muối rộng lớn nhưng giá trị hạt muối cứ mãi luẩn quẩn ở mức thấp, bà đã quyết tâm tìm cách "thổi hồn" vào vị mặn ấy. Từ hạt muối thô mộc mạc, bà Tuyết đã nghiên cứu, kết hợp với các cây thuốc địa phương để tạo ra sản phẩm độc đáo: Muối thảo dược ngâm chân.

“Tôi mong muốn sản phẩm này không chỉ nâng cao giá trị hạt muối, mà còn góp phần bảo tồn và phát triển nghề làm muối truyền thống, đồng thời thúc đẩy việc trồng và duy trì diện tích cây thuốc địa phương. Đó là sự kế thừa song song nghề thuốc và nghề muối,” bà Tuyết chia sẻ.

Muối thảo dược đã trở thành một sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn. Hơn 2.000 du khách đã sử dụng và hơn 50% trong số đó mua về làm quà biếu, mang lại tỷ suất lợi nhuận cao trên 30%. Từ muối thảo dược, bà Tuyết tiếp tục phát triển chuỗi sản phẩm gia vị như muối ớt, muối tiêu, muối tôm…

Tại Cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp, phát huy tài nguyên bản địa” năm 2023 cấp vùng miền Nam diễn ra tại tỉnh Bến Tre, dự án "Muối thảo dược Cần Giờ" của bà Tuyết đoạt giải Nhì. Sau đó thi ở cấp quốc gia, bà đoạt giải Khuyến khích.

Cũng từ những hạt muối mang màu sắc truyền thống của vùng Cần Giờ, nhưng với cách làm mới như đã hồi sinh hạt mặn ấy. Thế nên, nghề muối ở chốn ngập mặn này vốn không còn chỉ là việc phơi nước biển, mà đã trở thành một hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn - từ đồng muối sạch ra thành phẩm, tạo việc làm và thu hút nguồn nhân lực trẻ về phục vụ địa phương.

Những nỗ lực không ngừng nghỉ của diêm dân và các nhà sản xuất đã được đền đáp xứng đáng. Tháng 10/2025, làng nghề sản xuất muối tại Lý Nhơn đã chính thức được UBND TPHCM công nhận là Làng nghề truyền thống. Đây là sự khẳng định về giá trị văn hóa, lịch sử và kinh tế của nghề muối Lý Nhơn.

Cùng với chủ trương tăng cường thông tin, tuyên truyền về phát triển nghề muối, quảng bá muối và các sản phẩm chế biến từ muối của Thành phố, những hạt muối Lý Nhơn đang vượt qua sóng gió thời cuộc, không chỉ giữ trọn vị mặn truyền thống mà còn thêm vào đó hương vị của sự đổi mới, sáng tạo, tiếp tục làm giàu cho vùng đất cửa biển Cần Giờ.

×