Lý Thiện Trường: Giúp Chu Nguyên Chương lập quốc, gia đình lại bị tru di

Lý Thiện Trường: Giúp Chu Nguyên Chương lập quốc, gia đình lại bị tru di

Rất nhiều người mong muốn trở thành kiểu lãnh đạo có thể “hô một tiếng là trăm người hưởng ứng”, nắm giữ toàn cục, hoặc ít nhất cũng là nhân vật thường xuyên xuất hiện trước công chúng. Suy nghĩ đó không sai, nhưng cũng cần hiểu rằng không phải ai cũng có cơ hội trở thành người đứng đầu, cũng không phải ai cũng có cơ hội đứng dưới ánh đèn sân khấu. Đôi khi, làm một “anh hùng phía sau hậu trường” lại là lựa chọn không tệ, thậm chí còn đóng góp nhiều hơn và nhận được thành quả lớn hơn so với những người đứng ở tuyến đầu.

Lý Thiện Trường, tự Bá Thất, giống như nhiều danh nhân cùng thời, là người Định Viễn (An Huy). Khác với những sĩ tử truyền thống dựa vào Tứ thư Ngũ kinh để lập thân, từ nhỏ ông đã thông minh, nhưng lại không say mê Nho học mà đặc biệt hứng thú với các tác phẩm Pháp gia như “Hàn Phi Tử”. Ông có khả năng phán đoán rất chuẩn xác, phần nào giống “tiểu Gia Cát”.

Tuy nhiên, khác với Gia Cát Lượng, Lý Thiện Trường chủ động tìm đến minh chủ của mình. Khi đó Chu Nguyên Chương đang đóng quân ở Trừ Châu, Lý Thiện Trường đến bái kiến. Biết ông là người có tiếng trong dân gian, Chu Nguyên Chương nhiệt tình tiếp đón, mong học hỏi kinh nghiệm. Hai người đã có cuộc đối thoại giống như “Long Trung đối”:

Chu Nguyên Chương hỏi: “Thiên hạ đang loạn lạc, phải làm sao để ổn định?” Lý Thiện Trường đáp: “Cuối thời Tần thiên hạ đại loạn, Lưu Bang xuất thân áo vải mà khởi nghĩa, nhờ lòng rộng lượng, biết dùng người, chỉ trong vài năm đã lập nên triều Hán. Nay vận số nhà Nguyên đã hết, thiên hạ tan rã. Ngài là người Hào Châu, cách quê Lưu Bang không xa, khí vận đế vương còn đó, nên noi gương ông ấy, thiên hạ sớm muộn cũng thuộc về ngài!”

Những lời này đánh trúng tâm lý Chu Nguyên Chương, khiến ông quyết định coi Lý Thiện Trường như “Gia Cát Lượng” của mình. Trong doanh trại, Lý Thiện Trường giữ vai trò tổng quản: từ tham mưu quân sự, cấp phát lương thảo đến tiếp nhận và bố trí nhân tài, gần như kiêm nhiệm cả tham mưu trưởng, bộ trưởng hậu cần và tổ chức.

Tài năng của Chu Nguyên Chương khiến nhiều người ghen ghét, trong đó có Quách Tử Hưng – cha vợ ông. Người này từng muốn đoạt binh quyền, giam lỏng Chu Nguyên Chương và lôi kéo nhân tài, trong đó Lý Thiện Trường là mục tiêu đầu tiên. Dù tình thế bất lợi, Lý Thiện Trường vẫn kiên quyết từ chối. Sau khi được thả, Chu Nguyên Chương càng thêm tin tưởng ông.

Không chỉ giỏi quản lý, Lý Thiện Trường còn có năng lực quân sự. Khi Chu Nguyên Chương đem quân đánh nơi khác, ông ở lại giữ căn cứ với lực lượng ít ỏi. Quân Nguyên tưởng có thể đánh úp, nhưng bị ông chuẩn bị sẵn và đánh bại hoàn toàn.

Tuy vậy, sở trường lớn nhất của ông vẫn là mưu lược. Sau khi có thủy quân, ông đề xuất vượt sông chiếm Thái Thạch, rồi lấy đó làm bàn đạp đánh Nam Kinh, Trấn Giang. Khi Chu Nguyên Chương xây dựng căn cứ quanh Nam Kinh, do bận chinh chiến, việc quản lý dân sinh gần như do Lý Thiện Trường đảm nhiệm. Ông cải cách dựa trên chế độ nhà Nguyên nhưng có chọn lọc, ban hành nhiều chính sách tốt giúp dân phục hồi, đồng thời tài chính quốc gia cũng được cải thiện.

Đáng chú ý, ông cũng dám can gián. Khi Chu Nguyên Chương muốn dùng luật nghiêm khắc, ông phản đối việc liên lụy nhiều người, cho rằng chỉ tội phản loạn mới nên áp dụng. Quan điểm này được chấp nhận và cùng với Lưu Cơ xây dựng nền tảng cho “Đại Minh luật”.

Dù không trực tiếp chỉ huy nhiều trận lớn, nhưng từ chiến lược quốc gia đến an sinh dân chúng đều có dấu ấn của ông. Khi xưng vương, Chu Nguyên Chương phong ông làm Tuyên Quốc công; khi lên ngôi lại ban nhiều tước vị cao quý. Khi vua đi tuần, mọi việc triều chính đều giao cho ông. Ông cũng là vị thừa tướng đầu tiên của nhà Minh. Trong việc luận công, ông được xem là công thần số một, được ví với Tiêu Hà.

Tuy nhiên, dù tài năng có thể sánh với Tiêu Hà hay Gia Cát Lượng, phẩm chất cá nhân của ông lại kém xa. Bề ngoài hiền lành, nhưng thực chất ông ghen ghét và khắt khe. Ai làm ông không hài lòng đều bị tìm cách loại bỏ. Là người đứng đầu phe Hoài Tây, ông không hòa hợp với phe Triết Đông do Lưu Cơ lãnh đạo, cuối cùng khiến Lưu Cơ bị gạt khỏi triều đình.

Không những vậy, dựa vào “kim bài miễn tử”, ông ngày càng lộng quyền, khiến Chu Nguyên Chương bất mãn. Con trai ông cũng noi theo cha, dẫn đến việc bị vua trừng phạt, dù là phò mã cũng bị giáng lương nặng nề.

Sau đó, Lý Thiện Trường xin cáo lão hồi hương. Nhưng “cây to đón gió”, ông khó tránh khỏi liên lụy chính trị. Trong vụ án Hồ Duy Dung, ông may mắn thoát nạn và còn được triệu hồi làm việc. Tuy nhiên, vài năm sau, em trai ông bị tố liên quan, bị lưu đày. Ông không vào triều tạ ơn, khiến Chu Nguyên Chương càng bất mãn.

5 năm sau nữa, khi đã 77 tuổi, ông lại phạm sai lầm khi mượn binh lính xây nhà. Chu Nguyên Chương nhân cơ hội lật lại vụ cũ. Kết quả, ông bị kết tội cấu kết mưu phản với Hồ Duy Dung. Đúng lúc đó xuất hiện sao chổi – bị coi là điềm xấu – nên ông bị xử chém, cả gia tộc hơn 70 người bị giết, thậm chí con rể và công chúa cũng bị liên lụy.

Cái chết của Lý Thiện Trường về sau được xem là oan án, ngay lúc đó cũng có người dám chỉ ra nhưng Chu Nguyên Chương không phản ứng.

Nhìn lại cuộc đời ông, có thể chia làm hai giai đoạn: trước khi lập quốc, ông là người tận tâm vì đại nghiệp, dù đứng sau nhưng vai trò không thể thay thế; sau khi lập quốc, khi bước ra ánh sáng, ông dần bị quyền lực và lợi ích làm tha hóa, sa vào đấu đá phe phái và cuối cùng thất bại.

Điều này cũng ứng với một câu nói quen thuộc: đôi khi “âm thầm mà làm” lại là cách tốt nhất. Người quen ở trong bóng tối, nếu ở dưới ánh sáng quá lâu, đôi mắt có thể không chịu nổi.

×