Ngân hàng Thế giới gợi mở “công thức” thành công cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam, trao “chìa khóa” mở nút thắt lớn nhất

Nội dung này nằm trong báo cáo chiến lược “Kiến tạo tương lai bán dẫn Việt Nam” được Ngân hàng Thế giới công bố trong khuôn khổ Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia và Triển lãm quốc tế Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2025, diễn ra tại Hà Nội ngày 2/10.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia, Lào, khẳng định: “Chúng tôi hoan nghênh cam kết của Chính phủ trong việc phát huy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo như một động lực tăng trưởng mới.”

Bà Sherman nhấn mạnh: “Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế to lớn. Điều cần thiết lúc này là một chiến lược bài bản, là công thức được gọi là ba cộng một”.

Công thức này bao gồm nhân tài công nghệ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, và liên kết chuỗi cung ứng, tất cả được gắn kết bởi yếu tố +1: sự tập trung mạnh mẽ vào một vài cụm động lực đổi mới sáng tạo xuất sắc và có chọn lọc.

“Hành trình này đòi hỏi sự chung tay của cả quốc gia, trong đó chính phủ, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục đại học-viện nghiên cứu, và các đối tác quốc tế đều đóng một vai trò thiết yếu. Ngân hàng Thế giới cam kết huy động chuyên môn toàn cầu và nguồn lực tài chính để đồng hành cùng Việt Nam biến tầm nhìn thành kết quả cụ thể ngay từ bây giờ”, bà Sherman khẳng định.

Thách thức về nhân tài ngành bán dẫn

Việt Nam đang đứng trước một cơ hội “cả đời mới có” để vươn lên các phân đoạn giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng bán dẫn của thế giới, được thúc đẩy bởi sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, World Bank cảnh báo rằng cơ hội này sẽ bị mất đi nếu không nhanh chóng giải quyết vấn đề lớn nhất: khoảng cách nhân tài.

Thách thức không chỉ nằm ở số lượng kỹ sư mà còn ở chất lượng chuyên môn sâu. Tham vọng chuyển dịch sang thiết kế vi mạch (chip design) và đóng gói tiên tiến đòi hỏi một đội ngũ chuyên gia, kiến trúc sư hệ thống đạt trình độ sau đại học (thạc sĩ/tiến sĩ).

Báo cáo chỉ rõ chỉ khoảng 4% lực lượng lao động ngành bán dẫn Việt Nam hiện nay có bằng cấp sau đại học, trong khi tỷ lệ này ở các trung tâm công nghệ tiên tiến là xấp xỉ 30%. Sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và sự rời rạc giữa đào tạo với thực tiễn sản xuất công nghiệp đang là rào cản lớn nhất. Rủi ro thực sự, theo World Bank, là đào tạo được “quá ít” chuyên gia chứ không phải đào tạo quá nhiều.

Phát triển nguồn nhân tài cho ngành bán dẫn Việt Nam

Để giải quyết tình trạng “khát” nhân tài trong ngành bán dẫn Việt Nam và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững, báo cáo của World Bank đề xuất một chiến lược can thiệp tích hợp dựa trên 4 trụ cột chính.

Trong đó, “Thắp lửa Nhân tài” là trụ cột quan trọng nhất, tập trung vào việc mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt là ở cấp độ sau đại học, đồng thời thu hút và giữ chân các giảng viên, nhà nghiên cứu xuất sắc.

Trụ cột thứ 2 là “Xây dựng cơ sở hạ tầng R&D và đào tạo dùng chung”. Báo cáo cho rằng nên đảm bảo việc sinh viên và các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận các công cụ và cơ sở vật chất đạt chuẩn công nghiệp, như phần mềm thiết kế vi mạch (EDA) và các phòng thí nghiệm chế tạo mẫu (prototyping) chung, giúp thu hẹp khoảng cách giữa học thuật và thực tiễn ngành.

Thứ ba là thúc đẩy đổi mới sáng tạo giữa “3 nhà”: Tăng cường sự kết nối giữa các đại học - doanh nghiệp - Chính phủ để chuyển giao kết quả nghiên cứu thành các thiết kế, sản phẩm thương mại hóa.

Trụ cột thứ 4 là quản trị và tài chính hướng đến kết quả. Trong đó, cần thiết lập cơ chế điều phối rõ ràng, minh bạch và đảm bảo nguồn vốn bền vững, hướng đến các mục tiêu hiệu suất cụ thể.

Chiến lược nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu

Việt Nam có thể theo đuổi 3 hướng chiến lược để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị, dựa trên thế mạnh sẵn có ở phân đoạn sản xuất hậu kỳ (ATP – lắp ráp, kiểm thử và đóng gói) và năng lực ngày càng tăng trong dịch vụ thiết kế hậu kỳ, theo World Bank.

Về mở rộng dịch vụ thiết kế hậu kỳ, World Bank nhận định Việt Nam có thể phát triển thành một trung tâm cung cấp dịch vụ thiết kế vi mạch hậu kỳ thuê ngoài, đặc biệt trong các mảng thiết kế layout và kiểm định. Số lượng các công ty thiết kế vi mạch (hiện khoảng 40) có thể tăng gấp đôi trong vòng 5 năm tới, tạo ra hàng nghìn việc làm kỹ sư mới. Phân đoạn này có mức thâm dụng tri thức trung bình và có thể mở rộng tương đối nhanh nếu Việt Nam phát triển được đội ngũ kỹ sư có kỹ năng phù hợp.

Trong quá trình hướng tới đóng gói tiên tiến, theo World Bank, Việt Nam có thể nhảy vọt lên phân đoạn đóng gói tiên tiến (ví dụ, công nghệ xếp chồng chip 2.5D/3D và công nghệ hệ thống trong chip – SiP) bằng cách tận dụng các khoản đầu tư sớm.

Dây chuyền thử nghiệm đóng gói 3D của Intel Việt Nam và nhà máy SiP mới của Amkor đã mang lại cho Việt Nam lợi thế người tiên phong trong khu vực. Đóng gói tiên tiến có tính thâm dụng công nghệ và vốn cao, nhưng có thể trở thành một lĩnh vực ngách mà Việt Nam tạo được dấu ấn riêng, World Bank nhận định.

Về nhảy vọt lên thiết kế tiền kỳ, theo báo cáo, phát triển tài sản trí tuệ (IP) về vi mạch và các sản phẩm hệ thống trên chip (SoC) tại Việt Nam sẽ đem lại việc làm thiết kế giá trị cao và dòng thu nhập từ phí bản quyền. Lộ trình này thâm dụng tri thức rất cao, đòi hỏi đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học hàng đầu (thường có trình độ sau đại học) để thiết kế và xây dựng kiến trúc các loại chip phức tạp.

Ảnh bìa báo cáo “Kiến tạo tương lai bán dẫn Việt Nam” của World Bank

Thông qua báo cáo trên, thông điệp của World Bank rất rõ ràng: Việt Nam có đủ tiềm năng và cơ hội để trở thành một địa chỉ thật sự trên bản đồ bán dẫn toàn cầu. Tuy nhiên, cánh cửa cơ hội đang mở ra rất nhanh và sẽ sớm khép lại. Quyết định đầu tư vào nhân tài và hạ tầng R&D dùng chung với tinh thần khẩn trương ngay từ năm 2025 là yếu tố quyết định để “kiến tạo tương lai bán dẫn” cho Việt Nam (như tựa đề báo cáo).

Bà Sherman chia sẻ thêm: “Việt Nam đã đặt những nền móng quan trọng. Năm 2025, Việt Nam xếp hạng 44 trên 139 nền kinh tế trong Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu, nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng hạng nhanh nhất so với mức thu nhập. TP.HCM đã là một trong những trung tâm đổi mới sáng tạo năng động nhất Đông Nam Á”.

×