Nữ Phó chủ nhiệm Ủy ban VHXH: Tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia có phải "phép cộng cơ học"?

Sáng 5/12, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn đến năm 2035.

Tái nghèo chỉ sau một cơn bão

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Thị Mai Hoa bày tỏ sự đồng tình cao với phương án tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình chung.

Theo bà, việc này phù hợp với báo cáo của Chính phủ nhằm thống nhất cơ chế quản lý, giảm thủ tục hành chính và khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán nguồn lực.

Tuy nhiên, đại biểu Mai Hoa cho rằng cần đánh giá thật kỹ kết quả thực hiện của các chương trình trong 10 năm qua để xác định mục tiêu cho giai đoạn mới.

"Việc tích hợp 3 chương trình thì ở đây tôi muốn đặt ra câu hỏi: Là một phép cộng đơn thuần, phép cơ học 3 chương trình hay là chúng ta đang xây dựng một chương trình mới, một chương trình lớn, một chương trình tổng thể với những mục tiêu khái quát? Đây là câu hỏi tôi rất muốn Chính phủ phải trả lời", bà Hoa nói.

Bà Hoa nhấn mạnh, nếu chỉ là phép cộng, công tác chỉ đạo điều hành sẽ tiếp tục gặp vướng mắc về việc xác định chương trình nào hay đối tượng nào quan trọng hơn, dẫn đến sự chồng chéo trong triển khai giữa các bộ ngành.

Quan điểm của đại biểu là Chương trình mục tiêu quốc gia phải giải quyết những vấn đề lớn, khó khăn trên phạm vi rộng mà địa phương không thể tự thực hiện; những nội dung đã ổn định nên được phân cấp lại cho địa phương.

Đặc biệt, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị tách vấn đề thích ứng với biến đổi khí hậu thành một nội dung lớn trong mục tiêu chung, thay vì chỉ gắn với xây dựng nông thôn mới như hiện nay.

Bà phân tích, với bờ biển dài và 28/34 tỉnh ven biển, Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai.

"Có những gia đình, những vùng vừa thoát nghèo nhưng chỉ sau một trận bão có thể trở lại nghèo. Kinh phí khắc phục vấn đề biến đổi khí hậu còn lớn hơn rất nhiều so với tiền đầu tư trước. Vì vậy, cần phải tách vấn đề thích ứng biến đổi khí hậu thành một nội dung lớn trong mục tiêu chung, thể hiện rõ trong các mục tiêu cụ thể", bà Hoa nêu quan điểm.

Bên cạnh đó, góp ý về các chỉ tiêu cụ thể, đại biểu Nguyễn Thị Mai Hoa cũng bày tỏ sự e ngại về tính khả thi của những mục tiêu như "100% xã thoát nghèo".

Bà cho rằng, việc đặt ra các con số tuyệt đối như vậy rất khó thực hiện trong thực tế, hoặc nếu đạt được thì dễ rơi vào tình trạng hình thức, thiếu đi tính thực chất và bền vững cần thiết của một chương trình mục tiêu quốc gia.

Con lợn cắp nách, vài con gà có được tính là "hàng hoá"?

Tham gia thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cũng bày tỏ sự lo ngại về tính khả thi của mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số xuống còn 10% vào năm 2030.

Theo ông, với thời gian thực hiện thực tế chỉ còn khoảng 4-5 năm, việc giảm mạnh tỷ lệ hộ nghèo là thách thức rất lớn. Tương tự, chỉ tiêu 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới (tương đương khoảng 2.000 xã) hay yêu cầu 80% hộ nông dân dân tộc thiểu số làm kinh tế nông lâm nghiệp hàng hóa cũng được cho là thiếu thực tế.

Về các chỉ tiêu kinh tế, đặc biệt là con số 80% hộ nông dân người dân tộc thiểu số làm kinh tế nông lâm nghiệp hàng hóa. Dẫn lời một chuyên gia nông nghiệp, ông cho rằng miền núi với đặc thù địa hình chia cắt, manh mún không nên chạy đua sản xuất hàng hóa quy mô lớn, "cánh đồng mẫu lớn" như đồng bằng. Thay vào đó, kinh tế miền núi cần đi theo hướng chậm rãi nhưng sâu sắc, gắn liền với bản sắc văn hóa và du lịch trải nghiệm. Sản phẩm của miền núi không phải là những đoàn xe container nối dài mà là những đặc sản nhỏ, tinh tế và mang câu chuyện văn hóa.

Đại biểu Hoà đặt câu hỏi về định nghĩa "hàng hóa" trong chỉ tiêu đề ra. Ông băn khoăn liệu việc bà con mang con lợn cắp nách, vài con gà xuống chợ bán có được tính là sản xuất hàng hóa hay không, trong khi thực tế nương rẫy của bà con rất nhỏ hẹp. Ông cho rằng việc áp đặt tư duy sản xuất hàng hóa của đồng bằng lên miền núi là chủ quan, thiếu thực tế và cần được định nghĩa lại rõ ràng hơn.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng chỉ ra sự thiếu hụt các chỉ tiêu cụ thể cho tầm nhìn đến năm 2035. Trong khi giai đoạn đến năm 2030 có các con số chi tiết, thì giai đoạn 2035 lại vắng bóng các mục tiêu về tỷ lệ hộ nghèo, số xã nông thôn mới hay phát triển dịch vụ du lịch, điều mà ông cho rằng cần được bổ sung để đảm bảo tính định hướng dài hạn.

Về vấn đề nguồn vốn, đại biểu bày tỏ lo ngại về khả năng đối ứng của các địa phương nghèo và doanh nghiệp.

Ông cho rằng việc cào bằng tỷ lệ đối ứng vốn là không hợp lý, cần quy định tách bạch tỷ lệ này giữa các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM với các tỉnh miền núi khó khăn. Đồng thời, con số huy động 380.000 tỷ đồng từ doanh nghiệp được ông đánh giá là khó khả thi, bởi thực tế hiện nay doanh nghiệp đầu tư vào khu vực miền núi còn rất khiêm tốn.

"Đưa ra một chương trình rất tốt, rất hào nhoáng mà thực tế không thực hiện được thì ai sẽ chịu trách nhiệm khi Quốc hội bấm nút thông qua?", ông Hoà đặt câu hỏi.

×